Ba chàng hiệp sĩ mộng mơ - Oddly normal

Loading summary

Transcript120 lines

[00:02]
A
Xin chào, các bạn đang nghe OnlyNormal Podcast, nùm nà tiếng Việt là bình thường mà khách bất thường. Mong là các bạn đã có một mùa đại hội, Tết Nguyên Đán và Valentine's vui vẻ dẫu là Covid-19 vẫn tiếp tục hoành hành sau một năm gióng giã. Cuộc chiến với dịch bệnh còn dài, lockdown vẫn tiếp diễn, và chính những lúc bị trôn chân bí bước trong nhà thì chúng ta mới càng thấy trân trọng nghệ thuật và những người đã tạo ra nó. Hãy từ tưởng tượng bị cách ly mà không có âm nhạc, sách vở, thơ ca, phim ảnh, hội họa, khi đó chắc không ai bảo đám nghệ sĩ là vô dụng nữa. Nói lan man vậy thôi, cờ mặt số là hôm nay tôi có cơ hội trò chuyện với hai người bạn nghệ sĩ về một ngành nghệ thuật mà có lẽ chưa được chú ý nhiều ở Việt Nam, nhưng lại là quốc hồn quốc túy tại nơi tôi đang sống.
[00:50]
Đấy là ngành truyện tranh. Mấy tháng nay gần nhà tôi người ta xây cơ man là công sự, biển bảng, linh vật, không chỉ để chuẩn bị cho Olympic mà còn để kỷ niệm 50 năm phát hành số đầu tiên của Doraemon nữa. Và nơi đến đây tôi lại nhớ hồi đại học có một thanh niên từng bị anh em trong lớp xúm vào treo chọc, gọi một cách rất chiều mến là một chàng trai không có tuổi thơ, rồi thì một chàng trai mà trái tim đã bị sự thô bạo của cuộc sống dày vỏ khi mà cậu ta bẽ lẽn thú nhận hồi bé không đọc Doraemon. Dĩ nhiên chúng tôi đều hiểu là vì cậu này hồi nhỏ sống ở Mỹ, lấy đâu ra Doraemon mà đọc. Có mà phản ứng bầy đan này cho thấy rõ, với thế hệ chúng tôi, cái ký ức tập thể về mèo ú thích ăn bánh rán nó sống động và mạnh mẽ đến mức nào.
[01:36]
Và không chỉ Doraemon thôi đâu, mà còn rất nhiều tác phẩm kinh điển khác nữa. Thế thì điều bình thường mà bất thường về truyện tranh là gì? Trong episode hôm nay, chúng ta sẽ thử làm bàn cùng với hai người rất mê truyện tranh. Anh Chú Kim, một người hoạt động nghệ thuật tự do và anh Nguyễn Việt Hiếu Linh, họa sĩ truyện tranh kiêm giảng viên Đại học bộ môn Comics tại Mỹ. Chào anh Chú Kim và anh Hiếu Linh.
[02:00]
Thế thì hôm nay tôi có câu hỏi đầu tiên cho hai anh. Đấy là tại sao các anh lại thích truyện tranh? Câu trả lời của tôi cho câu hỏi này rất là đơn giản và gói gọn trong một cái tên đó là Doraemon. Đối với tôi mà nói thì Doraemon là tác phẩm khoa học viễn tưởng nổi tiếng nhất Việt Nam Tại vì bây giờ tôi vẫn chưa thấy một bộ nào quà được Lần đầu tiên được xuất bản ở Việt Nam thì Doraemon mang tên Doraemon Do nhà xuất bản Kim Đồng thực hiện thì nó đã đem đến một cú sốc lớn nhất thế hệ chèm chúng tôi lúc đấy Trong chuyện Doraemon chứa đựng rất nhiều, chỉ giấu đa dạng về văn hóa Bây giờ năm 2021 thì chắc là mọi người, cụ thể là anh Linh và chị Vân đều biết bộ phim Mỹ Star Wars, nó rất nổi tiếng Nhưng mà quay về cái thời kỳ 94, 95 lúc đấy thì khi mà các phương tiện, thông tin giải trí còn nghèo nàn, chưa có Internet thì chẳng ai biết Star Wars là gì cả Và tôi không thể ngờ được là lần đầu tiên tôi biết đến Star Wars chính là qua cái mẫu chuyện chiến tranh vũ trụ dưới mái nhà ở trong chuyện Doraemon Cái mẫu chuyện này nội dung của nó là nhóm bạn Doraemon, Nobita tình cờ gặp người ngoài hành tinh và được họ nhờ giải cứu của công chúa của họ bị một nhóm người xấu bắt cóc nhốt ở dưới mái nhà của trai em. Hóa gia của công chúa này về sau tôi biết chính là công chúa Layla trong vũ trụ điện ảnh Star Wars.
[03:18]
Cái xấu kia thì chính là Darth Vader. Bên cạnh đấy không chỉ có văn hóa phương Tây, chuyện ngắn 8 ngày ở Long Cung, lý tưởng từ chuyện cổ tích Nhật Bản Urashima Taro cũng khiến tôi nhớ ngay đến chuyện từ Thức Thật Tiên của Việt Nam. Cùng một cái mô típ, một người bình thường được gặp những người ở thế giới khác rồi đến cái thế giới đó ở một thời gian. Khi quay lại thế giới cũ thì hóa ra họ đã ở tương lai sau này cả trăm năm. Sự thú vị ở đây mà tác giả sử dụng chính là màu sắc văn hóa Á Đông trong những câu chuyện về du ảnh thời gian dưới hình thức một mầu chuyện về nhóm bạn Doreamon.
[03:53]
Nói rộng ra thì các bài học và cách xây dựng cốt truyện của Doreamon rất hay ở chỗ tất cả các chuyện ngắn lặp đi lặp lại đều nhằm mục đích xây dựng cho những câu chuyện dài. đấy mới là nơi mà tác giả tạo ra các chuyển biến tâm lý của nhân vật thì phải nói là đó là cách kể chuyện rất thông minh nhắm tới độc giả nhỏ tuổi Vâng, đúng như anh Chu Kim nói trong Doraemon thì nó chứa đựng rất là nhiều những yếu tố văn hóa đại chúng nổi bật không chỉ Star Wars hay là những câu chuyện cổ tích đâu mà tôi nhớ là có cả văn học kinh điển và khoa học cũng như là các yếu tố lịch sử của thời kỳ đó nữa Chẳng hạn như có tập truyện dài tên là 3 tràng hiệp sĩ mộng mơ thì chính là lấy cảm hứng từ 3 người lính ngựa lâm của Aleksandr Dyma, đúng không ạ? Và nếu các bạn nhớ nội dung của tập này thì sẽ thấy là cái cỗ máy giấc mơ tạo ra chuyến phiêu lưu của Nobita thì nó rất giống với cái concept của bộ phim Inception của Christopher Nolan. Nên là khi đọc về khoa học hiện đại nghiên cứu về Lucid Dreaming chẳng hạn thì tôi không khỏi liên tưởng đến những tác phẩm này Rồi thì trong chuyện ta thấy là máy thời gian bay trong một cái đường hầm mà xung quanh thì có rất là nhiều đồng hồ đúng không ạ? Thì cái tạo hình đó nó chính là từ những cái nghiên cứu trong vật lý lý thuyết về lỗ đen, lỗ trắng và lỗ run Người ta giả thuyết là nếu có một cái lỗ đen với lực hút cực lớn và một cái lỗ trắng với lực đẩy cực lớn mà hai cái lỗ này lại có kích thước y hiệt nhau thì giữa hai cái lỗ đó nó sẽ tạo ra một cái đường hầm gọi là wormhole, lỗ dung mà ai bị hút vào đó, nếu mà còn toàn thây thì sẽ du hành với cái vận tốc cực lớn vượt thời gian.
[05:29]
Ta biết là thời điểm đó thì khoa học vũ trụ rất là phát triển nhờ có cái cuộc chạy đua của Mỹ và Liên Xô. Thế nên văn hóa đại chúng, người ta cũng rất quan tâm đến những cái kiến thức này để mà đưa nó vào chuyện tranh cũng như là phim ảnh. Và quả thật bây giờ lớn rồi. Nghĩ lại thì tôi mới hiểu là tại sao khi đó đọc Doraemon mình lại thấy chóng ngợp như là lạc vào một vũ trụ hoàn toàn khác như vậy? Tôi cũng đồng quan điểm với anh Cho Kim về bộ Doraemon.
[05:54]
Bởi vì tôi cũng sinh ra vào năm 90. Thì đối với một đứa trẻ, thời đấy khi mà thế giới của nó chỉ bao bọc quanh một khu nhà cấp 4 thì Doraemon thực sự là một sự khai sáng. Vì nó cho tôi phiêu lưu đến rất nhiều những thế giới khác nhau. đến những nền văn hóa, những quốc gia, những châu lục, đến cả những hành tinh khác. Tôi bắt đầu đọc Doraemon lúc tôi mới 4 tuổi.
[06:16]
Lúc đấy tôi còn chưa biết đọc. Thế nhưng mà ngày nào tôi cũng dở qua dở lại một cách rất là say mê bởi vì riêng những hình ảnh trong Doraemon thôi cũng đủ để đưa tôi đến những không gian sáng tạo rất là thú vị, rất là lối cuốn. Và một cái mà tôi thích nhất ở Doraemon, đấy là sự sáng tạo. Bởi vì có thể nói là cái kể chuyện của Doraemon thì nó đại diện cho cái bản chất của sáng tạo, đấy là giải quyết vấn đề. Nếu mà để ý đến mô típ chuyện ngắn của Doraemon thì chúng ta sẽ thấy là nó đi theo một diễn biến như nhau Đấy là nhân vật chính Nobita gặp một vấn đề gì đấy và được Doraemon cung cấp cho một bảo bối Thế nhưng mà cái bảo bối đấy lại bị lạm dụng, không giống với mục đích ban đầu và dẫn đến rất nhiều tình huống trước trêu Đấy, nó chỉ có một cái diễn biến như vậy Thế nhưng mà chính sự sáng tạo của tác giả trong việc tạo ra hàng ngàn các bảo bối khác nhau tổ hợp với hàng ngàn các tình huống, các bối cảnh mà nó dẫn đến sự ra đời của hàng ngàn các câu chuyện mà đem lại vô vàn các cung bậc cảm xúc cho đốc giả.
[07:13]
Và sau này khi mà tôi đi làm trong ngành sáng tạo thì phải thừa nhận thì đấy là Doraemon đó là bộ chuyện đầu tiên và cũng là khởi nguồn cho sáng tạo của bản thân tôi. Và khi mà nói rộng ra thì tôi cũng thấy là Doraemon có một ảnh hưởng nhất định với nền truyện tranh Việt Nam. Ví dụ như là lấy một bộ truyện ơn nổi tiếng của Việt Nam thì đấy là Thần Đồng Đất Việt. Khi mà tôi mới bắt đầu đọc Thần Đồng Đất Việt thì tôi đã nhận ra được ngay là có một cái sự tương đồng rất lớn trong hệ thống nhân vật của Thần Đồng Đất Việt so với Doraemon. Đấy là cũng có một nhân vật chính, tài năng, thì có thể nói là hợp thể của Doraemon và Nobita.
[07:50]
Sau đấy có một nhân vật nữ chính thì gọi như là crush của nhân vật chính là Shizuka hay là Shiu trong Thần Đồng Đất Việt. Rồi thì một cậu nhà giàu vây gò liệu mét, là Sunil hay là Mẹo Và một cậu béo cục cằn thô lỗ, đó là Giant hay là Dần Nghe chia sẻ vừa rồi của anh Hiếu Linh thì tôi lại nhận thấy đó chính là cái triết lý chung trong những mầu chuyện nhỏ của tác giả muốn gửi gắm vào chuyện Doraemon đó là mọi sự giúp đỡ thì đều có hai mặt Và khi nghe anh nói đến Thần Đức Việt thì tôi nhớ đến một bộ chuyện nữa mà phải nói là đã chịu ảnh hưởng, phải nói là cực mạnh của Doraemon Mạnh đến mức nỗi mà người ta còn không hiểu là nó chịu ảnh hưởng hay là nó copy. Đó là chuyện dế robot do công ty Phan Thị thực hiện. Đến bây giờ, nếu các anh chị có thời gian thì các anh chị có thể bỏ ra một chút để tìm hiểu xem ai là tác giả đã thực hiện bộ chuyện này. Cho chắc chắn là các anh chị không bao giờ tìm ra cả.
[08:42]
Nên có lẽ là công ty Phan Thị chính là tác giả duy nhất. Vâng, thế ngoài Doraemon ra thì hai anh còn thích tác phẩm nào nữa không ạ? Bên cạnh Doraemon thì tôi nghĩ là không thể không nhắc đến Bảy Văn Ngọc Rồng. hay tên quốc tế là Dragon Ball mà bây giờ nhà xuất bản giữ nguyên im trên bìa chuyện đó. Ở đây bên cạnh những cái nét hay ho của bộ chuyện này, những bộ chuyện thú vị của nó thì khi nhắc đến Dragon Ball tôi luôn luôn có một chút tiếc nuối đó là với công tác dịch thuật, những người thực hiện dịch bộ chuyện này đã giữ nguyên cái phiên âm Latin tên nhân vật là Sungoku.
[09:16]
Trong khi đó, nếu mà về mặt hán tự, tức là về bản gốc tiếng Nhật đó thì Sungoku chính là tôn ngộ không. Khi tìm hiểu thêm, tôi được biết là ý tưởng để xây dựng nhân vật này của tác giả Akira Toriyama đến từ Tô Ngộ Không trong tiểu thuyết Tejuki và nhân vật Superman trong truyện tranh của DC ở Mỹ Thế thì các bạn thử tưởng tượng là nếu như mà dựa trên những gì mà chúng ta đã biết về Tô Ngộ Không Vì chúng ta là người Việt Nam mà ai mà chẳng biết Tô Ngộ Không đúng không? Thì nếu mà được dịch đúng như một người Nhật đọc chữ Sungoku thì người Việt Nam sẽ đọc là Tô Ngộ Không Thế thì thử hỏi là cái trải nghiệm ấy chúng ta nó sẽ thay đổi như thế nào và nó có thể tuyệt vời hơn biết bao nhiêu Nhưng mà đáng tiếc là cái sự độc đáo trong văn hóa đồng văn của các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam đã không được lựa chọn trong cái tình huống này Nó là một cái điều mà khiến tôi rất đáng tiếc Bởi vì tôi nghĩ là nếu như mà đảm bảo được cái ý tưởng của tác giả và khơi gợi được ký ức trong lòng bạn đọc Tiếu Nhi Trẻ Việt Nam thì liệu yêu thích nhân vật tôi không Nó sẽ hay ho và nó rung động lòng người biết bao nhiêu. Mà bên cạnh đấy thì nói chuyện nghiêm túc một chút, người lớn với nhau thì tôi cho rằng trong dịch thuật thì việc truyền tải đúng ý tưởng của tác giả là điều cực kỳ quan trọng. À thế ạ, anh Trúc Kim nói nên tôi mới để ý.
[10:41]
Bởi vì thực ra cái bộ Dragon Ball đối với tôi nó đơn thuần là bộ truyện tranh hình động đầu tiên mà tôi đã đọc. Tôi cực kỳ ấn tượng với bộ chuyện này bởi vì phong cách mỹ thuật rất đặc trưng, các nhân vật rất gốc cạnh, 6 múi vai hù thịt bắp, rất là sôi thịt. Ngoài ra, quan trọng nhất là các cảnh chiến đấu rất mát nhãn, rất dynamic, có tính động. Mà có một câu chuyện bên lề tôi thấy rất là hay về bộ Dragon Ball này. Đấy là cái sự thành công của bộ chuyện có đóng góp rất lớn của biên tập viên.
[11:13]
Từ ông Maserito, biên tập viên của tác giả hồi đấy, thì ông ấy nhận ra được rằng là cái tiềm năng của tác giả ở đâu. Ban đầu tác giả ông ý định hướng cái chuyện này đến là một bộ chuyện nắn, mang tính giải trí và rất là trong sáng, vô tư, hồn nhiên thôi. Thế nhưng mà ông biên tập viên thì sau một thời gian làm việc, nhận ra được là cái thế mạnh của ông tác giả này thực ra là các cái cảnh chiến đấu. Và ông ý thay đổi hoàn toàn cái định hướng của bộ chuyện sang thành một bộ chuyện về đánh đấm nghiêm túc. Và đấy là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến cái thành công vang dội của bộ rất là vô.
[11:46]
Hồi xưa khi mà tôi đọc chuyện này thì tôi phải giấu bố mẹ rất là kỹ. Bởi vì đối với bố mẹ tôi thì đây là chuyện thực sự loại là vô bổ. Tại vì toàn là những cái cảnh đánh nhau, binh bốp chất hữu nó không đem lại cái giá trị gì cả. Nhưng mà có một chuyện mà tôi còn phải giấu kỹ hơn nữa. Mà tôi nghĩ rất nhiều bạn năm 90 đều biết đến đấy chính là bộ chuyện Conan.
[12:06]
Thì Conan là bộ chuyện trinh thám đầu tiên mà tôi được đọc. Và khi mới đọc thì thực thật là tôi cực kỳ sốc. Bởi vì ngay cái chương đầu tiên thì đã có một cái cảnh rất người nó rất là kinh. Mà có lẽ vì cả kinh nên tôi cả thích. Cú sốc thứ 2 đối với tôi là bộ truyện này là bộ truyện đầu tiên dạy tôi về chiều sâu của nhân vật.
[12:23]
Bởi vì từ trước đến giờ thì tôi vẫn quan niệm đơn giản đến là kẻ giết người là kẻ ác, và nạn nhân là kẻ thiện. Vậy vẫn quen với tâm lý xem phim Cái Xanh Sữa. Nhưng mà... Lần đầu tiên khi mà tôi đọc Conan, tôi mới biết được những hung thủ này thực sự họ phải trải qua rất nhiều những nỗi đau gây ra bởi nạn nhân. Và chính những cái đau khổ đấy đã là nguyên liệu khiến họ đưa đến những cái quyết định đau lòng như vậy.
[12:51]
Nên nó hóa ra là không chỉ có đen và trắng mà có những cái grey zone nữa trong sầu thẩm lộn người. Đối với tôi thì điều bất ngờ lớn nhất mà chuyện Conan này nó mang lại đó là không thể ngờ được một cái vội chuyện với khởi đầu hay như vậy. Bây giờ nó có thể dở đến mức như thế Tôi quá chán Conan và tôi đã không đọc được rất lâu rồi Nhưng mà cũng phải công nhận là nó là viên gạch đầu tiên Mở màn cho những bộ chuyện trinh thám mang màu sắc đen tối, kinh dị về sau xuất hiện ở thị trường Việt Nam như là Kindai-chi hay Eiji Những bộ đấy, bây giờ tôi lớn rồi tôi đọc lại tôi vẫn thấy sợ Bộ Kindai-chi ý, nếu mà các bạn đã từng xem những phim trinh thám của châu Á Phim Hồng Kông hay là tôi nhớ là phim Thở Niên Thiếu của Bao Thanh Thiên ý Bộ truyện thán tử AG là bộ truyện mang tính siêu năng lực. Đọc về tôi rất là sợ bởi vì... tác giả hướng đến việc phá án bằng những đấu tranh về nội tâm, về tâm lý tìm hiểu những cái ác trong sâu thẳm lòng người mà phải nói là nó gây ra một cái ám ảnh lúc ấy có lẽ là ở cái lứa tuổi, lớp 6 tôi đọc là hơi sớm cho nên là tôi rất là sợ và nhiều năm sau tôi mới đọc lại chuyện này Đúng vậy Bộ truyện này là lần đầu tiên mà tác giả xây dựng hình thượng nhân vật chính lại là một kẻ phản diện Một kẻ cùng hung cực ác Sự thông minh, tính cách và tư tưởng của hắn ta Thực sự thu hút được những nhân vật trong truyện và toàn bộ bản đọc trên toàn thế giới Kẻ phản diện này, hắn mang trong mình tư tưởng và cải tạo thế giới Và phải nói là tôi cảm thấy nó rất là phù hợp với bối cảnh sọi Việt Nam nơi mà không khí cách mạng sục sôi tạo ra một thế giới đại đồng tuyệt vời cho tất cả mọi người Thế nhưng mà có thể thấy là cái cuộc cách mạng của anh ta ấy thì nhân vật chính này muốn tạo ra một cái thế giới không có tội ác Nhưng mà trời trêu thay thì cái thế giới không có tội ác ấy nó lại được xây dựng dựa trên nỗi sợ chứ không phải là sự lương thiện Thế mới tuyệt vời có phải không?
[15:19]
Chính vì điều đó nên tác giả đã tạo ra được cái sự thành công cho bộ chuyện Death Note này trên phạm vi toàn thế giới và nó được truyền thề thành chuyện phim và được mua bản quyền bởi người Mỹ nữa. Bên lề một chút là quá trình sáng tác chuyện Death Note này cũng đã được 2 tác giả thuật lại trong một bộ chuyện mang tính tính tự chuyện tên là Bakuman, giấc mơ bảo trí truyện tranh cũng đã được xuất bản ở Việt Nam. Trong bộ chuyện Bakuman này, 2 nhân vật chính, ở đây là hiện thân của 2 tác giả thật ngoài đó, họ có một đối thủ là một anh tên là Quả. Anh này là một thiên tài bẩm sinh luôn, Anh ta chính là ẩn rụ cho tác giả của Naruto. Và toàn bộ câu chuyện trong Bakuman chính là hành trình của cuộc quạnh tranh giữa quạ và cặp tác giả của Death Note cho đến khi Death Note ra đời và chiếm được vị si số 1.
[16:09]
Nghe hai anh chị nói như vậy thì tôi thấy đúng là một bộ chuyện khá là đen tối. Mà rất là tiếc là tôi cũng chưa có dịp được đọc. Nhưng mà khi nhắc đến một bộ chuyện mà nó có nội dung đen tối như vậy thì tôi lại nghĩ đến một bộ chuyện có nội dung đen tối theo hướng khác. Đấy là bộ Dr. Slum, đại diện cho dòng hài nhảm.
[16:29]
Hài nhảm nhưng mà anh rất thích đúng không anh Hiếu Linh? Ừ đúng rồi, tôi đọc suốt rồi. Hồi bé tôi nhớ là có một kỷ niệm là khi tôi được học sinh giỏi, học kỷ 1 năm lớp 2 thì bố mẹ tôi đã dẫn tôi đi mua chuyện và tôi được mua cho 2 tập Dr. Slum. Một cuốn bìa màu đỏ và một cuốn bìa màu xanh, hai cuốn đều dày ớt dày.
[16:47]
Bây giờ thì tôi nghĩ là tìm được cái án bản đấy là điều không thể. Đúng thế, tôi hoàn toàn đồng ý À đúng rồi, hồi bé tôi cũng đọc Dr. Slump và các anh có nhớ có cái nhân vật Arale ấy ạ. Thì cả thế giới đều biết đến cái nhân vật này là Arale, nhưng thật ra trong tiếng Nhất nó đọc là Arare. Và Arare thì nó chính là bỏng gạo ấy ạ.
[17:31]
Giống cái bỏng gạo xanh đỏ tím vàng mà chúng ta ăn vào những mỗi kết đợt trung thu ngày xưa ấy. Nhưng mà đấy nó là cái thời cấp 1 thôi. Thế cần khi mà lớn lên thì tôi bắt đầu đọc thêm cả mấy cái bộ truyện tranh thể thao kết hợp tình cảm học đường nữa. Ý chị là nói đến anh em sinh đôi đúng không? Là bộ Touch đúng không anh?
[17:51]
Nghe chị hỏi như vậy thì tôi biết chị đúng là người đọc của thế hệ đầu Bởi vì sau này khi mà nhà xuất bản trẻ tái bản lại bộ chuyện này với bản quyền đầy đủ cũng như là in thêm những bộ chuyện khác của cùng tác giả Adachi Michiru thì họ khiến cho rất nhiều bạn đọc về sao không biết đến cái tên từng được xuất bản ở Việt Nam vậy đi vào lòng người đó là anh em sinh đôi Nhân chuyện này tôi kể luôn là cái lần tái bản đó của nhà xuất bản trẻ thực sự là một cái bước tiến khá là dũng cảm của những người làm công tác thực thuật Bởi vì họ đã đưa cái ngôn ngữ của đời sống thường nhật vào trong trang truyện Nó là các nhân vật nam giới xưng hô với nhau là mày tao Chứ không phải là cậu tớ hay là anh em ngọt ngào gì cả Anh em sinh đôi thì chả mấy ai người ta sẽ gọi nhau là anh em cả Bạn bè tôi sinh đôi thì họ mày tao hết. Lúc đấy thì chúng tôi đọc chúng tôi cảm thấy rất là thú vị, rất hay. Nó gần gũi. Đúng là cái đời sống hàng ngày của mình. Nhưng mà cũng có những độc giả nữ khi mà họ đọc cái điều đấy thì họ không vui.
[18:48]
Vì họ đã lưu giữ một cái dấu ấn quá sâu đậm trong ký ức về chuyện anh em sinh đôi. Trong đó thì trong cái bản in đầu lần đầu tiên ở Việt Nam thì người ta dịch rất là ngoan. Sưng hô với nhau chỉ có cậu cậu tớ tớ, anh em có những độc giả viết thư phản đối gửi đến nhà xuất bàn trẻ Tại sao lại dịch như thế, làm gì có cái chuyện anh em người ta quý nhau như thế, người ta mày tao với nhau, bạn bè đi học xong lại mày tao Trong khi tôi không hiểu bạn đấy bạn đi học ở đâu mà trên đất nước Việt Nam mình mà các bạn nam lại sưng hô cậu tớ đến tận cấp 3 Cái đấy thì nó hơi lạ Nhưng mà tôi tin rằng cái việc nhà xuất bàn trẻ mạnh dạng dịch mày tao là nó rất hay À vâng đấy, rất là thú vị. Thế nhưng mà từ này đến giờ ấy, tôi để ý thêm một điều thế này. Đấy là nói đến bất cứ một bộ truyện tranh nào thì anh, chú Kim, anh điều rất là rõ như là lòng bàn tay.
[19:38]
Thế thì có phải là ngày xưa bố mẹ anh thoáng lắm đúng không ạ? Thoáng à? Thoáng? Ý thị anh như thế nào mà là thoáng nhỉ? À ý tôi là ví dụ chẳng hạn như anh Hiếu Linh ý Anh ý muốn đọc thì anh cũng phải lén lút Thế còn tôi thì cũng tương tự Đấy là đã phải nhịn ăn sáng để lấy tiền mua Doraemon rồi thì chớ Mà muốn đọc thì còn phải chui vào chăn để đọc trong cái giờ ngủ trưa ở lớp bàn chú nữa À tất nhiên là không có chuyện thoáng đấy rồi Bố mẹ tôi cũng như bố mẹ cho anh chị thôi Có điều là tôi lén lút còn hơn cho anh chị Tôi bít cận cũng là vì đọc chuyện ở trong giờ ngủ trưa Cũng như thế đấy Nhưng mà chúng ta có điểm chung Thế thì có thể nói là cả ba chúng ta đều đã chia sẻ những kỷ niệm lén lút này.
[20:20]
Thế thì nó lại khiến tôi có một câu hỏi nữa. Đấy là tại sao truyện tranh hay như vậy mà ở Việt Nam thì có rất là nhiều phụ huynh có định kiến với nó, nghĩ rằng là nó vô bổ và phí thời gian? Chị Vân đưa ra câu hỏi này thì nó đúng là cái điều mà tôi đã từng rất là băn khoăn. Theo tôi, để nhìn nhận thì chúng ta phải nhìn rộng ra một chút vào bối cảnh lịch sử xã hội Việt Nam. có thể nói là phần đa số lượng độc giả truyện tranh ở Việt Nam hiện nay là thế hệ sinh ra trong thập niên 80 trở đi, 80X á Như vậy thì cho tới cuối năm 2020 đầu năm 2021 này thì ở Việt Nam chưa có lượng độc giả truyện tranh ở độ tuổi U50, U60 như các nước khác mà chỉ mới có tới U40 tức là 40, 41 tuổi trở xuống mà thôi 30 năm xuất hiện ở Việt Nam của truyện tranh thế giới tuy đủ để tạo ra sức ảnh hưởng sâu rộng trong văn hóa độc, nhưng lại chưa đủ để thay đổi được định kiến vốn tồn tại dài lâu trong xã hội trước đó là chuyện tranh chỉ dành cho trẻ con thôi Và xin mở ngoặc là nếu mà muốn tìm hiểu sâu hơn về điều này thì chúng ta phải nhìn lại sự ngắt quãng về văn hóa truyện tranh từ năm 1955 ở miền Bắc và từ năm 1975 ở miền Nam cho tới tận khoảng những năm 90 sự kiện đổi mới đó thì cái điều này tôi đã viết trong một cái bài tiểu luận của tôi về chuyện tranh Việt Nam thì xin mời ai quan tâm đọc theo cái đường link ở dưới mà tôi sẽ nhờ chị Vân trích dẫn Thì theo tôi thì người ta từ chối chấp nhận văn hóa của chuyện tranh mặc dù là chúng ta là những đọc giả chuyện tranh chúng ta thấy nó rất là thú vị nó hay ho nó đem đến nhiều kiến thức chính là bởi vì người ta không có kiến thức về chuyện tranh và trình độ thưởng thức của người ta không bao trùm lên chuyện tranh thì người ta coi chuyện tranh thì dành cho trẻ con, hàm ý là người lớn thì không đọc chuyện tranh thì điều này cũng tương tự như việc coi chuyện nhiều người thích xem thể thao để giải trí là thú vui vô bổ mất thời gian nữa bởi vì xem thể thao thì đâu có khỏe lên được đâu mà phải tập thể thao cơ thì đối với tôi thì tôi thấy quan trọng là chúng ta phải nhận thức được là mình đang đọc gì và mình nhận được gì từ cái mình đọc Thế hệ phụ huynh của chúng ta, bố mẹ, tôi, bố mẹ, các anh các chị thì họ ở độ tuổi U50, U60, U70 Chủ yếu là họ chưa thể có trình độ thưởng thức nghệ thuật cao như thế hệ chúng ta ngày nay Nó là nói về tổng thể trong xã hội, tôi không nói về những trường hợp khác biệt Ở thế hệ của họ, họ đọc nhiều văn học, nhiều tác phẩm lớn Phần lớn thì họ chỉ đọc để giải trí, giết thời gian thôi Chứ họ không đào sâu và tìm tòi nhằm nâng cao trình độ thưởng thức Không cảm thụ được các yếu tố nghệ thuật và khoa học Họ không coi văn hóa nghệ thuật là một lĩnh vực quan trọng trong đời sống Chỉ coi trọng những gì có thể quy đổi ra giá trị kinh tế thôi Thì đấy là kết quả của bối cảnh xã hội do thời kỳ lịch sử ấy mang lại Bằng chứng là sau này, họ dù có những điều kiện tốt hơn mà cuộc cuộc sống mang lại, dù như là internet rồi truyền hình cáp vệ tinh thì họ cũng không xem được các tác phẩm điện ảnh đỉnh cao Dù không phải thiếu thời gian cho những việc đó Họ không cảm nhận được cái hay của nghệ thuật, điện ảnh và âm nhạc Hàn Lân Họ rất thích xem truyền hình Việt Nam và những game show của nó.
[23:29]
Phải nói chắc là giả trí hài nhạc. Mua vui chứ không mua về cho mình cái giá trị tinh thần. Nghe trước khi nói thì tôi cũng muốn chia sẻ câu chuyện của cá nhân tôi. Bây giờ tôi đang làm nghề vẽ nhưng mà xuất thân của tôi là học kinh tế. Hồi xưa thì nhờ câu chuyện tranh mà tôi cực kỳ đam mê vẽ và tôi thấy được mình đó là cái thứ mà tôi có thể làm cho đến cuối đời.
[23:54]
Và thế năm cấp 3 thì khi mà bạn tôi hỏi tôi là thế thì mày cái dream job hay cái nghề mơ ước của mày là gì? Thì tôi cũng không hề ngần ngại mà trả lời luôn là tôi muốn làm kế toán. Tại sao lại là kế toán? Cái toán thì nó là nghề rất là chán. Nếu như thế thì tôi sẽ có nhiều thời gian để tôi sáng tác.
[24:12]
Và trong khi vẫn có thứ để kiếm tiền. Vì thực sự là bố mẹ tôi khi mà nói đến nghề vẽ thì bố mẹ tôi sẽ nghĩ rằng là về sau tôi sẽ hoặc là vẽ biển quảng cáo hoặc là ra đường bán tranh. Thì thực sự là nó không phải là một cái viết kẻch mà nó ổn định gì cả. Thế nên là khi mà quay lại với câu hỏi của chị Vân, Tôi nghĩ rằng phản ánh cái quan niệm hồi xưa đấy là mọi thứ đều được đem ra nhìn dưới gấp độ kinh tế. Tức là nếu như những cái gì con trẻ làm mà nó đem lại những cái giá trị về vật chất hoặc là có ích cho những cái nghề nghiệp mà mang lại sự ổn định trong tương lai thì bố mẹ sẽ ủng hộ.
[24:47]
Thế nhưng mà ngược lại thì nó sẽ được cho là những thứ vù bộ. Thế nên là tôi đã phải đợi cho đến khi mà tốt nghiệp đại học và có được một cái bảng và cũng được thuyết phục của mẹ sau rất nhiều thời gian rằng là vẽ truyện tranh cũng có thể kiếm sống được. Thì sau đấy thì mới nhận được sự ủng hộ của gia đình sang Mỹ tu nghiệp. Thế nhưng khi mà sang Mỹ thì góc nhìn về truyện tranh của tôi nó lại thay đổi một lần nữa. Với thế giới thì truyện tranh là một ngành nghệ thuật và một nền công nghiệp.
[25:14]
Quy mô của nó thì không hề thua kém điện ảnh hay bất cứ mực ngành lãnh trí nào khác. Ví dụ như là tại Mỹ chẳng hạn thì tôi vừa đọc cái báo cáo của Publishers Marketplace về các tranh số các tác phẩm in trong năm 2020 vừa qua thì truyện tranh nó vượt mặt tất cả các hạng mục khác. Và ở Mỹ thì có một truyền thống đọc truyện tranh lâu đời và nó tạo ra cái văn hóa Comic Con là những sự kiện tập trung những người mà đam mê truyện tranh. Từ các tác giả, các biên tập viên, những xuất bản cho đến các fan hâm mộ của mọi lứa tuổi. Thế thì bây giờ tôi sẽ nhờ các anh giúp tôi phân loại các dòng truyện tranh chính đi.
[25:52]
Dòng truyện tranh in mà mọi người hay đọc thì có thể chia dòng 3 dòng chính. Đấy là truyện tranh Mỹ, truyện pháp bỉ và manga, hay là truyện tranh Nhật. Chữ tranh Mỹ có những dòng nhỏ hơn, có một dòng chủ đạo, đó là dòng về Superhero hay là gọi là Mainstream Comics. Có 2 ông lớn mà mọi người vẫn thường hay nghe đến, đấy là Marvel và DC. Một dòng nữa đấy là Comic Strip, hay là những bộ chữ tranh nhỏ thường ý ở trong báo, như là Snoopy hay là Garfield hay là Calvin and Hobbes.
[26:22]
Và một dòng nhỏ cuối cùng đấy là tiểu thuyết bằng tranh hay là Graphic Novels. Dòng pháp bỉ thì thường có xuất xứ từ châu Âu với những mọi chuyện nổi tiếng như là phiêu lưu của Tanh Tanh hay là Shichun hay là Lucky Luke Cuối cùng dòng manga thì bao gồm manga và những chuyện mà chịu ảnh hưởng của manga như là manga của Hàn Quốc hoặc là manhoa của Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông Anh Hiếu Linh vừa nhắc tới manga và những chuyện chịu ảnh hưởng của manga Thật ra mà nói khi phiên âm ra chữ Latin thì chúng ta sẽ có chuyện tranh Nhật Bản là manga Chuyện tranh Hàn Quốc là man hoa và chuyện tranh Hoa ngữ là mạng họa. Nhưng mà khi mà chuyển sang Hán tự thì đều viết giống nhau hết và đều là mạng họa, theo cách đọc Hàn Việt. Đâu đó trên mạng đã từng có cuộc tranh luận rằng là chúng ta nên gọi là mạng họa. Hòa cùng với âm hưởng của manga, man hoa và mạng họa đó.
[27:15]
Hay gọi là chuyện tranh Việt Nam. Thì tôi thiếp nghĩ là không cần quá để thuộc vào từ ngữ Hán Việt. Chuyện tranh Việt Nam thì nó cứ là chuyện tranh Việt Nam thôi. Không sao cả. Trong manga thì chia ra một vài nhánh chính như sau, đó là dòng Shonen là dòng manga dành cho nam giới nữ tuổi học sinh, sinh viên, với đề tài chính là thể thao và chiến đấu.
[27:35]
Dòng Shoujo là dòng manga dành cho nữ giới nữ tuổi học sinh, sinh viên, với các đề tài chính về những câu chuyện tình yêu, tình cảm. Khi bạn đọc Shonen và Shoujo trưởng thành hơn thì họ sẽ đọc Seinen và Jousei với các mức độ phát triển tương ứng và phù hợp với trình độ và tâm lý. Như độ tuổi của tôi, chị Vân, anh Linh thì chúng ta đang ở độ tuổi đọc xây nen và rô xây đấy ạ.
[28:00]
Như vậy thì trong phần vừa rồi chúng ta đã nói về chuyện tranh quốc tế trên thế giới đi phát triển như vậy, còn ở Việt Nam thì nó như thế nào? Trong năm 2020, tôi đã có viết 2 bài tiểu luận về lịch sử chuyện tranh ở Việt Nam trong đó có 1 bài về lịch sử chuyện tranh Việt Nam nói riêng từ thời kỳ sơ khởi cho đến ngày nay. Ở đây để trả lời câu hỏi của chị Vân thì tôi xin phép được tóm tắt lại một chút. Còn nếu như thính giả nào có nhu cầu tìm hiểu kỹ hơn thì xin mời xem đường link ở mô tả bên dưới. Sơ khởi chuyện tranh Việt Nam bắt đầu dưới dạng các bức tranh hí họa mô tả và châm biếm xã hội thuộc địa với những người dân bất nước, lấy cảm hứng từ những hình vẽ minh họa và biếm họa trên các sách báo tạp chí của người Pháp, du nhập sang.
[28:59]
Sáng tạo tiêu biểu đầu tiên là phải kể đến nhân vật Lý Tuét, kể đến là nhân vật xã xệ bạn của Lý Tuét, xuất hiện thường kỳ trên tuần báo phong hóa ở Hà Nội kể từ thời điểm nhà văn Nhất Linh Miễn Tường Tam, một cựu du học sinh Pháp, trở thành chủ bút của tuần báo này năm 1932. Những mầu chuyện nhỏ vừa hài mà vừa bi này, ngày nay chúng ta nhìn nhận là chuyện tranh một trang về những con người thuộc về xã hội cũ, họ cổ hủ, nhà quê và đậm đặc dân tộc tính. Họ đang sầm vào đời sống văn minh mới do mẫu quốc mang tới và họ đã nhận được sự đón nhận thích thú của đông đảo Bạn Đọc. và thực sự đã làm mưa làm gió trở thành một hiện tượng khắp trong Nam ngoài Bắc nhiều năm liền. Sâu hơn thì chúng ta có thể thấy là cái sáng tạo về chuyện tranh này đã có chất liệu là đời sống thuộc địa với nhiều điều trớ trêu, giờ khóc giờ cười.
[29:54]
Ở đây, khi nhìn nhận về bối cảnh lịch sử, tầng lớp chí thức lúc đó được tiếp cận tư tưởng tự do từ người Pháp và được thực hành một phần là mở báo tư nhân trên toàn lãnh thổ Việt Nam, tất nhiên là dưới sự bảo hộ của chính quyền Pháp. Mục đích của người Pháp lúc đó là đào tạo ra một tầng lớp chí thức bản địa, truyền bá kỹ nghệ và văn minh để làm việc cho họ. Họ du nhập sách báo tiếng Pháp cũng là để làm nền tảng cho việc giảng dạy tiếng Pháp trong nhà trường Việt Nam nhằm đào tạo ra những người đủ khả năng làm việc cho họ. Cũng trong thời điểm đó thì chữ quốc ngữ đã bắt đầu đi đến độ 9. Ở đây chữ quốc ngữ chúng ta đều biết là hình thành từ thế kỷ 17.
[30:32]
Cho đến đầu thế kỷ 20 thì chữ quốc ngữ đi vào giai đoạn có thể nói là rất là gần với những gì mà chúng ta sử dụng ngày nay. Nó hình thành nên một cái văn hóa sáng tác bằng chữ quốc ngữ mạnh mẽ chính là bắt đầu từ cái giai đoạn 9 này. Và nói thêm về chất lượng nghệ thuật của truyện tranh Việt Nam thời kỳ đầu thì Thẳng thắn mà nói, nó vẫn còn rất là non kém trong nét vẽ bố cục Nội dung còn thiếu đi cái nét sang của thẩm mỹ Nói thế nào nhỉ? Ví dụ như là trong các chuyện tranh về lý tuyết và xã xệ Nét vẽ và tạo hình đều sơ xài Chủ yếu là các họa sĩ lặp lại của nhau Bố cục còn thô sơ Tất cả mới chỉ dừng lại ở mức độ những bản phác thảo Về nội dung thì chỉ quẩn quanh gây cười bằng việc lấy cái ngây ngô mông mội của người nhà quê lên tỉnh để làm chất liệu Chưa có nhiều chiều sâu về nghệ thuật Nếu như chúng ta so sánh với trình độ ngày nay, tất nhiên là thua kém rất là nhiều. Nhưng ngay cả khi so sánh với chuyện tranh Một Trang Đương Thời ở phương Tây thì khoảng cách cũng rất xa do họ đã đi trước rất nhiều năm, bắt đầu phát triển từ thế kỷ 18 thôi.
[31:36]
Thế sau giai đoạn đó thì sao? Bước tiếp theo của cái giai đoạn lý thuyết xã xệ này là gì? Vâng, đáng được nhắc tới sau giai đoạn đầu kể trên là giai đoạn 1955-1975 với những bước phát triển ở miền Nam Việt Nam, cụ thể là chính thể Việt Nam Cộng Hòa đấy ạ. Thập nghiên 1960 và 1970 trong bối cảnh lịch sử này đã ghi dấu vai trò của các tờ báo dành cho lớp đuổi thanh thiếu niên. Nổi bật nhất là có thể kể đến Tuần San Thiếu Nhi, Bán Người San Tuổi Hoa, thì chúng ta có thể hiểu là nó cũng giống như là báo Thứ Ninh Tiên Phong với cả báo Học Trò của bây giờ đấy ạ.
[32:06]
Đây là các tờ báo văn nghệ thường xuyên giới thiệu với bạn đọc các sáng tác thuộc nhiều thể loại như là chuyện ngắn, chuyện giải kỳ, thơ, tiểu luận, phê bình nghệ thuật và tất nhiên là cả chuyện tranh nữa ạ. Những năm này thì hoạt động của các họa sĩ chuyện tranh Việt Nam chia ra làm Thứ nhất là họ sáng tác các câu chuyện của riêng mình. Có thể là vừa tự vẽ, vừa tự làm cốt truyện. Hoặc có thể là đảm nhiệm vai trò vẽ và kết hợp cùng một nhà văn khác làm kịch bản. Thế thì ta thấy là mô hình làm việc giống như với các nghệ sĩ truyện tranh các nước trên thế giới đã lặp lại ở Việt Nam Cộng Hòa như một lẽ tự nhiên thôi.
[32:40]
Thứ hai là họ dựa trên các tài liệu sách tay từ nước ngoài, có thể là truyện tranh hoặc phim hoạt hình. Từ đó tiến hành dịch và vẽ can lại, thêm thát nhái theo cốt truyện cũ để xuất bản. Đây chính là dòng chuyện copycat nổi tiếng một thời. Thì đó là lý do mà chuyện tranh Việt Nam ở thời kỳ này có một khối lượng lớn các tác phẩm mang đậm nét tạo hình theo phong cách comic phương Tây. Về nội dung thì tất nhiên là nó kém hơn bản gốc, không chỉ về mặt hình ảnh mà còn cả về nội dung.
[33:07]
Do cái sự thêm nếm mang tính kể lệ dung dài. Kiểu sợ bạn nào không hiểu vậy. Chưa quen với cách kể chuyện bằng hình ảnh của chuyện tranh hiện đại. Mà cá nhân tôi thì thấy là có lẽ là chính những người họa sĩ và những người làm Sản xuất truyện tranh lúc đó mới là những người chưa hiểu và chưa theo kịp được. Có vẻ như họ nghĩ là bạn đọc kém hay sao ấy.
[33:27]
Thì có thể lấy ví dụ như phim hòa hình Tom Jerry đã được các hoạ sĩ Việt Nam Cộng Hòa chuyển thề thành truyện tranh. kèm thêm lời dẫn, lời thoại. Với ví dụ này thì ta thấy là phim hoạt hình Tom and Jerry, các nhân vật chính hầu như không có thoại, cả phim thì có âm thanh và tiếng động mà ai xem cũng thích, ai xem cũng hiểu. Tính vì thế nên nó rất là hay và có tính lan tỏa văn hóa mạnh mẽ. Việc các họa sĩ bản địa chuyển tranh hóa và kèm theo lời thoại dày đặc cho series hoạt hình đặc sắc như vậy, vô hình chung lại trở nên kém duyên dáng hơn rất nhiều.
[33:57]
Tất nhiên là chúng ta đang nhận xét từ góc nhìn của những năm 20 thế kỷ 21 đúng không ạ? Vâng, đấy là dòng chuyện tranh copycat. Thế còn cái dòng thuần Việt thì sao hả anh? Về các sản phẩm chuyện tranh thuần Việt, một mặt tôi thấy có những tác giả đã gây được ấn tượng không chỉ với bạn đọc đương thời, mà tôi tin chắc là họ có đủ phẩm chất để nhận được những đánh giá tích cực ngay cả với các bạn đọc ngày nay nếu như sản phẩm của họ được phổ biến rộng rãi. Mặt khác thì cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng là vẫn còn sự thô sơ vụn về khó lòng mà so sánh được với chuyện tranh thế giới.
[34:28]
do chưa thiết lập được hệ thống vận hành chuyên nghiệp mà ngành sản xuất truyện tranh cần có Điều mà đến thật ngày nay đáng buồn là ở Việt Nam vẫn còn là một vấn đề nan giải Cũng tiện thông tin thêm với hai anh chị Đấy là bên cạnh hình thức in truyện tranh rất nhiều kỳ trong các ấn phẩm tập san văn nghệ giai đoạn này chính xác là thời kỳ hoàng kinh của các hoạt động canh lại truyện tranh quốc tế Khá nhiều các tác phẩm có mic nổi tiếng như là Thanh Thanh, Batman đã đến tay bạn đọc về năng quộc hòa dưới dạng Việt hóa bao gồm cả tên nhân vật luôn Bây giờ tôi sẽ thử hỏi trên kênh chị có đoán ra không nhé? Là... Lục Kỳ Anh Linh có biết không ạ? Lucky Luke là không ạ? Tôi nghe nó cũng giống giống không?
[35:09]
Vâng đúng rồi anh Cái này thì dễ này Sì Chum Chị Vân chị có biết không ạ? À cái này ở trên báo Nhi Đồng xuống mà anh Là The Smurfs đúng không ạ? Ờ đúng luôn Cái này khó hơn này Sĩ Phú và Phan Tân Tôi chờ chịu, tôi chưa nghe đến cái tên này bao giờ Chị Vân cũng chịu đoán đúng ạ, không thấy chị nói gì Tôi xin phép trả lời Sĩ Phú và Phan Tân chính là việt hóa của Spirou và Fantasio Và một cái tên việt hóa rất là bình dân và vượn đốm từ nhân vật chuyện Masupilami Tôi cũng có đọc chuyện phương Tây nhiều nhưng mà thực ra ở miền Bắc thì chắc là ít thấy các cái phiên bản mà nó phê nón âm dịch hẳn cho tiếng Việt như thế này Các tác phẩm này được in riêng thành những tập truyện tranh bày bán rộng rãi trên thị trường. Việc can lại bám sát nội dung và hình thức của truyện gốc này nhìn từ góc độ đánh giá con đường hình thành và phát triển thì tôi thấy nó không khác nào một bài tập lớn cho các tác giả truyện tranh Việt Nam. Họ học được về bố cục, dàn trang, cách bố trí khung thoại, cách triển khai mạch truyện trong khuôn khổ một tập truyện được bị trước số trang như thế nào.
[36:20]
Các tập truyện tranh can nhái này thường được xuất bản dưới dạng đen trắng, đen màu, tuy nó không có tính bản địa hoặc nặng lời thì coi là... là... là... là can đi chẳng nữa cũng không giữ được trọn vẹn chất lượng nghệ thuật của bản gốc nhưng cũng đã đóng góp rất lớn cho đời sống tinh thần của bản độc Việt Nam Cộng Hòa Cá nhân tôi lúc nhỏ thì đã may mắn là từng được nhìn thấy một vài tập truyện can lại như vậy rất là cũ, tất nhiên rồi mãi cho tới sau này khi các nhà xuất bản Việt Nam phát hành các bộ truyện pháp bỉ ấy với tên gốc và in màu đẹp của A4 Tôi vẫn luôn cảm thấy mình dành một phần tình cảm rất là lớn cho những tập truyện can lại như một cái kỷ niệm đẹp của tuổi thơ. Thế thì có thể nhận thấy một cái đặc điểm rất là đặc biệt ở cái giai đoạn này.
[36:59]
Đấy là mô hình copycat. Nó vô hình chung đã tạo ra một cái hiệu ứng lan tỏa công nghệ. Tức là các vạn sĩ Việt Nam học được cái kỹ thuật diễn họa truyện tranh từ cái việc là bắt trước. Thế thì anh Hiếu Linh nghĩ thế nào về điều này? Tôi thấy xu hướng này mang tính tự phát của thị trường.
[37:15]
Và tất nhiên trong bối cảnh truyện tranh Việt Nam còn sơ khai và chưa có nhiều tư liệu nghiên cứu thì việc học hỏi từ các nền văn hóa lớn trên thế giới là một điều tất yếu thôi. Tôi cũng có xem các chuyện này trên bài báo của anh Chú Kim thì cũng có thể thấy chuyện này chịu ảnh hưởng lớn từ chuyện phương Tây, đặc biệt là chuyện Mỹ và chuyện Pháp Bỉ. và ít thấy có dấu ấn ảnh hưởng của manga, vì manga thì cũng đang trong những bước đầu xây dựng vị thế ở Nhật. Và nếu mà để nhận xét thì tôi thấy về trình độ kỹ thuật thì khá là ổn, nhưng mà cái cách kể chuyện thì nó cũng hơi lộn xộn và cũng chưa có nhiều phong cách cá nhân rõ nét. Nhân đây thì tôi cũng có câu hỏi muốn hỏi anh Chú Kim là người cũng có tìm hiểu về lịch sử truyện tranh Việt Nam.
[38:01]
Đấy là ngoài cái mảng truyện tranh chịu ảnh hưởng của nước ngoài mà chúng ta vừa trao đổi, thì không biết là truyện tranh trong nước này còn có những khía cạnh nào nữa không? Nói về truyện tranh Việt Nam giai đoạn này thì tôi xin trả lời anh là chúng ta không thể không nhắc tới dòng tranh và truyện tranh trên trường cổ động. Chi tiết hơn thì trong bối cảnh ở miền Bắc từ năm 1955 Và miền Nam vừa năm 1975, các hình thái truyện tranh đều mang đậm màu sắc tuyên truyền từ tường chính trị, các đường lối chính sách, dân dạy đạo đức và thường có nội dung và những bài học rất rõ ràng dễ nhận biết. Điều này tôi cho rằng chính nó đã khiến cho sức khuất của truyện tranh với bạn đọc phần nào bị giảm sút và thực sự củng cố suy nghĩ rằng truyện tranh dành cho trẻ con bởi vì những sản phẩm làm ra cho trẻ con thì nhất thiết đều nhằm mục đích dạy dỗ một điều gì đó. Thì chúng ta thấy đấy, sự gò bó khuôn xáo và thiếu đầu tư cập nhật về hình thức khiến cho các tác phẩm mang phong cách trời giáo khoa đạo đức này nó không tạo được dấu ấn nào đáng kể cả Nó nhạt nhòa và trôi đi trong dòng thời gian Lâu lâu chúng ta cũng thấy trên báo và trên các website có một vài bài báo nhắc tới với nội dung ngợi khen Nhưng mà thực tế mà nói thì rốt cục nó chẳng nhận được nhiều sự quan tâm đâu Tư duy làm chuyện tranh như vậy cứ kéo dài mãi cho đến thập niên 90 tức là sau đoạn đổi mới đó thì mới có thay đổi do tác động của chuyện tranh quốc tế khi mà nó tràn vào Việt Nam mang lại Bên cạnh đó thì không thể phủ nhận sự lớn mạnh của trao lưu tranh tuyên truyền cổ động phần nào được biểu đạt dưới hình thức có thể coi là truyện tranh thời kỳ bây giờ.
[39:35]
Tiêu biểu là hai tập sách Miu Sâu Họa Càng Sâu và Miu Sâu Họa Càng Đau do nhà xuất bản quân đội phát hành trong giai đoạn chiến tranh biên giới Việt Nam Trung Quốc năm 1979. Với 20.000 bản trên toàn quốc, đây là một con số khá là đáng nể kể cả với bây giờ. Về khía cạnh nghệ thuật, trong hai tập sách này là có sự tiệm cận với truyện tranh khi nó thể hiện được tính liên hoàn và tính dẫn truyện. Nhưng cá nhân tôi coi đó là những sản phẩm độc đáo, hay đấy, có âm hưởng thời đại của nghệ thuật truyện tranh Việt Nam. Mặc dù về cảm quan cá nhân thì tôi thấy khá khiên cưỡng khi mà xếp nghệ thuật truyện tranh tiên trường cổ động và cùng nhóm với nghệ thuật truyện tranh.
[40:12]
Thế thì tiếp theo đến giai đoạn đổi mới ở nước ta với một loạt những cái thay đổi rất là quan trọng về kinh tế chính trị thì ngành truyện tranh nó trở nên như thế nào hả anh? Sau đổi mới, truyện tranh nước ngoài đặc biệt là manga nhật tràn vào ồ ạt như thác lũ tạo ra thế hệ đầu tiên được tiếp xúc với truyện tranh từ nhỏ mà không vướng phải những nắp quãng do biến động thời cuộc mà lại. Cũng thể ở đây chính là thế hệ 8X đấy ạ. Như tôi đã nói ở đầu bài đó là thế hệ bây giờ đang ở độ tuổi U40. Chúng tôi bây giờ vẫn đọc truyện tranh.
[40:43]
thì xin được nói tiếp đó là thập niên 90 là thời kỳ vàng son của xuất bản truyện tranh Việt Nam bởi họ không bị khống chế bởi luật bản quyền Các đầu chuyện lẫy lừng được dịch và in nhiều đến mức nó khiến cho thẩm mỹ thưởng thức truyện tranh của giới trẻ Việt Nam tăng vọt Và một hệ quả của điều này đó là chất lượng truyện tranh bản địa Việt Nam cũng theo đó mà tăng lên Cái tên lẫy lừng nhất, nổi tiếng nhất của thời kỳ này chính là Dũng sĩ Hessman của họa sĩ Hùng Lân Anh chị chắc chắn là có biết đến cái tên này đúng không ạ? Vâng đúng rồi ạ, và khi mà anh nói đến bộ Dụng sĩ Hasman và họa sĩ Hùng Lân thì tôi nhớ đến một cái câu chuyện tôi từng được nghe như thế này. Đấy là trong thập niên 1990, nhà xuất bản mỹ thuật khi mà đặt hàng họa sĩ Hùng Lân là một trong số các tác giả rất là tích cực hoạt động sáng tác truyện tranh trong nước để mà vẽ bộ truyện Dụng sĩ Hasman 593. Thì theo như lời chia sẻ của Hùng Lân, việc đặt hàng này nó mang tính phó mặt đầy may rủi. Bên phía nhà xuất bản thì hoàn toàn không có bất kỳ một cái nghiên cứu chiến lược định hướng hay là biên tập gì về nội dung hoặc là hình thức.
[41:45]
Tức là họ không tham gia cùng làm việc trong khâu sáng tác cùng với tác giả. Họ chỉ đơn giản làm một cái việc như thế này đấy là vòn vẹn. Có hai cuốn băng phiên bản hình Voltron Defender of the Universe họ đưa cho họa sĩ để phóng tác cùng với việc là đề nghị đổi tên Voltron thành Hessman. Và cái tên Hessman ở đây có nghĩa là His Man. He's man chứ không phải là he is the man đâu ạ.
[42:10]
Thì nó chính là cái lồi nói tiếng Anh bồi. Là hàm ý nói là anh ta là một robot có tính người. Cách nói này thì cũng khá hay. Nhưng mà thật ra bản chất nó vốn là để đỡ phiền hà về vấn đề bản quyền sau này. Thì Hùng Lân đã tự thân vận động thực hiện toàn bộ các bước từ lên ý tưởng, kịch bản, hệ thống nhân vật, vẽ tranh và viết thoại.
[42:33]
Trong một buổi trò chuyện cùng các tác giả chuyện tranh trẻ ở Hà Nội năm 2018 thì ông có kể là tôi ở vùng quê, có một mình tôi làm. Tôi có 2 đứa con trai phụ, chúng nó học lớp 8, lớp 9. Cũng biết vẽ đuôi chút, thì mình nhờ chúng vẽ. Những cái như tạo hình nhân vật, gương mặt, biểu cảm, tay chân thì tôi làm. Còn những cái như áo, quần thì tôi chỉ cho chúng để nhờ chúng vẽ cho kịp.
[42:56]
Tô đen thì có vợ tôi phụ. Ví dụ tôi vẽ đoạn nào mà đánh dấu x thì là tô đen. Nên là khi đọc chuyện, thỉnh thoảng chúng ta có thấy chữ x, có nghĩa là vợ tôi tô sót ấy. Thế mới thấy là nếu có thể tự in được hàng ngàn, rồi lên đến hàng chục ngàn, rồi hơn một trăm ngàn cuốn mỗi tập và giao thẳng cho nhà xuất bản chỉ việc đem bán, thì có lẽ Hùng Lân cũng đã làm nốt rồi. Nói vui vậy thôi để thấy là ở cái thời điểm, những năm đấy, việc có một ekip chuyên nghiệp làm công tác hỗ trợ, tư vấn cho tác giả, cả về nội dung lận mỹ thuật là cái điều biển tửa hoàn toàn không tồn tại.
[43:30]
Các đơn vị xuất bản, dù có bộ phận biên tập viên cho mảng văn học, nhưng lại chưa ý thức được sự cần thiết phải có biên tập viên truyện tranh với các phẩm chất đặc thù để mà phù hợp với bộ môn này. Mọi thứ hoàn toàn tùy thuộc ở họa sĩ tác giả, thế nên là nếu vô tình thành công thì thành công, còn không thì thôi. Rất may là họa sĩ Hùng Lân trong hoàn cảnh khó khăn thiếu thốn đủ bề đã làm ra sản phẩm để đời là Dũng sĩ Hesman, bộ truyện đầu tiên và có lẽ cũng là duy nhất ở Việt Nam có sự tham gia của đông đảo các thành viên trong một gia đình. Nghe chia sẻ của chị Vân thì tôi từ góc độ của một người sáng tác truyện tranh thì cũng phần nào hiểu được những khó khăn mà họa sĩ Hùng Lân gặp phải. Vì việc phải mò đường gần như từ con số 0 và phải đảm nhận tất cả các khâu từ đầu đến cuối như vậy thì đấy là một nỗ lực rất đáng không phục.
[44:17]
và họa sĩ Hùng Lân xứng đáng được ghi nhận là đã đạt được dấu mốc quan trọng cho ngành truyện tranh Việt Nam ở thời điểm ấy còn nhiều thiêu sóc. Như tôi đã nói một chút ở phần đầu và chị Vân cũng đã nhắc đến trong câu chuyện của họa sĩ Hùng Lân về cái chi tiết bản quyển thì tôi xin được nhắc tới dấu mốc năm 2004 với bước ngoặt mang tên Công Ước Bơn đã mãi mãi trở thành một cái điểm mốc không bao giờ phai mờ trong tâm trí những người hoạt động trong ngành xuất bản ở Việt Nam và cụ thể ở đây, ngành xuất bản truyện tranh. Hoạt động xuất bản chui theo đó chính thức chấm dứt trên lý thuyết. Tần nhiên là bây giờ các anh chị lên mạng thì đâu đó vẫn có thể tìm được những bộ chuyện do các độc giả hâm mộ một bộ chuyện nào đó họ tự dịch, họ tự in thì tần nhiên là là in lâu hết. Sau công ước Burn thì các bộ chuyện, tranh có bản quyền đều được in lại Và Doraemon là một ví dụ được thực hiện từng bước để bám sát bản gốc mà vẫn tránh được khú sốc cho bạn đọc sức sự thay đổi lập ngột Đầu tiên là nhà xuất bản Kim Đồng in lại theo đúng số trang một tập chuyện gốc nó dày hơn hẳn chữ đây Tôi rất là thích, hồi tôi học cập 2 thì phải Có kèm theo dòng chữ rất ấn tượng ở trang 1 đó là bản quyền thuộc nhà xuất bản Sogakukan Nhật Bản Chúng tôi chưa bao giờ được nhìn thấy cái dòng chữ nó chuyên nghiệp như thế nên tôi nhớ mãi Ở những lần tái bản tiếp theo thì họ thay những cái tên Việt hóa vốn đã rất quen thuộc trở thành tên gốc Đô Rê Môn trở thành Đô Rai Môn Sê Cô trở thành Sư Niêu Chai En trở thành Chai An Tsuka trở thành Shizuka Nó hóa ra trong cái nhóm bạn này thì có mỗi Nobita là chúng ta được biết đến với tên đúng của anh ta mà thôi Cuối cùng thì nhà xuất bản Kim Đồng đã in theo chiều đọc từ phải sang trái như đúng nguyên bản ở Nhật Và cái việc không in lật ngược lại như trước theo chiều đọc truyền thống từ trái sang phải ở nước ta thậm chí còn giúp cho nhà xuất bản kim đồng tiết kiệm được một khoản tiền phải trả cho nhà xuất bản Sukakukan đấy ạ Quay lại với dấu mốc năm 2004, lúc này các nhà xuất bản buộc phải tạm dừng hoạt động đang trên đà ngon chớn của họ để thương lượng mua bản quyền truyện tranh từ các nhà xuất bản nước ngoài.
[46:20]
Việc này đã tạo ra một khoảng hở về mặt thời gian, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để giữ chân thị trường? Những người làm xuất bản đã cho ra mắt các tạp chí truyện tranh Việt Nam, với sự tham gia của lứa tác giả trẻ phần lớn là 8x để lấp chỗ trống trong giai đoạn họ thương thà bản quyền. Ví dụ như là tạp chí chuyện tranh trẻ của nhà xuất bản Trẻ hay là tạp chí của bên công ty Phan Thị đã tập hợp các tác giả trẻ, trong đó có một bộ đôi tác giả, họ đã hoạt động khá thành công đến tận ngày nay, đó là Phong Dương Có Mích, tác giả của chuyện tranh Long Thần Tướng. Phan Thị có phải là cái bên chủ quản của Thần Tướng Đất Việt mà gần đây có lùn xùm với xích mảnh không anh? Đúng rồi anh ạ Và nhắc đến chuyện này thì chúng ta nhắc đến cái vụ kiện giữa công ty Phan Thị và họa sĩ Lê Linh về quyền tác giả Chi tiết thế nào thì tôi nghĩ là tính giả có thể tìm hiểu trên mạng có rất là nhiều Và nó dẫn đến hệ lụy ngày hôm nay đó là họ vừa rồi tranh cãi âm mỹ cả lên các bên về câu chuyện bộ phim của Studio 68 đấy Nhưng mà ở đây tôi muốn nói đến cái chuyện là cái vụ kiện ấy nó thực sự là một cái tiền lệ rất quan trọng khiến các tác giả truyện tranh phải chú ý hơn về các vấn đề về pháp lý, vấn đề về bàn quyền nó thay đổi cái ý thức của tác giả cũng như các cái đơn vị đó thực sự là những yếu tố không thể bỏ qua nếu muốn xây dựng được ngành truyện tranh chuyên nghiệp có khả năng nuôi sống con người như những nước khác Vâng, vậy là vừa rồi anh Chu Kim đã điểm lại những cái giai đoạn nổi bật của truyện tranh ở Việt Nam Thế thì hiện nay ngành truyện tranh ở Việt Nam đang phát triển ra sao rồi?
[47:55]
Vâng, trước khi tìm câu trả lời Về đúng bản chất cho câu hỏi này thì tôi muốn chia sẻ với mọi người một câu chuyện Nói ra, cách đây một thời gian thì tác giả Phong Dương Cô Mích có post lên mạng 3 khung hình bị kiểm duyệt trong tác phẩm Long thần tướng tầm 1 của họ Họ có chỉ ra như thế này, là điểm thứ nhất Cánh tay của bé Ánh Mi, sờ tiên của người mẹ bị yêu cầu cắt bỏ vì nhạy cả Điểm thứ 2 là chữ suẹt khi nhân vật cự kình bị trúng đòn được yêu cầu cho chữ bé lại vì bạo lực quá Điểm 3 là mặt của bé ánh mi trong khung hình đòi ăn bánh hơi nhăn nhéo, nhăn nhó trẻ con mà bị đánh dấu vì nghi ngờ hay là những cái nét nhăn nhó đấy là đang tạo hình khuôn mặt như một dòng chữ hán tự có ý đồ gì đó Tất nhiên là sau khi kiểm tra kỹ lưỡng trong từ điển tiếng Hán thì cái này họ không phải sửa Mặc dù vậy thì cánh tay phải của bé Ánh Mi, sợ ti mẹ đã phải sửa Để tránh ảnh hưởng đến đầu óc trong sáng của độc giả trên 16 tuổi Và chữ SWEAT đã được họa sĩ làm nhỏ đi khoảng 10% Nhấn mạnh là 10% đấy ạ 10% của vài cm đây chị ạ Để tránh kích động bạo lực cho những người đọc mong manh và dễ vỡ Tất cả chúng ta có thể kiểm tra sự thay đổi này trong bản in của Long thần tướng tập 1 cuốn sách đã đạt giải thưởng International Manga Award của Nhật Bản. Và tác giả có nói là chưa thấy đọc giả nào giết người sau khi đọc sách cả. Nghe chia sẻ của anh Chu Kim thì mới thấy chuyện tranh Việt Nam đúng là có khá nhiều chuyện lắc léo về mặt hậu kỳ Thế nên là nếu như mà nhìn trên một bình diện rộng hơn thì có thể thấy là thứ mà chuyện tranh Việt Nam thiếu đấy là một hệ sinh thái mà nó gồm rất nhiều cái bên liên quan để hỗ trợ cho họa sĩ chuyện tranh Đầu tiên là những bên làm công tác sản xuất như là nhà xuất bản hay là các công ty phát hành sách thì có lẽ không nên chỉ dừng lại là những người chỉ đi mua bản quyền của nước ngoài để im ra mà nên là những nhà sản xuất cung cấp nguồn lực về tài chính và nhân sự để hỗ trợ cho họa sĩ sáng tác chuyện. Thứ hai, quan trọng hơn, quan trọng hơn tôi nghĩ là cần có một lực lượng biên tổ viên chiên trách mà có thể sát cánh cùng họa sĩ và định hướng nội dung chuyện. Thì như cái phần trước thì chúng ta cũng có trao đổi như là biên tập viên của Dragon Ball thì đã đóng góp như thế nào đối với thành công vang dội của bộ chuyện Có một cái ví dụ cũng khá là thú vị mà tôi cũng có đọc được là của One Piece của tác giả Eiichiro Oda Đấy là sau một thời gian thì sau khi một act hay là một phân đoạn phiêu lưu kết thúc thì nhà xuất bản lại phân công một biên tập viên mới để làm việc cùng với tác giả Nhằm giữ cho câu chuyện nó luôn được xây dựng ở dưới những góc nhìn tươi mới và bị tránh đi vào lối mò Thì trong cái thời gian tôi trải nghiệm ở Mỹ thì cũng có mới phát hiện ra thêm một bên nữa mà đóng vai trò không hề kém quan trọng Đấy là các agent hay là các môi giới thì họ giống như là quản lý của một ngôi sao hay là của các cầu thủ ấy thì họ sẽ thay mặt cho họ sĩ đi giới thiệu chuyện tới các nhà xuất bản cũng như là thương thảo các hợp đồng mới một cách khác là họ đóng vai trò bảo kê để đảm bảo được quyền lợi của họa sĩ và như của họ như vậy thì họa sĩ sẽ không phải gặp những vấn đề đau đầu trong việc đọc hợp đồng hay là thương thảo giá cả mà chỉ cần tập trung sáng tác thật là tốt thôi Thế thì, Nhân đang nói về hệ sinh thái của ngành truyện tranh Tôi muốn hỏi anh Hiếu Linh là các nước có ngành truyện tranh phát triển đã được tổ chức một cách quy củ Thì mô hình của họ như thế nào?
[51:41]
Trên thế giới thì có hai mô hình sản xuất truyện tranh điển hình Đấy là của Nhật và của Mỹ Thì ở Nhật thì thường dưới hình thức là một họa sĩ mở studio và sẽ thuê thêm các trợ lý Và họ sẽ hỗ trợ các khâu cụ thể như là đi net, đổ màu hay vẽ background Chuyện trên Nhật Bản thường xuất bản có tính định kỳ, tức là nó sẽ ra theo tuần, theo tháng hoặc là theo quý. Và biên tập viên thì họ sẽ theo dõi các bản thăm dò độc giả từ các nhà xuất bản và đưa ra những động thái điều chỉnh phù hợp. Một ví dụ rất là điển hình đấy chính là bộ Dr. Slump Thì ý định ban đầu của tác giả đó là để nhân vật chính là một tuyến sĩ với những phát minh quái gở Và một trong những phát minh của ông là một cô bé robot có tư duy như con người tên là Arale Nhưng mà điều mà tác giả không ngờ đến đấy là phản ứng độc giả quá là tích cực Và dẫn đến là biên tạo viên quyết định là chuyển hướng biến Arale trở thành nhân vật chính Thế nên kết quả là về sau thì bộ chuyện chỉ xoay quanh nhân vật của bé robot này, mặc dù tiêu đề vẫn là Dr. Slump.
[52:37]
Thế nên chính nhờ thay đổi ma tính chiến lược này mà Dr. Slump đã trở thành siêu phẩm đề đời đầu tiên của tác giả Akira Toriyama. Vai trò của nhà xuất bảng và biên tập viên ở Mỹ cũng tương tự như ở Nhật, tuy nhiên là mô hình sản xuất có một chút khác biệt. Hình thức sản xuất phổ biến nhất, đó là sản xuất theo tập Trong đấy thì nhà xuất bản sẽ nắm trong tay bản quyền các thương hiệu nổi tiếng Ví dụ như là superhero của Marvel và DC hay là các thương hiệu phim hoạt hình nổi tiếng Và họ sẽ đứng ra thuê một đội ngũ họa sĩ sản xuất Ví dụ như là sẽ có một nhà văn sẽ lo về kịch bản Một họa sĩ thì sẽ vẽ chuyện Một họa sĩ đổ màu Rồi thì một họa sĩ xếp chữ Thì ở đây thì họ sẽ đóng vai trò như là một bắt xích cho một dây chuyển sản xuất, thay vì là một người đứng ra chịu trách nhiệm cho một series. Và hình thức thứ 2, đấy là Graphic Novels hay là tiêu thuyết bằng tranh.
[53:26]
Thì đó là những tập truyện dày từ 200 đến 300 trang. Và nhà xuất bản họ sẽ đầu tư trước một khoản tiền lớn cho họa sĩ để vẽ liên tục trong nhiều năm rồi, sau đó mới xuất bản. Và để được xuất bản chấp thuận xuất bản dưới hành thức này thì các họ sĩ sẽ phải đi pitch. Tức là họ sẽ phải gửi một bài present cho các biên tập viên để giới thiệu cho họ về dự án truyện tranh và thuyết phục tại sao họ nên đầu tư cho dự án này. Và cái niệm này nó cũng tương tự như là startup dùng elevator pitch để đi gọi vốn vậy.
[53:54]
Nếu như một chuyện tranh thành công thì nó cũng có thể mở rộng ra hàng loạt các hệ sinh thái phụ trợ khác như Comic Con, các sản phẩm ăn theo Merchandising, hay là chuyển thể thành phim và anime. Ở đây anh Hiếu Linh nói đến sản xuất anime thì cũng có một điều tôi thấy rất là hay. Đấy là mô hình sản xuất hoạt hình của Mỹ và Nhật thì rất là khác nhau đúng không ạ? Tôi thấy ở Nhật thì thường là những chuyện tranh nào mà đã nổi tiếng rồi, có fanbase rồi thì thường sẽ được chọn để làm thành phim hoạt hình anime cũng như các cái sản phẩm merchandise khác để mà tiếp tục khai thác cái thành công về mặt thương mại của nó. Trong khi ở Mỹ là nơi mà nếu sản xuất hoạt hình thì thường là một nhà sản xuất lớn như là Cartoon Network hay là Nickelodeon sẽ thầu hết.
[54:36]
thì ngược lại ở Nhật nó lại có một cái gọi là consortium model. Vì bối cảnh là sau thời bubble kinh tế Nhật đi xuống nên là các công ty họ không muốn có nhiều rủi ro. Thế nên để sản xuất được một show anime thì một nhóm các công ty sẽ tham gia vào một cái ủy ban gọi là production committee để cùng đầu tư sản xuất, chia sẻ với nhau cả lợi nhuận cũng như rủi ro. Chẳng hạn một cái production committee kiểu này thì sẽ có dĩ nhiên là Anime Production House là cái xưởng xuất hoạt hình. Bên cạnh đó thì có thể là một công ty đồ chơi.
[55:07]
Công ty này sẽ sản xuất thú nhồi bông hình các nhân vật trong phim chẳng hạn. Và có thể là có một ngân hàng sẽ phát hành thẻ tín dụng in hình các nhân vật trong phim Một hãng địa nhạc sẽ phát hành CD hay là DVD Soundtrack trong phim Quảng bá lăng xê cho các ca sĩ hoặc là ban nhạc mà họ quản lý Hay là một agency quảng cáo cũng sẽ đầu tư vào đây để tận dụng nó làm platform cho các commercial quảng cáo cho khách hàng của họ Thế thì một cái ủy ban như thế này nó có cái lợi là rủi ro thì được chia sẻ, còn lợi nhuận và royalties thì được cộng hưởng. Nhưng mà cái dở lại là mô hình tập thể này nó khá là bảo thủ, không thân thiện lắm với các nhà sản xuất lại nhỏ hay là đối tác nước ngoài. Rồi thì lắm thầy nhiều ma, mà các thầy, các ma này lại chẳng quan tâm gì đến việc là cái anime nó có hay hay không, mà họ chỉ quan tâm là nó có ra tiền hay không thôi. Thế nên là tính ỉ nó cũng sẽ rất là lớn, rất là khó đưa ra những quyết định một cách nhanh chóng Đấy thì còn ở Mỹ thì việc một show hoặc hình nó có được sản xuất hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào ý tưởng của tác giả Liệu có hay và có hợp với tiêu chí của công ty mà họ tiếp cận hay không Tôi có một người bạn đang làm animation director cho Netflix ở Nhật.
[56:20]
Thì anh ấy kể là ở Hollywood, quan trọng nhất nó là cái Pitch Bible. Thì cái Pitch Bible này nó cũng tương tự với cái Pitch Comics mà anh Hiếu Linh vừa mới nhắc đến ở trên. Thế thì ta có thể thấy là mỗi một mô hình thì nó lại có những cái đặc điểm chuyên biệt khiến cho nó vận hành được trong các nền văn hóa và bối cảnh khác nhau Và nếu muốn học hỏi nước bạn thì có lẽ là chúng ta sẽ phải suy ngẫm và nghiên cứu so sánh kỹ càng Dùng dài một chút về anime thế thôi mà quay lại với chuyện tranh Ngoài sản xuất thì distribution system, cái hệ thống phân phối nó cũng vô cùng quan trọng đúng không ạ Tôi thấy là ở Nhật ngày xưa, cái thời những năm 60-70, nó là thời hoàng kim của ngành xuất bản. Lúc này sách báo và tạp chí là hình thức giải trí phổ biến nhất, được ưa chuộng, coi là có văn hóa và thời thượng nhất. Thời đó thì lại còn chưa có máy tính, smartphone hay là nhiều nội dung giải trí như bây giờ.
[57:12]
Thế nên nhu cầu lớn mà cạnh tranh lại ít, đọc giả có thói quen đọc, cũng như văn hóa đọc đại chúng của họ cũng rất là tốt nữa. Đây thì nhờ có nhu cầu lớn như vậy nên đã giúp manga được đón nhận và phân phối rất rộng rãi. Số lượng hiệu sách cũng như các cửa hàng cho thuê sách trên tổng dân số nó lớn hơn hẳn so với các quốc gia phát triển khác. Và truyện tranh thì cũng được phát hành trên rất là nhiều medium. Không chỉ theo kiểu các tập của một bộ truyện như ta thấy ở Việt Nam mà đặc biệt còn là tạp chí định kỳ như là Weekly Shonen Jump hoặc là Kodansha Shonen Club đúng không ạ?
[57:47]
Vâng, theo như tôi được biết thì ở bên Nhật họ phát hành những tạp chí truyện tranh rất là đa dạng theo tuần, theo tháng và họ chia ra thành những tạp chí riêng biệt để nhắm vào những đối tượng độc giả thuộc những phân khúc khác nhau. Nói đến đây thì tôi liên tưởng đến câu chuyện xảy ra ở Việt Nam. Vào cuối thập niên 90-2000 đã có những cuốn truyện tranh khoảng 120 trang được in theo kiểu tạp chí ở Nhật. Nghĩa là vài chục trang chuyện này rồi đến vài chục trang chuyện kia. Kết quả là dân tình phản đối rầm trời.
[58:15]
Nó tỏ ra vô cùng chán ghét. Lý do thì nhiều lắm. Họ không thích và chưa chấp nhận cảm giác đọc vỏn vẹn vài chục trang như vậy. Thời gian chờ thì vẫn thế. Cuốn gì cả cuốn vốn đã chẳng dày dạng gì cho cam lại thêm một sai lầm của các bên tầm viên Việt Nam Đó là in chuyện Shonen chung với chuyện Shoujo Thậm chí có chuyện trên Trung Quốc nữa Tức là họ hoàn toàn không tìm hiểu về thị trường và không hiểu tâm lý khách hàng Tôi nhớ là ngày đấy chuyện Tsubasa in cùng với chuyện Candy Cô bé mồ côi Chuyện Conan in cùng với chuyện Người máy siêu đẳng của Trung Quốc Một cái chuyện Trung Quốc rất là dị đấy Bây giờ tìm lại không biết thế nào Nếu như in thật nhiều, thật dày như ở Nhật thì giá thành sẽ đội lên quá cao làm ảnh hưởng đến doanh số các nhà xuất bản cầm chắc thua lỗ.
[59:01]
Thế là cái thử nghiệm này thất bại và ý tưởng về mô hình tạp chí truyện tranh ở Việt Nam tắt ngấm luôn. Thêm một đó thì tôi nghĩ là cái tâm lý siêu tầm của người hâm mộ ở Việt Nam cũng hướng đến việc họ chọn mua những bộ truyện in riêng theo từng bộ hơn là việc mua các tạp chí in chung. Nói đây chúng ta lại phải vòng về câu chuyện ở bên Nhật Đó là ngoài hình thức in thành từng chương truyện theo các tạp chí định kỳ hàng tuần, hàng tháng, hàng quý Thì cứ lâu lâu các nhà xuất bản lại gom lại và phát hành các tập truyện riêng thì các tập truyện riêng này chính là sản phẩm được dịch và chuyển đến tay người đọc chúng ta ở Việt Nam. Thế thì vấn đề là tốc độ ra của các chương nó sẽ nhanh hơn tốc độ ra của những tập truyện như vậy. Cho nên nhu cầu mà được đọc liên tục, được cập nhật đều đạn cùng với tốc độ các giả ra truyện ở bên Nhật từ phía người đọc Việt Nam là có thật.
[59:54]
Và thế là thị trường đã có một giải pháp tự phát Đó là xuất hiện các trang đầu tiên là scan chuyện, sau đó là họ bắt đầu dịch chuyện. Các trang web này là các trang web dân sự không thuộc bất kỳ một cơ quan tổ chức nào cả và có thể nói là họ hoạt động như vậy là lậu. Các nhóm dịch đa phần là sinh viên và họ tìm cách tiếp cận các bản chuyện online hoặc scan từ bản gốc tiếng Nhật, tiếng Anh để dịch. Ví dụ như là bộ 20th Century Boys của Naoki Urasawa Cang giả kiêm thuật sư của Himaru Arakawa Được rất nhiều nhóm dịch cùng thực hiện Đa phần họ là sinh viên làm vì đam mê Cho nên họ có rất nhiều hạn chế về trình độ dịch thuật Họ chưa đủ kiến thức, phương pháp làm việc chưa khoa học Và có điều quan trọng nhất ý là Họ lại ganh đua với nhau về thời gian để đưa lên sớm nhất Hongkou View Từ đó có thể họ sẽ có những lợi nhuận về quảng cáo chẳng hạn nên rất nhiều bản dịch tồn tại ở một mức độ khó lòng có thể chấp nhận được. Bên cạnh đấy thì có các nhóm dịch kỹ, họ làm cẩn thận, kiểm tra chéo và thể hiện được sự nghiêm túc trong công việc cũng như sự trưởng thành về mặt chuyển ngữ thì họ sẽ không theo kịp tốc độ với những nhóm làm vội, làm ẩu.
[61:05]
Và nó dẫn tới là dần dần họ chán nản, buông giữa chừng vì không có người đọc và cũng không có động lực. Theo Theo Anh thì cái hoạt động dịch và đăng chuyện tự phát này thì nó sẽ ảnh hưởng đến ngành truyện tranh ở Việt Nam như thế nào? Từ ốc nhìn cá nhân tôi thì các hoạt động này mãi mãi không thể đạt đến trình độ chuyên nghiệp vì như đã nói đó, đa số họ làm vì yêu thích, vì đam mê Các bạn này sau khi ra trường sẽ bận rộn với cuộc sống của người trường thành hơn và không còn làm nữa Điều này nó tương đồng với các hoạt động của các bạn trẻ thức đêm thức hôm dịch các tập mới nhất của các series phim drama Hàn Quốc và Trung Quốc để người hâm mộ Việt Nam có phim xem ngay sau khi mà phim được chiếu ở Hàn Quốc và Trung Quốc tối hôm trước Hình thức này vừa có điểm yếu mà cũng có chỗ đứng quan trọng của nó. Tại sao lại như vậy? Đó là bởi vì có rất nhiều bộ chuyện nổi đinh, nổi đám trên không gian mạng trước.
[61:55]
Sau đó các nhà xuất bản họ theo dõi, thị hiếu, họ nắm bắt và họ tiến hành mua bản quyền, dịch và xuất bản ở Việt Nam. Ví dụ như là One Punch Man, thanh nghiệp diệt quỷ, Ajin. Thật ra là đúng thì phải là ái nhân đấy ạ. Qua đó ta thấy là hoạt động dịch và đăng truyện online đều là vi phạm bản quyền nhưng lại góp phần nào đó cho việc xuất bản có bản quyền. Thế thì gần đây trong ngành truyện tranh còn có một cái có thể gọi là disruption nữa.
[62:24]
Đấy là sự ra đời của webcomics, nổi bật là webtoon của Hàn Quốc và ở Việt Nam thì có Comicola. Có thể ví nó như là Netflix của truyện tranh vậy. Hay nghĩ sao về mô hình này? Vâng, webcomics là dòng truyện tranh đọc trên điện thoại. Nó là một phát minh của người Hàn Quốc.
[62:42]
Chất lượng nghệ thuật của dòng chuyện tranh này đến giờ đang rơi rất nhiều tranh cãi. Nhưng mà có một thực tế không thể phủ nhận được là nó đang đạt được những thắng lợi về mặt tài chính trên toàn thế giới. Ở Việt Nam thì những đơn vị phát hành webcomics, dựa như là Comicola đã học tập theo thì phần nào họ có được những thành công về một doanh số. Vì như tôi đã nói đó, nó là một thực tế trên toàn thế giới. Nhưng cái độc giả của webcomics có phải là những độc giả của chuyện tranh từ trước đến nay hay không?
[63:13]
Và cái chất lượng của nó ở Việt Nam ra sao thì cần phải đặt một dấu hỏi. Khi mà tôi xuống Mỹ thì có một điều về Webtoon mà tôi rất ngạc nhiên, đấy là nó phát triển cực kỳ mạnh ở đây. Webtoon có hàng một trụ sở ở California và mức trả cho họa sĩ mà theo tiết lộ của người trong ngành thì nó còn cao hơn cả Marvel và DC là hai ông lớn với mức trả cao nhất trong thị trường truyền thống. Và mấy năm ngoái thôi thì lần đầu tiên có một chuyện tranh được quảng cáo trên bảng Billboard ở quảng trường thời đại ở New York thì đấy là chuyện Law Olympus là chuyện top đầu của Webtoon. Thì đối với giới chuyện tranh thì đây là một thành tựu rất lớn mà nó khẳng định vị thế đang đi lên của webcomic.
[63:53]
Từ ông nhìn cá nhân tôi thì mặc dù webcomic đã đạt được những thành công như vậy nhưng mà nó vẫn tồn tại những vấn đề của nó. Đó chính là cuộc khẩu chiến rất gây gắt rằng thế nào mới là chuyện tranh. Những người yêu thích truyện tranh truyền thống thì họ cho rằng là chỉ như truyện tranh truyền thống thì mới là truyện tranh. Còn webcomics thì không phải là truyện tranh. Còn những người đọc webcomics thì họ bảo là chỉ cần là tranh và kể chuyện thì có thể có là truyện tranh được rồi.
[64:18]
Các ông không thể áp đặt như vậy được Đối với tôi, chuyện tranh truyền thống có các yếu tố về mỹ thuật rất đặc trưng như là bổ cục không tranh, các kiểu ứng đồ họa, phân bồ tiểu cảnh và đải cảnh vô cùng thú vị Còn chuyện tranh cóm mít thì nó được sinh ra để đọc trên màn hình điện thoại cho nên là cái không gian nhỏ như vậy làm cho các kỹ thuật vẽ chi tiết hậu cảnh trở nên vô nghĩa Các nát vẽ đậm nhạt nó lẫn vào nhau Tiến tới sự giả lược tối đa đôi khi có phần dễ dãi Chỉ còn tập trung vào nội dung Nhưng chúng ta phải hiểu rằng tập trung vào nội dung là thứ mà mọi loại hình kể chuyện trên đời cần chú trọng. Thế cho nên là chuyện tranh thì nó vẫn phải có tính thẩm mỹ của tranh. Đối với tôi là như vậy. Tôi cho rằng thẩm mỹ webcomics phổ biến hiện nay không có được những tác động tốt cho trình độ thưởng thức của người đọc như chuyện tranh truyền thống. Và trong tương lai, nếu như mà nó muốn thu hút được sự quan tâm và giả bớt ác cảm từ phía những người yêu thích chuyện tranh truyền thống thì nó cần được đầu tư nhiều hơn về mặt hình thức và có sự tham gia của nhiều tác giả hạc đầu hơn nữa.
[65:20]
À, về vấn đề này thì tôi cũng có nghe một số ý kiến là cho rằng là ẩm thực thì có Michelin, có miến liền, âm nhạc thì cũng có nhạc thính phòng, có nhạc thị trường. Và mỗi dòng chuyện thì nó cũng đều có mục đích riêng. Thế thì có lẽ một số bạn sẽ hỏi là liệu có nên chỉ duy trì dòng truyền thống không? Và câu trả lời của cá nhân tôi thì là không Không nên chỉ có loại này hay chỉ loại kia mà cần có một sự đa dạng nó sẽ giúp đáp ứng những nhu cầu vốn cũng rất là phong phú của thị trường Vâng, đúng là sẽ có sự phân hóa các dòng chuyện, tuy nhiên thì không nhất thiết sẽ phải là hoặc kinh viện, hoặc là thị trường. Có lẽ là có thể có mô hình hybrid nữa.
[66:00]
Trên thực tế thì phát hành trước dưới dạng thị trường, nó cũng có thể là một công cụ marketing tốt để xem phản ứng của khán giả. rồi mới đầu tư cho các sản phẩm tử tế hơn. Ví dụ như ông tổ manga Osamu Tezuka cũng là người tiên phong trong việc làm các tập anime ngắn vài chục phút, chất lượng có thể thấp hơn một chút. Nhưng mà studio và đạo diễn chỉ phải vẽ vài trang truyện thôi, rồi cho nhân công rẻ làm nốt, và họ dùng dòng tiền thu về để đầu tư cuốn chiếu, tiếp tục làm tiếp. Theo như tôi biết thì Webtoon nó cũng giống như Netflix, tức là lúc đầu nó chỉ là content aggregator thôi, nhưng sau đó thì phát triển lên thành producer, họ tự mở studio, và họ cũng có một số những deal rất là lớn với Crunchyroll và Netflix nữa.
[66:44]
Có thể đúng như chị nói, đấy là lý do tại sao ta thấy rất nhiều tác phẩm webcomics là chuyển thể từ các sản phẩm văn hòng ăn khách rồi sau đó lại được chuyển thể thành phim. Gần đây nhất thì tôi xem bộ phim sát sống của Hàn Quốc tên là Kingdom, nó đã được chuyển thể từ webcomics. Tôi cũng đồng quan điểm với chị Vân Thì đối với một họa sĩ truyền thống thì webcomic là một cách thử khá tốt phản ứng của thị trường Thì rất nhiều họa sĩ truyện tranh mà tôi biết thì họ bắt đầu với việc là đăng tải chuyện của mình dưới dạng webcomic Và sau một thời gian nhận được phản ứng tốt của thị trường và thu thập được một lượng fan đông đạo Thì họ mới bắt đầu họ kêu gọi vốn, cộng đồng để xuất bản in thông qua Kickstarter Thì có thể nói là cái mô hình hybrid nó là một con đường vòng Thế nhưng mà nó sẽ đỡ rủi ro rất nhiều cho các họa sĩ như như họ muốn hiện thực hóa tác phẩm của mình Các Ngoài các nhà xuất bản và các industry players khác ra thì quan trọng nhất có lẽ vẫn là tác giả Vậy chất lượng sáng tác của các họa sĩ và studio truyện bạn hãy đăng kí cho kênh lalaschool Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn tranh ở Việt Nam hiện giờ các anh thấy như thế nào? Về vấn đề này, tôi hướng kính nhìn của mình vào mảng webcomics truyện tranh một trang Loại truyện tranh đang đạt được thành công ở Việt Nam Theo nhận định của Comicola thì thành công và sức lan tỏa dữ dội của dạng webcomics hài hước này đến từ tính đơn giản, dễ đón nhận trong thời buổi của điện thoại thông minh Đặc biệt Nó không đòi hỏi người ta phải có sự theo dõi bền bỉ xuyên suốt toàn bộ tác phẩm như với những buộc truyện tranh thông thường khác. Vô hình chung, nó tạo được cộng đồng độc giả đông đả.
[68:58]
Đại bộ phận trong số này lại không phải là những người quá yêu thích, thân mộ và thường xuyên theo dõi truyện tranh chính thống. Họ là những độc giả tìm đến với truyện tranh một trang webcomics với mục đích giải trí thuần túy thông qua mạng xã hội. Và như thế thì sự vận động của cuộc sống đã giúp cho nhiều người bắt đầu nhận ra khả năng quảng cáo to lớn của truyện tranh một trang. Các nhãn hàng có câu, các tác giả sẽ xuất hiện để đáp ứng nguồn cung. Kể từ đây thì mảng webcomics gây cười đã hoàn toàn tập trung vào mục đích thương mại, chứ không phải là nghệ thuật truyện tranh nữa.
[69:30]
Thật là éo le, khi mà webcomics là thứ giúp các tác giả sống được với nghề, tự thân nó lại không phải sản phẩm để bán cho độc giả, mà là một công cụ quảng cáo để bán cho các thương hiệu sản phẩm khác. Đâu đó thì vẫn có le lói các webcomics vượt ra khỏi màn hình điện thoại để trở thành dạng sách Đơn cử tôi có thể kể đến như là đời về cơ bản là buồn cười năm 2015 của Lê Bích Hay thỏ bảy màu Tham Lai của Tui Có Gì năm 2016 của Huỳnh Thánh Ngọc Và Picalong năm 2017 của Thang Fly Với cơ bản thì những sản phẩm này đều buồn cười Với chi tiết thì nó chẳng có gì đáng nói cả Điều đang nói ở đây là có những tác giả theo lẽ thường ở đời sẽ không chỉ muốn mãi mãi dừng lại ở việc vẽ những bầu chuyện quẩn quanh tốn 5 giây để chọc cười người đọc. Họ dần dần nảy sinh han muốn được thử sức ở màng chuyện tranh đòi hỏi đầu tư mà chuyện dài hơi hơn. Nhưng, vẫn là nhưng, giữa ham muốn và thực tế thì luôn tồn tại một khoảng cách xa. Đọc giả của họ không đọc chuyện dài.
[70:34]
Những người đọc chuyện dài không phải đọc giả của họ. Và sau cả một quá trình quen thuộc với webcomic hài hước gây cười, liệu họ có thể thích nghi được với lối tư duy và phong cách của truyện tranh chính thống hay không? Để vượt qua được những điểm yếu, từng chính là yếu điểm của bản thân, không phải là điều đơn giản. Đối với tôi thì việc theo dõi những nhân vật này trong làm truyền tranh Việt Nam vì thế cũng sẽ đem lại không ít điều thú vị. Vâng, thì phát triển từ nhận định của anh Chú Kim thì đầu tiên tôi cũng muốn phân loại chuyện tranh dựa theo nội dung.
[71:02]
Thì có thể chia ra làm hai loại là Gag Comic và Story Comic. Ở đây xin phép sử dụng nguyên thuật ngữ tiếng Anh. Thứ nhất là dòng story comic, đấy là những series chuyện dài, kỳ và khai thác chủ đề nghiêm túc. Điển hình là những series nổi tiếng của Nhật như Naruto, Dragon Ball hay One Piece. Và thứ hai là dòng gag comic, đây là những chuyện ngắn với nội dung nhẹ nhàng hài hước, và các tập có nội dung riêng biệt với nhau.
[71:27]
Ở Việt Nam thì có thể thấy mới chỉ có dòng gag comic là phổ biến. Nguyên nhân thì như anh Chu Kim cũng mới chỉ ra đó là khả năng tiếp cận và kiếm được nguồn thu cho tác giả dễ dàng hơn Và sự thiếu vắng của các chuyện giải kỳ theo tôi thì vẫn phải quy về vấn đề đó là chưa có hệ sinh thái hỗ trợ cho họa sĩ về nguồn lực tài chính cũng như nội dung Vâng, để bổ sung thêm với anh Hiếu Linh thì như đã nhắc tới hơn một lần trong quá trình trao đổi Tôi thấy là hiện nay ở Việt Nam chưa có lực lượng biên tập biên truyện tranh chuyên trách những người có đủ trình độ làm việc cả về nội dung lẫn mỹ thuật cùng tác giả Như thế thì các tác giả do đó cũng chưa có thói quen làm việc với biên tập viên Đó là một vòng tròn luận cuẩn chưa có lời giải Nếu vậy, làm thế nào để có thể cải thiện được năng lực sáng tác? Nói đến sáng tác truyện tranh thì có lẽ là có 2 mảng lớn mà tôi muốn hỏi 2 anh Đấy là storytelling, tức là mảng về nội dung, cách kể chuyện Và thứ 2 là visualization, là diễn họa hình ảnh Về mặt storytelling thì khi anh Hiếu Linh giảng dạy ở bên Mỹ thì anh đã dạy sinh viên như thế nào? Kỹ năng kể chuyện thì là những phương pháp liên quan đến việc truyền tải câu chuyện Từ thiết kế một bức tranh lớn như là ý tưởng câu chuyện và kịch bản Cho đến chi tiết như là thiết kế tính cách diễn biến nhân vật Các kỹ thuật như là cách sắp xếp các câu chuyện vào một trang hay thiết kế nhịp độ của câu chuyện Phương pháp chung mà tôi hay chia sẻ đấy là học hỏi và quy nạp từ những tác phẩm nổi tiếng Tìm ra công thức tạo ra sự thành công cho tác phẩm Và áp dụng phong cách cá nhân vào các công thức đó Ví dụ trong việc thiết kế ý tưởng, concept nhân vận, chuyện, sáng tạo chẳng hạn thì tôi hay khuyên sinh viên là chăm học hỏi từ manga Bởi vì nếu như mà nhìn vào kho tảng manga thì sẽ thấy là chủ đề nó được trải trên một phổ rất là rộng Bên cạnh những loại phổ biến như là tình cảm, phiêu lưu, trinh thám, kinh dị thì các chuyện nó còn vươn đến những chủ đề nách hơn như thế như là thể thao, nấu ăn, âm nhạc, thời trang Và trong một môi trường các lĩnh vực nó đã đều bảo hòa như vậy thì một số manga lại nổi bật lên bởi vì nó biết cách sử dụng Nó biết tổ hợp những lĩnh vực mà trước giờ ít khi thấy với nhau Ví dụ Đấy là chuyện Dungeon No Mercy chẳng hạn là một trong những bộ chuyện khá là nổi tiếng gần đây Đó là bộ chuyện mà lấy chủ đề về phiêu lưu giả tưởng, khám phá dungeon Nhưng mà lại kết hợp với nấu ăn Nhưng mà lại nấu những món ăn giả tưởng như là thịt rồng hay là bánh ngọt làm từ kè thịt người Một bộ chuyện mà tôi cũng rất thích là chuyện Oshinoko, là sự kết hợp của chuyện trinh thám và âm nhạc. Trong đó nhân vật chính phải truy tìm hung thủ trong khi khám phá những sự thật đằng sau thế giới idol của Nhật.
[74:05]
Còn một bộ chuyện nữa có concept khá là độc đáo Đấy là bữa ăn tội lỗi của nhà tiên cá Thì bộ chuyện này nó lấy trong bối cảnh thế giới dưới biển như là Ariel Little Mermaid của Disney Nhưng mà nó kết hợp với hai yếu tố đấy là nấu ăn và một yếu tố nó khá là tâm tối đấy là cannibalism Tức là cô cô chúa trong câu chuyện này thì cô đang sống một cuộc sống rất là hạnh phúc với các bạn cá của mình Thế nhưng cho đến một ngày cô đi lên bờ và phát hiện ra là hải sản rất là ngon và thế là bộ chuyện nó trở thành quá trình đấu tranh tâm lý của cô để cưỡng lại ham muốn ăn thịt các bạn của mình Như vậy thì cũng có các cái technique và toolkit để giúp cho chúng ta có thể thực hiện các hoạt động sáng tạo một cách bài bản và hiệu quả hơn đúng không hả anh Hiều Linh? Không giống như một số người có thể sẽ hiểu nhầm đấy là sáng tạo nó không phải là umbrella hoa phép ra một cái mới từ thinh không Con người thì không phải là tờ giấy trắng Các nghệ sĩ thì sẽ thường sáng tạo bằng cái cách là kết nối, lắp dáp những cái nguyên liệu đã có theo một cái cách mà nó hoàn toàn mới chẳng hạn ông tổ manga của Nhật Bản Osamu Tezuka khi nói về việc sáng tác chuyện Adolf thì ông cũng nói là mình đã sử dụng cái kỹ thuật về kể chuyện tên là Sandai của Rakugo thì Rakugo nó là dạng stand-up comedy của Nhật và Sandai ở đây nghĩa là ba vật hay là ba thứ có ý là kết hợp ba cái khái niệm chẳng liên quan gì tới nhau để tạo ra một cái câu chuyện mới thì ở đây cảm hứng của tác giả đến từ hai nhân vật có thật đấy là Adolf Hitler và Richard Sorge là một cái điệp viên của Nga đóng giả làm nhà báo người Đức trong Thế chiến 2 để mà tuồn thông tin của Đức và Nhật cho phe Soviet. Thì từ đó mà Osamu Tezuka đã tạo ra 3 nhân vật cùng có tên là Adolf. Adolf thứ nhất là một người do Thái Askenazi Jew sống ở Nhật. Adolf thứ hai là một người Nhật like Đức.
[75:56]
Và Adolf thứ ba thì chính là Adolf Hitler của chúng ta. Câu chuyện xoay quanh 3 nhân vật này trên cái nền là chủ đề về chủ nghĩa dân tộc, chiến tranh, phân biệt chủng tộc. viễn tưởng, gián điệp, và còn khai thác rất là sâu cả về quá trình trưởng thành của con người nữa. Có thể thấy là những kỹ thuật này nó đóng vai trò là cái sơn cốt, cái bộ khung mà dựa vào đó người nghệ sĩ sẽ phát triển được ý tưởng. Cũng giống như là khi làm thơ thì người ta hay có luật gieo vần vậy.
[76:24]
Một cái cấu trúc, nó không cản trở, mà ngược lại thì nó lại tạo ra nền tảng cho sự sáng tạo. Tiện đây khi chị Vân nhắc đến Osamu Tezuka thì tôi cũng muốn chia sẻ thêm về ông, bởi vì ông có đóng góp rất là lớn trong việc hình thành phong cách kể chuyện đặc trưng của manga. Osamu Tezuka thì hâm mộ cuồng nhiệt điện ảnh Mỹ, và chính ông là người tiên phong truyền thể những kỹ thuật điện ảnh vào truyện tranh. Ví dụ như là cách truyền cảnh trong truyện của ông rất là mượt, và người ta đã có thử xếp các ô truyện của ông và chiếu liên tiếp lên slide, và thấy là nó không khác gì hoặc hình cả. Và cũng có một cái quan điểm cá nhân của tôi như thế này, đấy là tôi đánh giá cao kỹ năng kể chuyện của manga hơn chuyện tranh Mỹ.
[77:02]
Cách kể chuyện của manga thì nó có nhịp điệu và tốt trong việc khai thác cảm xúc. Trong khi đó thì cách kể chuyện của Mỹ thì nó tĩnh hơn và nó tập trung nhiều hơn vào việc tường thuật lại sự việc xảy ra. Ví dụ đơn giản như thế này, trong một phan cảnh đánh nhau và có chi tiết nhân vật A đẫm nhân vật B chẳng hạn. Thì phiên bản truyện tranh Mỹ thì họ sẽ mô tả chi tiết này trong vòng vẹn một ô truyện thôi, có gì nói nấy. Tức là vẽ đúng là ông A đấm ông B và thêm một hiệu ứng âm thanh bốp cho nó.
[77:28]
Nhưng mà phiên bản manga thì nó sẽ mô tả chi tiết này qua 3 ô truyện. Ô thứ nhất sẽ là A dơ tay ra dòng sầu lấy đà. Ô thứ 2 sẽ là ô to và hoành tráng nhất là cảnh cuối đấm chạm vào B. Và ô thứ 3, đấy là kết quả của cuộc đấm mà B bị bật lăng sau. thì cách diễn tả như vậy nó tương tự như nguyên lý của hoạt hình, nó tăng thêm sức nặng cho cú đấm và nó khiến cảnh hành động nó hấp dẫn hơn nhiều.
[77:53]
Một ví dụ khác thể hiện sự khác biệt giữa manga và comic, đấy là dự án truyện tranh Star Wars. Vào năm 1998, Marvel muốn chuyển thể Star Wars sang một hình thức mà nó hấp dẫn hơn với thị trình Nhật Bản. Vậy nên là họ đưa cùng một nội dung từ bộ truyện tranh gốc của Mỹ cho một họa sĩ manga vẽ, và thế là phiên bản manga của Star Wars ra đời. Và điều thú vị đấy là khi mà đọc hai phiên bản này thì sẽ thấy những chi tiết của truyện được thể hiện theo hai phong cách có sự khác biệt vô cùng rõ rệt Ví dụ như một phân cảnh đấy là sự hủy diệt của hành tinh Alderaan Thì trong phân cảnh này thì đế chế Thiên Hà để ép công chúa Leia khai địa điểm của phiến quân nội dạng thì đã sử dụng kia hủy diệt chiếu vào quê hương của cô là hành tinh Alderaan Trong khi phiên bản Mỹ thì họ diễn họa chi tiết này chỉ qua một ô truyện Đấy là cảnh cô công chúa chứng kiến hành tinh của cô phát nổ qua cửa sổ của tàu bay thì phiên bản manga nó đã kéo dài chi tiết này thành 10 trang truyện tranh, diễn tả từ lúc mà tia sáng hủy diện được chiếu ra từ ngôi sao tử thần, bay xuyên qua vũ trụ và hạ cánh xuống hành tinh Andoran, tạo ra một vụ nổ khổng lồ và trong tích tắc lại biến hành tinh thành cát bụi, rồi sau đó lại còn quay lại đến phản ứng buồn đau thảm thiết của công chúa Leia. Mà khi mà đọc cái truyện tranh này thì tôi cảm giác như là đang được xem một thức phim vậy, và nó đem lại những cảm xúc rất là mạnh mẽ và chân thực hơn so với phiên bản Mỹ.
[79:10]
Nói về nghệ thuật kể chuyện thì có rất nhiều kỹ thuật để xây dựng nhân vật Ở đây tôi sẽ đưa ra một vài phương pháp để tìm ra tham khảo Thứ nhất là xây dựng nhân vật có sự thay đổi Ví dụ như Nobita, Chaien, Seiko, Suka trong Doraemon Họ đều được mô tả là nhân vật có các tính xấu Ví dụ như Nobita là một cậu bé lười biếng, yếu đuối Chaien thì không giữ hay bắt nạt bạn bè Seiko thì lẻo mép và hoanh hoang Suka thì rụt rè trong những quyết định quan trọng Và những tính cách này xuất hiện trong các chuyện ngắn Sau đó trong chuyện dài thì ban đầu họ cũng sẽ bắt đầu với những tính cách tiêu cực y như vậy Nhưng trong quá trình trải qua cuộc phiêu lưu và những khó khăn thử thách thì họ dần dần sẽ thay đổi Nobita trở nên dũng cảm là người đại diện cho cái nhóm Trai em thì trở thành một chỗ dựa đáng tin cậy cho các bạn Thay vì là kẻ bắt nạt, Seiko rất đoàn kết vào tình cảm Shuka thì tin tưởng ở bạn bè và có những quyết định mạnh mẽ hơn Điều này làm thỏa mãn tâm lý cho độc giả khi được chứng kiến bước trở thành về tính cách của các nhân vật ấy Phương pháp thứ 2 thì lại tạo ra nhân vật không thay đổi ta thấy là Doraemon, người còn lại trong nhóm bạn cái trên là chú mèo máy có tính cách nhất quán từ đầu đến cuối chúng ta luôn luôn phân biệt được điều đúng sai thì cái tính cách này tự nó không thay đổi nhưng nó đóng vai trò cầu nối xuất sắc cho sự thay đổi của các bạn Dạ nhân vật này thường có niềm tin rất mạnh mẽ vào một điều gì đó và chính cái niềm tin ấy đã đóng góp vào sự thay đổi tự thân của các nhân vật xung quanh chứ không phải là sử dụng niềm tin của mình để áp đặt và ép buộc họ phải thay đổi Dạng thứ 3 là xây dựng những nhân vật bi kịch hóa Thì nó ngược với lối xây dựng nhân vật thứ nhất Đây là lối xây dựng nhân vật mà xuyên suốt hành trình câu chuyện Con người của nhân vật sẽ thay đổi theo chiều hướng tiêu cực Có thể ban đầu anh ta sẽ tin vào một điều gì đó có thể tốt, có thể xấu Nhưng dần dần nhân vật này sẽ đối mặt với thực tế đời sống Cuối cùng thì những lựa chọn và niềm tin sau đó của nhân vật này sẽ trở nên đen tối hơn nhiều so với phần đầu câu chuyện Tôi lấy ví dụ như là nhân vật Light Yagami trong chuyện Death Note Ban đầu anh ta muốn loại bỏ những tên tội phạm để giúp thế giới trở nên tốt đẹp hơn Nhưng sau đó dần dần thì chính hệ thống của thế giới ấy lại tìm cách chống lại anh ta Và anh ta sau đó sẵn sàng tiêu diệt cả những người tốt để bảo vệ lý tưởng của mình Và trở thành một biểu tượng tàn ác phi công lý Có một phương pháp sử dụng nhân vật nữa mà tôi cho rằng khá thú vị đó là tạo ra một cái kết mở Đây là cách sử dụng nhân vật mà hành động của họ tác động tới người đọc và người xem Nhiềm tin của cái nhân vật này liên tục bị thử thách và thay thế bằng một niềm tin khác Rồi chính niềm tin ấy lại tiếp tục bị thử thách cho tới khi đạt được tận kết quả cuối cùng Ví dụ như hai nhân vật là Edward và Alfonso Elric trong Cang giả Kim thuật sư Ban đầu thì họ tin rằng họ có thể làm cho mẹ của họ sống lại rồi họ phải chịu được sự trừng phạt vì đã vi phạm nguyên tắc của giả kiêm thuật ra trong chuyện đó là không được phép tạo ra những yếu tố liên quan tới sự sống dẫn tới việc họ bị mất đi những phần cơ thể sau đó thì mục tiêu của họ chuyển sang là tìm cách phục hồi lại cơ thể của mình tức là vẫn liên quan tới sự sống niềm tin này tất nhiên là tiếp tục bị thử thách hết lần này tới lần khác và có lúc tưởng như đã phải chấp nhận thất bại Cuối cùng thì họ vẫn lựa chọn là đặt cược, tức là liều lĩnh giữa sự an toàn hiện có và việc phải trả một cái giá đắt hơn để tìm ra câu trả lời mà họ vẫn chưa biết là có hay không. Đó chính là yếu tố tác động đến người đọc và làm cho họ bị cuốn hút vào câu chuyện và tự đặt ra những câu hỏi cho bản thân mình sau khi chuyện kết thúc. Thật nghe thì những điều này tôi nghĩ là nó không quá khó Các kỹ thuật này có vẻ là rất là phổ biến Thậm chí khi mà lên Youtube thì ta có thể thấy vô số những video dạy từng ly từng tí một Thế thì tại sao cho đến giờ chúng ta vẫn chưa có nhiều tác phẩm hay? Những gì chúng ta đang trao đổi vẫn chỉ là đang ở phạm vi kỹ thuật chứ chưa đụng được tới bản chất cuối cùng vấn đề Chuyện tranh không phát triển là vì văn học không phát triển Anh nói như vậy nghĩa là sao? Cá nhân tôi thì nhìn nhận với truyện tranh là một ngành nghệ thuật sinh sau đẻ muộn, tức là nó dựa trên các trụ cột nghệ thuật lâu đời khác, mỹ thuật, văn học và điện ảnh.
[83:26]
Sự phát triển của truyện tranh không thể tách rời khỏi sự phát triển của ba ngành nghệ thuật kể trên. Vậy thì các bộ môn nghệ thuật ấy ở Việt Nam hiện nay đang ra sao? Chỗ đứng và tầm ảnh hưởng của nghệ thuật Việt Nam trên thế giới như thế nào? Trong khuôn khổ của cuộc trao đổi của chúng ta ở đây thì rất khó để có thể đưa ra những nhận định tuyệt đối đầy đủ và chính xác. Nhưng không phải vì thế mà tôi không mạnh dạn nói lên những quan sát của mình rằng Việt Nam là một nền văn hóa nhỏ và mặt bằng chung các sản phẩm văn hóa trong nước ta đang ở trình độ thấp hơn so với mặt bằng chung của thế giới.
[83:57]
Việc là một nền văn hóa nhỏ cùng các yếu tố về kinh tế, chính trị cũng phần nào hạn chế sự quan tâm của thế giới đến với các sản phẩm văn hóa của Việt Nam và làm cho sự giao lưu, trao đổi văn hóa còn hạn chế, dù cho đến nay đã là hơn 30 năm kể từ giấu mẫu đổi mới. Về văn học, phải khẳng định rằng ngành xuất bản ở Việt Nam đã đem đến cho độc giảm một lượng lớn các đầu sách văn học rất là phong phú, được dịch từ nhiều ngôn ngữ, nhiều nền văn học trên thế giới. Cá nhân tôi cho rằng sự đa dạng của văn học dịch ở Việt Nam không hề thua kém đến so sánh với các nước. Nhưng, Điều đó cũng đồng thời phản ánh vào mặt trái, đó là chính những dịch giả mới là người thống trị thị trường văn học Việt Nam, chứ không phải là các tác giả. Cả số lượng đẫn chất lượng của văn học Việt Nam hiện đại đều không thể so bị với văn học dịch nhập khẩu.
[84:41]
Một thực tế không khó để nhận ra. Nếu tôi thay thế văn học bằng chuyện tranh thì các anh chị sẽ thấy hoàn cảnh của chuyện tranh Việt Nam rất tương đồng với hoàn cảnh của văn học Việt Nam, thậm chí là có phần yếu kém hơn. Điều này liệu có phải là tình cờ không ạ? Xin thương là không. Nếu như chúng ta nhìn sang Hàn Quốc, nơi mà trong 10 bộ webcomics bán chạy nhất thì có tới 8 bộ là chuyển thể từ tiểu thuyết của họ.
[85:04]
Và trong số những bộ webcomics với nội dung xuất phát từ văn học ấy sẽ có những bộ được chuyển thể thành phim điện ảnh hoặc phim truyền hình. Có thể kể đến như là Thư Kỳ Kim Sao Thế hay là Tầng lớp Itaewon, những bộ phim nó khá phổ biến ở Việt Nam. Tức là chúng ta đang sống trong thời đại mà sự liên quan giữa ba bộ môn này rất mạnh, rất mật thiết. Đặc biệt là khi trình độ mỹ thuật của các họa sĩ truyện tranh Việt Nam đang ngay một cải thiện. Và dần dần tôi thấy là không hề thua kém Nhật, Hàn hay các nước Đông Nam Á khác.
[85:33]
Hiện nay cũng đã có những trường đối truyện tranh và hoạt hình và nội dung giảng dạy trong đó tiêu biểu có thể kể tới là trường đọc mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh. Quay trở lại về văn học thì đồng thời chúng ta lại nghĩ tới văn hóa đọc ở Việt Nam vốn là một chủ đề khiến rất nhiều người trăn trở nhiều năm qua Từ khi còn nhỏ thì tôi đã thường xuyên thấy báo đà nhắc đến tình trạng đọc ít của người Việt Nam Như tôi đã nói ở trên thì văn học Việt Nam đang lép vế nhưng cũng giống như mọi lĩnh vực khác của cuộc sống thôi Ở đâu cũng sẽ có những viên ngọc và việc của chúng ta là phải đãi cát tìm vàng Có nghĩa là để tìm ra những tác phẩm nội địa hay thì cách duy nhất là phải chịu khó đọc, đọc thật nhiều sự xuất hiện của truyện tranh quốc tế đã làm cho thế hệ 8X, 9X trở đi đọc sách ít hơn hẳn so với các thế hệ trước. Đó là điều đương nhiên và không thể đổ lỗi cho truyện tranh được như cách nghĩ của nhiều bậc phụ huynh. Bởi như vậy tức là đã rũ bỏ vai trò của việc định hướng giáo dục văn hóa đọc và trút trách nhiệm lên một cái thứ nó dễ được tiếp cận và dễ được chấp nhận hơn. Tôi nghĩ nếu như có thêm nhiều bộ truyện tranh truyền thể từ văn học như đã từng xảy ra với chiếc lực ngà của Nguyễn Quang Sáng hay là Dông Tố của Vũ Trọng Phụng do nhóm văn học ở Việt Nam.
[86:41]
Tất nhiên là để làm được điều đó thì các tác giả chuyện tranh cần tự mình tìm ra những kịch bản tốt và những kịch bản tốt cũng cần phải có. Văn hóa đọc chung của cả nước chưa mạnh, nó cũng dẫn tới việc đặt dấu hỏi về kiến thức của cộng đồng sáng tác chuyện tranh. Có hay không việc họ chỉ đọc nhiều manga mà ít đọc văn học, ít đọc sách khoa học? Có hay không việc họ chưa đủ kiến thức đa dạng làm nền tảng cho những sáng tác của mình giống như các tác giả manga đã từng làm choáng váng chúng ta với lượng kiến thức khoa học, văn hóa, xã hội, lịch sử trong các tác phẩm của họ? Rõ ràng là không có kiến thức sâu rộng thì khó lòng mà tạo ra được trang phẩm hay, đúng không ạ?
[87:16]
Vâng, nghe anh nói thì lại làm tôi nhờ đến mấy bốc phim tài liệu về các ông tổ manga ở Nhật. Phải nói là đầu tiên, cái ngành truyện tranh của họ cất cánh được thì cũng là nhờ yếu tố văn hóa lịch sử cụ thể nữa. Đấy là thời đó văn hóa đại chúng của Nhật thì rất quan trọng kyōyō shūgi, dịch ra tiếng Việt là giáo dưỡng chủ nghĩa. Thì nó chính là những giá trị của thời kỳ khai sáng, enlightenment ở châu Âu. Là chiếc lì giáo dục của Wilhelm von Humboldt là liberal arts hay là ở Việt Nam bây giờ cũng bắt đầu nhắc đến cái từ là giáo dục khai phóng đấy ạ.
[87:46]
Thì cái thời kỳ này ở Nhật, đa phần người dân là middle class, danh cấp trung lưu. Và với những người này thì status hay là cái mà thể hiện điện vị đẳng cấp xã hội của họ, nó là chi thức. Nó là ở cái piano, cái đèn trùm, giá sách và bộ encyclopedia cùng với các thập phẩm văn học kinh điển thế giới. Nó hơi khác với chúng ta bây giờ. Thì status good lại là cái iPhone 12 và xe VinFast, đúng không ạ?
[88:12]
Đấy thì, cái văn hóa đại chúng này nó tạo ra một thế hệ các tác gia lẫn độc giả cùng theo đuổi những thứ có chiều sâu Trong ngành xuất bản, nội dung cho trẻ em cũng sẽ tập trung vào việc giáo dục trẻ nhỏ với những cái Enlightenment values này Vì thế nên manga nhật nó rất là sâu sắc tưởng tượng như là tạp chí Weekly Shonen mà kênh vừa mình nhắc đến ấy thì mỗi một số nó không chỉ có manga không thôi đâu mà còn là những bài báo khoa học, văn học rồi các vấn đề chính trị thế giới nữa Những bộ chuyện như Black Jack chẳng hạn thì Osamu Tezuka vốn có background là sinh viên y khoa thế nên những chi tiết kỹ thuật về giải phẫu hay thuật ngữ cũng được sử dụng cực kỳ chính xác Nhưng cái hay không phải chỉ ở kỹ thuật hay kiến thức khoa học mà còn là cách tác giả lồng vào đó bối cảnh xã hội Ví dụ tôi nhớ trong chuyện thì có một đoạn là mô tả cái phản ứng của trẻ con Nhật khi mà trong làng của chúng xuất hiện mấy gia đình tị nạn từ Việt Nam sang thì từ cái mâu thuẫn ngây ngô của mấy đứa trẻ con với nhau thôi mà cái nỗi đau của chiến tranh, cái sự chia ly hay là cái tâm lý kỳ thị nó được lột tả một cách rất là tinh tế Hoặc là gần đây hơn thì chúng ta có bộ Fullmetal Alchemist càng giả kim thật sư Cá nhân tôi vô cùng thích bộ này Trong đó thì ngoài thuật giả kim và những cảnh chiến đấu ngoạn mục thì nó còn là một cái sự hài hước duyên dáng của tác giả cũng như là lịch sử của thế chiến thứ 2, diệt chủng Holocaust và cả chết học của Plato nữa Mà nói về các tác giả thì tôi nhớ khi mà tôi đi bảo tàng Ghibli Studio thì cũng thấy là trong bảo tàng, trong studio này có cả một kho sách thì mới thấy là các tác phẩm của Miyazaki vốn được truyền cảm hứng rất là nhiều, được truyền thể rất là nhiều từ văn học. hoặc là các sự kiện lịch sử, chiến tranh thế giới. Rồi các tác gia lớn như là Fujio Fujiko của Doraemon, Akatsuka Fujio, Ishinomori Shotaro thì họ đều chia sẻ là họ chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn học và điện ảnh Ấu Mỹ. Những người này thì họ còn kể là trong một dịp đến thăm ông Tổ manga Osamu Tezuka thì ông Tổ này đã bảo với các đàn em là Nếu các chú muốn trở thành mangaka thì đừng có đọc manga Quan trọng hơn, hãy đi xem những bộ phim loại 1 nghe những thứ âm nhạc loại 1 đọc những cuốn sách thuộc hàng danh tác và đi giảp hát mọc coi những buổi biểu diễn kinh viện Qua thật, để kể được một câu chuyện hay, có ý nghĩa, có lớp lang thì cái việc tích lượi kiến thức, tôi thấy là nó rất quan trọng. Thế thì sau storytelling, đến mặt hình ảnh và diễn họa, anh Hiếu Linh có thể chia sẻ một chút về kỹ thuật vẽ truyện tranh được không ạ?
[90:47]
Để vẽ truyện tranh thì đầu tiên là cần những kiến thức cơ bản để vẽ minh họa như là giải phẫu, phối cảnh, bố cục. Ngoài ra cần những kỹ năng về xây dựng thế giới hay là world building. Đó là thiết kế nhân vật, thiết kế môi trường để đảm bảo thể hiện đúng tinh thần của câu chuyện Về mặt diễn họa thì đối với tôi phong cách đóng vai trò quan trọng nhất trong sự thành công của bộ truyện Ví dụ điển hình có thể kể đến hai bộ truyện Dr. Slump và Dragon Ball của Akira Toriyama thì Dr. Slump là một gag comic với phong cách hoặc hình màu sắc vô nhộn Thế nên là các nhân vật thì đều rất là tròn, chân tay bụ bỗng dễ thương Bộ Dragon Ball ra đời sau Dr.
[91:25]
Slump khi mới khởi điểm thì cũng là gag comic nên là cũng đi theo phong cách như vậy Thế nhưng mà sau này khi được biên tập viên định hướng đi theo hướng về chuyện giải kỳ thì các nhân vật đã được tác giả thay đổi trở nên góc cạnh hơn để nói phù hợp với tinh thần chuyện Và những thay đổi này thì hoàn toàn là hợp lý, bởi hai bộ chuyện này đều trở thành hai bộ chuyện kinh điện và luôn được góp đầu trong danh sách các chuyện trong thời kỳ đấy. Và có một quyến nguyên tất rất quan trọng về phong cách mà tôi vẫn khắc cốt kỳ tâm từ thầy của tôi, đấy gọi là Function over Fashion, có thể hiểu nông na tức là công năng quan trọng hơn về ngoài. Phong cách chi tiết thì nó không đồng nghĩa với một bộ truyện hiệu quả, bởi có rất nhiều những yếu tố khác cần cân nhắc. Có thể lấy bộ truyện Berserk của tác giả Kentaro Miura chẳng hạn, thì nhân vật và hoạt cảnh thì rất là chi tiết, rất là đẹp. Thế nhưng mà nếu từ góc độ họa sĩ sáng tác thì nó sẽ là một khối lượng công việc khổng lồ, bởi những yếu tố đó sẽ phải vẽ đi vẽ lại trong 5-6 ô truyện trong một trang, và suốt 20 trang như vậy để có thể ra được một chương.
[92:23]
Nói về việc diễn họa thì tôi nghĩ là còn một cái yếu tố quan trọng nữa đấy là keen observation, tức là cái sự quan sát cũng như là sự tinh tế của người họa sĩ khi mà luật tả nhân vật mà anh ta muốn truyền tài. Chẳng hạn như là khi vào thăm bảo tàng Ghibli thì tôi thấy là Ở đấy có cả một bộ encyclopedia về nào thì các loại động vật, cây cối, máy bay, giải phẫu Rồi thì cơ man là mô hình treo khắp nơi khiến tôi thực sự là chóng ngợp Và đạo diễn Miyazaki Hayao thì ông ấy cũng luôn trú trọng cái việc là người họa sĩ phải biết quan sát để có thể nhận ra từng cái chi tiết nhỏ nhất Như khi con sâu bò trườn trên lá thì cái chuyển động của nó phải nhúc nhúc như thế nào? Cái dâu nó phải rung rung ra sao? Và rõ ràng là phải hiểu giải phẫu học nữa thì mới biết là nếu muốn vẽ một con sâu béo đáng yêu thì cần vẽ như thế nào? Sao cho cái nét vẽ nó đơn giản, nó trẻ thơ mà vẫn lột tả được cái hồn của sự chuyển động hoàn oèo đầy nhựa sông đấy?
[93:28]
Hoặc là khi vẽ một nghệ sĩ dương cầm thì phải hiểu được là cái mạch máu nào, cái đường gân nào sẽ nổi lên khi anh ta xoạc ngón tay, ấn phím đàn Cái mấu xương ở cổ tay nó sẽ lôi lên như thế nào để hình ảnh tĩnh mà vẫn thể hiện được cái lực, cái động ở bên trong Và trong phim tài liệu thì ta thấy là khi training cho các trợ lý làm việc tại studio của mình Miyazaki ông ấy cũng treo một con búp bê Pinocchio ở giữa phòng Đầu tiên thì ông ấy sẽ bảo anh trợ lý là không nhìn mà vẽ thử lần 1 Sau đó thì sẽ quay lại quan sát kỹ rồi vẽ lần 2, lần 3 Để chỉ ra rằng nếu người họa sĩ chỉ vẽ bằng cái assumption của chính mình thôi thì không thể làm cho hình ảnh có hồn được Tương tự khi nhìn thấy hình ảnh AI render ra về một người đang lê lết cái chân đầu thì Miyazaki cũng đã nhăn mặt và gạt ngay đi. Ta biết là AI ngày nay thì nhờ có cái lượng data khổng lồ nó đã generate ra được những cái hình ảnh rất là trung thực, rất là giống, rất là thật. Có khi là sau này ta sẽ thấy có cái software cho hoạt sĩ truyện tranh có thể có một loạt các filter như là Miyazaki Hayao style hay là Osamu Tezuka style cho các bạn chọn. Tuy nhiên với Miyazaki thì ông nói là cái hình ảnh do máy tạo ra này nó không hề gợi nên chút cảm thông nào về nỗi đau cả. Hoàn toàn không có sự quý trọng sự sống và con người ở trong đó.
[94:49]
Thế nên ông đã một mực từ chối cái cách làm này. Tôi nghĩ có thể phần nào tôi hình dung ra được cảm giác của đạo diễn Miyazaki Hayao Bởi vì khi đọc chuyện tranh Việt Nam thì tôi thấy các họa sĩ Việt Nam biết rất là nhiều kỹ thuật vẽ Họ có các thao tác vi tính điêu luyện Nhưng vẫn làm ra những sản phẩm thiếu đi sự thuyết phục về mặt thẩm mỹ Ví dụ như là bộ địa ngục môn mà tôi đang cầm trên tay đây Dù nó được một giải manga do Nhật trao Và cũng nhiều người khen ngợi lắm ý Nhưng mà tôi thấy là vẫn có vấn đề Cụ thể là tôi cảm giác tác giả quá lạm dụng hiệu ứng đồ họa máy tính cũng như là ý thức về bố cục liên hoàn của truyện tranh chưa cao khiến đôi lúc nó tạo ra cảm giác rối loạn và rời giả. Một vấn đề nữa mà tôi để ý là các tác giả truyện tranh Việt Nam đọc quá nhiều manga hay sao ấy cho nên họ bị nhiễm cái lối vẽ bóng thoại theo khổ dọc. Ví dụ cũng lại là Điều Ngục Môn luôn. Chữ tướng Nhật họ đọc theo chiều dọc cho nên là bóng thoại vẽ theo chiều dọc cũng là điều dễ hiểu thôi.
[95:51]
Còn tiếng Việt đọc theo chiều ngang nhưng lại không vẽ bóng thoại theo chiều ngang như có mấy phương Tây. Từ nhỏ đến lớn chúng ta quen đọc manga nên mặc nhiên chấp nhận điều này khi mà đọc chuyện dịch. Nhưng mà chữ quốc ngữ được viết chủ động mỗi dòng 1 đến 2 từ thì tôi thấy không phải là cái điều mà nên khuyến khích cho lắm. Có thể tham khảo chuyện tranh Pháp Bỉ để thấy họ xử lý thế nào. Chi tiết này khi trao đổi cùng một người bạn là hoa sĩ chuyện tranh thì tôi cảm thấy vừa bi lại vừa hài.
[96:19]
Tôi cũng muốn hỏi anh Linh là người làm trong nghề, với bối cảnh hiện tại của truyền tranh Việt Nam, khi mà họa sĩ Việt Nam vẫn thiếu đi sự tinh tế trong kể chuyện và diễn họa, chưa có nhiều tác nhân hỗ trợ công việc sáng tác, thì liệu có hướng phát triển nào cho họ hay không ạ? Một hướng phát triển cho họa sĩ Việt Nam đó là vươn ra thị trường thế giới, nơi mà nó có hệ sinh thái và định hình. Khi mà tôi sang Mỹ học truyện tranh và tìm hiểu thị trường ở đó thì tôi rất là phấn khích khi biết được rằng truyện tranh, đặc biệt là truyện dài hay graphic novels mới bắt đầu đi lên trong 3-4 năm trở lại đây. Và những nhà xuất bản lớn ở Mỹ đã bắt đầu mở rộng các nhánh sản xuất truyện tranh với nhiều cơ hội đang rộng mở cho họa sĩ không chỉ trong nước mà cả các họa sĩ quốc tế. Và sau khi tôi về Việt Nam thì một trong những dự án mà tôi đang triển khai đấy là kết nối các hoạ sĩ truyện tranh Việt Nam với môi giới xuất bản của Mỹ.
[97:09]
Thực sự thì tôi có niềm tin rất là lớn vào hoạ sĩ Việt Nam bởi vì họ có kỹ thuật rất là tốt và có sẵn tư duy kể chuyện của manga. Nên là nếu như mà họ có thể vượt qua rào cản ngôn ngữ thì đằng sau đó sẽ là những cánh cửa, cơ hội mở ra cho họ thực hiện hóa những câu chuyện đáng ấp ủ của mình. Và tất nhiên là để xây dựng được một hệ sinh thái cho truyện tranh Việt Nam sẽ là cả một hành trình dài. Nhưng mà tôi hy vọng là mình có thể đóng góp phát triển từng lớp họa sĩ truyện tranh Việt Nam và biết đâu đó nó sẽ trở thành động lực để các nhà xuất bản và các biên tập viên Việt Nam phát triển hơn. Vâng, đúng như anh Linh nói đấy, thì quả thật là chúng ta sẽ cần thêm thời gian để dần dần hình thành được bộ máy sản xuất truyện tranh bài bản của chuyên nghiệp.
[97:47]
Các tác giả cũng sẽ trưởng thành hơn sau khi được va trạm với môi trường quốc tế thông qua các cuộc thi và cả những trải nghiệm trong đời sống của họ nữa. Cuối cùng thì tôi rất hy vọng là họ sẽ nhận thức được rằng nghệ thuật đòi hỏi sự nghiêm túc và bền bỉ. Tất nhiên là cái này là cái lời nói tôi nhằm đến những cái bạn thoại sĩ trẻ. Hy vọng là các bạn có thể tiếp bước được trên trạng đường dài phía trước. Vâng, hôm nay quả thực rất là căng thẳng khi mà được trò chuyện với hai anh về một chủ đề mang lại bao hồi ước tuổi thơ cũng như những suy tư về chuyện tranh trong nhà ngoài ngõ.
[98:23]
Cảm ơn anh Hiếu Linh và anh Chú Kim đã tham gia podcast. Chúc anh thành công với những dự định nghệ thuật tương lai của mình. Cảm ơn chị Vân. Vâng, cảm ơn chị. Cảm ơn anh Linh.
[98:33]
Yết tới khi tìm thấy một buổi sáng mới Vâng thưa các bạn, Xu Cho Khùng sáng tạo nghệ thuật làm việc rất nhọc nhằn và cô đơn. Xem phim tài liệu sẽ thấy các bậc thầy truyện tranh toàn thức chấm đêm, đốt thuốc phỉ phèo, ăn mì tôm, vào đầu bứt tai trăn trở khi cảm hứng chưa đến, hoặc chưa vẽ được cái thần thái ưng ý cho nhân vật. có sống được với nghề hay không là bày toán cơm ao gạo tiền. Cũng là câu hỏi liệu ta có đủ kiên trì và trung thực với bản thân để làm ra những sản phẩm tự tế. Tôi rất thích câu nói của Osamu Tezuka thế này.
[99:12]
Tôi thấy những người tự thoả mãn sao mà nhàn chán. Tiếp tục làm gì khi họ không thể chiến thắng được chính bản thân mình. Vậy thôi, cảm ơn các bạn đã lắng nghe podcast. Tạm biệt và chưa hẹn mẹ trở lại. Tại vì dạo này tôi khá bận.
[99:29]
Cảm ơn các bạn đã theo dõi và hẹn gặp lại.

Summary8 min read

Oddly Normal Podcast: "Ba chàng hiệp sĩ mộng mơ" Host: Van Nguyen
Guests: Chú Kim (nghệ sĩ tự do), Nguyễn Việt Hiếu Linh (họa sĩ truyện tranh, giảng viên comics tại Mỹ)
Date: March 15, 2021
Duration: ~99 minutes
Language: Vietnamese

Overview

This episode explores the world of comics (truyện tranh) from a Vietnamese perspective, delving into personal memories, cultural impact, historical background, current industry challenges, and the future for Vietnamese comic artists. The conversation is rich in nostalgia, insightful comparisons between cultures, and practical observations from within the creative industry.

Key Discussion Points & Insights

1. Why Do We Love Comics? (02:00–08:41)

Hosts' and Guests' First Encounters:
- Doraemon was a fundamental gateway to sci-fi and creativity for the hosts and many Vietnamese children growing up post-1990, often offering cultural references otherwise inaccessible in that era. The collective memory of Doraemon is described as a deep, universal bond for their generation.
- Chú Kim: "Doraemon là tác phẩm khoa học viễn tưởng nổi tiếng nhất Việt Nam." (02:09)
Intertextuality and Cultural Fusion:
- Doraemon drew from Western sci-fi (e.g., Star Wars references) and Eastern tales (Urashima Taro paralleled with Việt Nam’s Từ Thức gặp tiên), making it a vessel for both East-West cultural learning.
- Hiếu Linh: Draws parallels to "lucid dreaming," physics concepts (wormholes), and notes how deeply these stories shape understanding.
Influence on Vietnamese Comics:
- "Thần đồng Đất Việt" as an example, mirroring the Doraemon group dynamic and archetypes (the talented hero, the lovable female, the rich friend, and the tough bully).
- Discussion about "Dế Robot" and how some works strongly imitate/copy Doraemon.

2. Other Influential Series (08:42–16:08)

Dragon Ball (Bảy viên ngọc rồng):
- Issues of translation and naming conventions (Sungoku vs. Tôn Ngộ Không) highlighted as a missed cultural link for Vietnamese readers, also referencing inspirations from Chinese and Western heroes.
- Chú Kim laments: "Việc truyền tải đúng ý tưởng của tác giả là điều cực kỳ quan trọng." (09:16)
- The success of Dragon Ball owed, in part, to transformative input from editors steering the story's direction (11:12).
Detective Conan:
- One of the first detective-thriller mangas for Vietnamese readers, introducing moral ambiguity and psychological complexity.
- Hiếu Linh: "Nó hoá ra là không chỉ có đen và trắng mà có những cái grey zone..." (12:50)
Death Note, Bakuman:
- Explored for their psychological depth and for "the villain as a protagonist" concept.
- Bakuman praised for insight into the struggles and industry context of mangaka (15:19).
- Van links these series to the broader revolution in themes for Vietnamese teens.
Dr. Slump, Touch, and the Impact of Translation:
- Discussions on humor, sports mangas, and the impact of translation choices on cultural relatability (e.g., use of "mày - tao" instead of formal pronouns in Touch).

3. Growing Up with Comics under Parental Skepticism (19:38–24:13)

Shared Memories:
- Guests admit to reading comics in secret due to parental perceptions of comics as frivolous or time-wasting.
- Van gently asks why comics, so beloved by their generation, remain "vô bổ" in the eyes of many Vietnamese parents.
Societal and Historical Context:
- Chú Kim provides a historical view: comics culture only truly took root in Vietnam post-1980s; thus, few older adults have comic-reading backgrounds.
- The economic/utilitarian mindset often overshadowed support for creative/artistic pursuits.
Personal Anecdotes:
- Hiếu Linh: Originally aspired to be an accountant for practical reasons—"Nếu như thế thì tôi sẽ có nhiều thời gian để tôi sáng tác." (24:12)
- Family eventually supported him after seeing that comics can be a viable profession.

4. Global Comic Cultures & Classification (25:14–28:00)

Major Streams:
- US (Mainstream superhero comics, comic strips, graphic novels)
- Franco-Belgian (Tintin, Lucky Luke, Spirou)
- Japanese (Manga: shonen, shojo, seinen, josei, and derivatives in Korea and China)

5. A History of Vietnamese Comics (28:00–47:55)

Colonial Era to 1954:
- Early Vietnamese comics emerged as satirical illustrations in newspapers/magazines, notably "Lý Toét".
- Critique: still primitive in artistic and narrative technique.
1955–1975 (Vietnam War Period):
- South Vietnam: vibrant youth magazines, robust though often derivative ("copycat") comic production paralleling Western originals (e.g., Lucky Luke as Lục Kỳ Anh, Smurfs as Sì Chum, Spirou as Sĩ Phú).
- North/South: Heavy influence from political propaganda and social messaging, resulting in didactic, less artistically engaging content.
Post-Đổi Mới and the 90s Boom:
- Manga influx radically shifts aesthetic and narrative benchmarks for Vietnamese youth culture.
- The rise (and institutional chaos) of local hits like "Dũng sĩ Hesman," whose production story is told in detail (family-run, shoestring resources, lack of professional support).
Legal and Industrial Shifts:
- 2004: Vietnam joins the Berne Convention, requiring proper licensing. Dramatic impact on local publishing and the subsequent rise of legit translations and more structured creative approaches.
- Mention of landmark lawsuits, e.g., Phan Thị and Thần đồng đất Việt, raising industry standards about author rights and copyright.

6. Contemporary Industry & Systemic Challenges (47:55–66:44)

Censorship anecdotes: Notably, "Long thần tướng" had specific panels censored or altered for mild reasons, highlighting the disconnect between regulatory practices and creative aims (47:55).
Industry Weaknesses:
- Lack of ecosystem: financial backers, professional editors, and agents to support cartoonists.
- Structural comparisons: Japanese “studio+assistant” model vs. American “production team” model (writers, pencillers, colorists, letterers).
- Frustration with distribution/format experiments that failed locally (e.g., Japanese-style manga magazines did not catch on in Vietnam).
- Continued prevalence of scanlations and online fan translations—illegal but impactful in gauging and creating market demand.
New Paradigms: Webcomics & Globalization:
- The rapid growth of webtoons/webcomics (e.g., Webtoon, Comicola)—their commercial success, creative opportunities, and the "low-barrier" problem for depth and artistry.
- Debates around whether webcomics "count" as true comics.
Quote:
Hiếu Linh: "Tôi nghĩ là thẩm mỹ webcomics phổ biến hiện nay không có được những tác động tốt cho trình độ thưởng thức của người đọc như chuyện tranh truyền thống." (64:17)

7. Quality, Creativity & "Storytelling" Craft (66:44–92:22)

Economics vs. Artistry:
- Webcomic artists can now make a living, but it’s mostly via advertising, not direct art sales.
Story Comic vs. Gag Comic:
- Current Vietnamese market is dominated by gag comics (one-page jokes); longer narrative comics remain rare due to lack of systemic support and editorial tradition.
Teaching Storytelling:
- Hiếu Linh shares about teaching comics in the US: drawing lessons from the vast range of manga genres and how innovative stories commonly blend disparate elements (e.g., Dungeon Meshi blends fantasy dungeon-crawling with gourmet cooking).
- Osamu Tezuka's techniques (using "Sandai" from Rakugo)—creating entirely new tales by fusing three unrelated concepts (75:56).
- The pivotal difference in narrative pacing/visual storytelling between manga (cinematic, emotional, decompressed beats) and Western comics (denser, more summary, less emotional buildup).
Notable Quote:
Chú Kim: "Không giống như một số người hiểu nhầm, sáng tạo không phải là umbrella hóa phép ra một cái mới từ thinh không. Con người thì không phải là tờ giấy trắng." (74:40)

8. Artistic Technique & Character Development (90:46–97:47)

Foundational skills for comic art: Anatomy, perspective, composition, and designing expressive, distinctive characters.
Style Is Function: "Function over fashion"—art details should serve the story, not just visual ornateness (91:25).
Observation Is Key:
Hiếu Linh: Sharing about the importance of keen observation—drawing on experiences at the Ghibli Museum, anecdotes about Miyazaki’s process (e.g., observing the exact way a caterpillar moves).
AI and Art: Miyazaki's forceful rejection of AI-generated art, seeing it as lacking soul or human empathy (94:48).

9. Moving Forward: Vietnamese Comics on the World Stage (96:18–98:23)

Global Opportunities:
- Hiếu Linh is working to help Vietnamese artists break into the international scene, offering optimism given Vietnamese artists' technical skills and “manga storytelling” sensibilities.
Systemic Growth:
- Real progress requires both time and the gradual emergence of professional publishing infrastructure and trained, dedicated editors.

Notable Quotes & Memorable Moments

"[Doraemon] là một sự khai sáng...cho tôi phiêu lưu đến rất nhiều những thế giới khác nhau..." (Hiếu Linh, 05:54)
"Tôi thấy những người tự thoả mãn sao mà nhàn chán. Tiếp tục làm gì khi họ không thể chiến thắng được chính bản thân mình." (Osamu Tezuka qua Chú Kim, 99:12)
"Chuyện tranh không phát triển là vì văn học không phát triển." (Chú Kim, 82:41)
"[Văn học Việt Nam]...sự đa dạng của văn học dịch ở Việt Nam không hề thua kém đến so sánh với các nước. Nhưng điều đó cũng đồng thời phản ánh mặt trái, đó là chính những dịch giả mới là người thống trị thị trường văn học Việt Nam, chứ không phải là các tác giả." (Chú Kim, 84:40)
"Nếu các chú muốn trở thành mangaka thì đừng có đọc manga. Quan trọng hơn, hãy đi xem những bộ phim loại 1, nghe những thứ âm nhạc loại 1, đọc những cuốn sách thuộc hàng danh tác và đi giảp hát mọc coi những buổi biểu diễn kinh viện..." (Osamu Tezuka, tường thuật lại bởi khách mời, 89:10)

Timestamps for Important Segments

00:49 — Doraemon: National Cultural Icon
03:18 — Cultural Fusion in Comics
07:12 — Doraemon’s Influence on VN Comics
09:16 — Dragon Ball: Translation and Cultural Identity
12:06 — Conan: Shocking Detective Themes
15:19 — Death Note, Bakuman, Dark Themes
19:38 — Secretly Reading Comics: Generational Gaps
24:12 — Choosing Practical Careers for Art’s Sake
25:51 — Types of Comics: US, Franco-Belgian, Manga
28:00 — Vietnamese Comics’ Colonial Roots to Present
34:28 — Copycat Era; Localization/Writing Techniques
41:44 — Dũng sĩ Hesman: Production Anecdote
44:16 — Copyright Era; Professionalization Begins
47:55 — Censorship Today (Long thần tướng)
51:41 — Japanese & American Production Models
59:54 — Scanlations and Online Fandoms
62:23 — Webcomics/Webtoon & Global Disruption
70:33 — Gag Comics vs. Story Comics in VN
71:02 — Gag Comics Dominate; Lack of Story Support
73:00+ — Teaching Storytelling & "Sandai" Techniques
79:09 — Character Development in Storytelling
82:41 — Comics Dependent on Broader Literature Markets
90:46 — Comic Art Technique, Miyazaki’s Methods
96:18 — Exporting Vietnamese Comics Overseas
99:12 — Osamu Tezuka’s Quote on Artistic Integrity

Tone & Language

Engaged, collegial, passionate about comics and storytelling.
Blending childhood nostalgia with rigorous, sometimes hard-hitting cultural criticism.
Candid assessment of challenges and systemic limitations; optimistic for future growth.

Closing Reflection

The episode is a heartfelt, thoughtful, and well-informed conversation about how comics both shape and reflect the imagination, education, identity, and culture of a nation—and the specific struggles and hopes of Vietnamese cartoonists and fans. It should resonate deeply with anyone interested in comics, art, literature, education, or media in contemporary Vietnam.

For more information, visit the Oddly Podcast Website or follow them on Facebook and Instagram as "oddlypodcast".

Loading summary

Transcript120 lines

[00:02]
A
Xin chào, các bạn đang nghe OnlyNormal Podcast, nùm nà tiếng Việt là bình thường mà khách bất thường. Mong là các bạn đã có một mùa đại hội, Tết Nguyên Đán và Valentine's vui vẻ dẫu là Covid-19 vẫn tiếp tục hoành hành sau một năm gióng giã. Cuộc chiến với dịch bệnh còn dài, lockdown vẫn tiếp diễn, và chính những lúc bị trôn chân bí bước trong nhà thì chúng ta mới càng thấy trân trọng nghệ thuật và những người đã tạo ra nó. Hãy từ tưởng tượng bị cách ly mà không có âm nhạc, sách vở, thơ ca, phim ảnh, hội họa, khi đó chắc không ai bảo đám nghệ sĩ là vô dụng nữa. Nói lan man vậy thôi, cờ mặt số là hôm nay tôi có cơ hội trò chuyện với hai người bạn nghệ sĩ về một ngành nghệ thuật mà có lẽ chưa được chú ý nhiều ở Việt Nam, nhưng lại là quốc hồn quốc túy tại nơi tôi đang sống.
[00:50]
Đấy là ngành truyện tranh. Mấy tháng nay gần nhà tôi người ta xây cơ man là công sự, biển bảng, linh vật, không chỉ để chuẩn bị cho Olympic mà còn để kỷ niệm 50 năm phát hành số đầu tiên của Doraemon nữa. Và nơi đến đây tôi lại nhớ hồi đại học có một thanh niên từng bị anh em trong lớp xúm vào treo chọc, gọi một cách rất chiều mến là một chàng trai không có tuổi thơ, rồi thì một chàng trai mà trái tim đã bị sự thô bạo của cuộc sống dày vỏ khi mà cậu ta bẽ lẽn thú nhận hồi bé không đọc Doraemon. Dĩ nhiên chúng tôi đều hiểu là vì cậu này hồi nhỏ sống ở Mỹ, lấy đâu ra Doraemon mà đọc. Có mà phản ứng bầy đan này cho thấy rõ, với thế hệ chúng tôi, cái ký ức tập thể về mèo ú thích ăn bánh rán nó sống động và mạnh mẽ đến mức nào.
[01:36]
Và không chỉ Doraemon thôi đâu, mà còn rất nhiều tác phẩm kinh điển khác nữa. Thế thì điều bình thường mà bất thường về truyện tranh là gì? Trong episode hôm nay, chúng ta sẽ thử làm bàn cùng với hai người rất mê truyện tranh. Anh Chú Kim, một người hoạt động nghệ thuật tự do và anh Nguyễn Việt Hiếu Linh, họa sĩ truyện tranh kiêm giảng viên Đại học bộ môn Comics tại Mỹ. Chào anh Chú Kim và anh Hiếu Linh.
[02:00]
Thế thì hôm nay tôi có câu hỏi đầu tiên cho hai anh. Đấy là tại sao các anh lại thích truyện tranh? Câu trả lời của tôi cho câu hỏi này rất là đơn giản và gói gọn trong một cái tên đó là Doraemon. Đối với tôi mà nói thì Doraemon là tác phẩm khoa học viễn tưởng nổi tiếng nhất Việt Nam Tại vì bây giờ tôi vẫn chưa thấy một bộ nào quà được Lần đầu tiên được xuất bản ở Việt Nam thì Doraemon mang tên Doraemon Do nhà xuất bản Kim Đồng thực hiện thì nó đã đem đến một cú sốc lớn nhất thế hệ chèm chúng tôi lúc đấy Trong chuyện Doraemon chứa đựng rất nhiều, chỉ giấu đa dạng về văn hóa Bây giờ năm 2021 thì chắc là mọi người, cụ thể là anh Linh và chị Vân đều biết bộ phim Mỹ Star Wars, nó rất nổi tiếng Nhưng mà quay về cái thời kỳ 94, 95 lúc đấy thì khi mà các phương tiện, thông tin giải trí còn nghèo nàn, chưa có Internet thì chẳng ai biết Star Wars là gì cả Và tôi không thể ngờ được là lần đầu tiên tôi biết đến Star Wars chính là qua cái mẫu chuyện chiến tranh vũ trụ dưới mái nhà ở trong chuyện Doraemon Cái mẫu chuyện này nội dung của nó là nhóm bạn Doraemon, Nobita tình cờ gặp người ngoài hành tinh và được họ nhờ giải cứu của công chúa của họ bị một nhóm người xấu bắt cóc nhốt ở dưới mái nhà của trai em. Hóa gia của công chúa này về sau tôi biết chính là công chúa Layla trong vũ trụ điện ảnh Star Wars.
[03:18]
Cái xấu kia thì chính là Darth Vader. Bên cạnh đấy không chỉ có văn hóa phương Tây, chuyện ngắn 8 ngày ở Long Cung, lý tưởng từ chuyện cổ tích Nhật Bản Urashima Taro cũng khiến tôi nhớ ngay đến chuyện từ Thức Thật Tiên của Việt Nam. Cùng một cái mô típ, một người bình thường được gặp những người ở thế giới khác rồi đến cái thế giới đó ở một thời gian. Khi quay lại thế giới cũ thì hóa ra họ đã ở tương lai sau này cả trăm năm. Sự thú vị ở đây mà tác giả sử dụng chính là màu sắc văn hóa Á Đông trong những câu chuyện về du ảnh thời gian dưới hình thức một mầu chuyện về nhóm bạn Doreamon.
[03:53]
Nói rộng ra thì các bài học và cách xây dựng cốt truyện của Doreamon rất hay ở chỗ tất cả các chuyện ngắn lặp đi lặp lại đều nhằm mục đích xây dựng cho những câu chuyện dài. đấy mới là nơi mà tác giả tạo ra các chuyển biến tâm lý của nhân vật thì phải nói là đó là cách kể chuyện rất thông minh nhắm tới độc giả nhỏ tuổi Vâng, đúng như anh Chu Kim nói trong Doraemon thì nó chứa đựng rất là nhiều những yếu tố văn hóa đại chúng nổi bật không chỉ Star Wars hay là những câu chuyện cổ tích đâu mà tôi nhớ là có cả văn học kinh điển và khoa học cũng như là các yếu tố lịch sử của thời kỳ đó nữa Chẳng hạn như có tập truyện dài tên là 3 tràng hiệp sĩ mộng mơ thì chính là lấy cảm hứng từ 3 người lính ngựa lâm của Aleksandr Dyma, đúng không ạ? Và nếu các bạn nhớ nội dung của tập này thì sẽ thấy là cái cỗ máy giấc mơ tạo ra chuyến phiêu lưu của Nobita thì nó rất giống với cái concept của bộ phim Inception của Christopher Nolan. Nên là khi đọc về khoa học hiện đại nghiên cứu về Lucid Dreaming chẳng hạn thì tôi không khỏi liên tưởng đến những tác phẩm này Rồi thì trong chuyện ta thấy là máy thời gian bay trong một cái đường hầm mà xung quanh thì có rất là nhiều đồng hồ đúng không ạ? Thì cái tạo hình đó nó chính là từ những cái nghiên cứu trong vật lý lý thuyết về lỗ đen, lỗ trắng và lỗ run Người ta giả thuyết là nếu có một cái lỗ đen với lực hút cực lớn và một cái lỗ trắng với lực đẩy cực lớn mà hai cái lỗ này lại có kích thước y hiệt nhau thì giữa hai cái lỗ đó nó sẽ tạo ra một cái đường hầm gọi là wormhole, lỗ dung mà ai bị hút vào đó, nếu mà còn toàn thây thì sẽ du hành với cái vận tốc cực lớn vượt thời gian.
[05:29]
Ta biết là thời điểm đó thì khoa học vũ trụ rất là phát triển nhờ có cái cuộc chạy đua của Mỹ và Liên Xô. Thế nên văn hóa đại chúng, người ta cũng rất quan tâm đến những cái kiến thức này để mà đưa nó vào chuyện tranh cũng như là phim ảnh. Và quả thật bây giờ lớn rồi. Nghĩ lại thì tôi mới hiểu là tại sao khi đó đọc Doraemon mình lại thấy chóng ngợp như là lạc vào một vũ trụ hoàn toàn khác như vậy? Tôi cũng đồng quan điểm với anh Cho Kim về bộ Doraemon.
[05:54]
Bởi vì tôi cũng sinh ra vào năm 90. Thì đối với một đứa trẻ, thời đấy khi mà thế giới của nó chỉ bao bọc quanh một khu nhà cấp 4 thì Doraemon thực sự là một sự khai sáng. Vì nó cho tôi phiêu lưu đến rất nhiều những thế giới khác nhau. đến những nền văn hóa, những quốc gia, những châu lục, đến cả những hành tinh khác. Tôi bắt đầu đọc Doraemon lúc tôi mới 4 tuổi.
[06:16]
Lúc đấy tôi còn chưa biết đọc. Thế nhưng mà ngày nào tôi cũng dở qua dở lại một cách rất là say mê bởi vì riêng những hình ảnh trong Doraemon thôi cũng đủ để đưa tôi đến những không gian sáng tạo rất là thú vị, rất là lối cuốn. Và một cái mà tôi thích nhất ở Doraemon, đấy là sự sáng tạo. Bởi vì có thể nói là cái kể chuyện của Doraemon thì nó đại diện cho cái bản chất của sáng tạo, đấy là giải quyết vấn đề. Nếu mà để ý đến mô típ chuyện ngắn của Doraemon thì chúng ta sẽ thấy là nó đi theo một diễn biến như nhau Đấy là nhân vật chính Nobita gặp một vấn đề gì đấy và được Doraemon cung cấp cho một bảo bối Thế nhưng mà cái bảo bối đấy lại bị lạm dụng, không giống với mục đích ban đầu và dẫn đến rất nhiều tình huống trước trêu Đấy, nó chỉ có một cái diễn biến như vậy Thế nhưng mà chính sự sáng tạo của tác giả trong việc tạo ra hàng ngàn các bảo bối khác nhau tổ hợp với hàng ngàn các tình huống, các bối cảnh mà nó dẫn đến sự ra đời của hàng ngàn các câu chuyện mà đem lại vô vàn các cung bậc cảm xúc cho đốc giả.
[07:13]
Và sau này khi mà tôi đi làm trong ngành sáng tạo thì phải thừa nhận thì đấy là Doraemon đó là bộ chuyện đầu tiên và cũng là khởi nguồn cho sáng tạo của bản thân tôi. Và khi mà nói rộng ra thì tôi cũng thấy là Doraemon có một ảnh hưởng nhất định với nền truyện tranh Việt Nam. Ví dụ như là lấy một bộ truyện ơn nổi tiếng của Việt Nam thì đấy là Thần Đồng Đất Việt. Khi mà tôi mới bắt đầu đọc Thần Đồng Đất Việt thì tôi đã nhận ra được ngay là có một cái sự tương đồng rất lớn trong hệ thống nhân vật của Thần Đồng Đất Việt so với Doraemon. Đấy là cũng có một nhân vật chính, tài năng, thì có thể nói là hợp thể của Doraemon và Nobita.
[07:50]
Sau đấy có một nhân vật nữ chính thì gọi như là crush của nhân vật chính là Shizuka hay là Shiu trong Thần Đồng Đất Việt. Rồi thì một cậu nhà giàu vây gò liệu mét, là Sunil hay là Mẹo Và một cậu béo cục cằn thô lỗ, đó là Giant hay là Dần Nghe chia sẻ vừa rồi của anh Hiếu Linh thì tôi lại nhận thấy đó chính là cái triết lý chung trong những mầu chuyện nhỏ của tác giả muốn gửi gắm vào chuyện Doraemon đó là mọi sự giúp đỡ thì đều có hai mặt Và khi nghe anh nói đến Thần Đức Việt thì tôi nhớ đến một bộ chuyện nữa mà phải nói là đã chịu ảnh hưởng, phải nói là cực mạnh của Doraemon Mạnh đến mức nỗi mà người ta còn không hiểu là nó chịu ảnh hưởng hay là nó copy. Đó là chuyện dế robot do công ty Phan Thị thực hiện. Đến bây giờ, nếu các anh chị có thời gian thì các anh chị có thể bỏ ra một chút để tìm hiểu xem ai là tác giả đã thực hiện bộ chuyện này. Cho chắc chắn là các anh chị không bao giờ tìm ra cả.
[08:42]
Nên có lẽ là công ty Phan Thị chính là tác giả duy nhất. Vâng, thế ngoài Doraemon ra thì hai anh còn thích tác phẩm nào nữa không ạ? Bên cạnh Doraemon thì tôi nghĩ là không thể không nhắc đến Bảy Văn Ngọc Rồng. hay tên quốc tế là Dragon Ball mà bây giờ nhà xuất bản giữ nguyên im trên bìa chuyện đó. Ở đây bên cạnh những cái nét hay ho của bộ chuyện này, những bộ chuyện thú vị của nó thì khi nhắc đến Dragon Ball tôi luôn luôn có một chút tiếc nuối đó là với công tác dịch thuật, những người thực hiện dịch bộ chuyện này đã giữ nguyên cái phiên âm Latin tên nhân vật là Sungoku.
[09:16]
Trong khi đó, nếu mà về mặt hán tự, tức là về bản gốc tiếng Nhật đó thì Sungoku chính là tôn ngộ không. Khi tìm hiểu thêm, tôi được biết là ý tưởng để xây dựng nhân vật này của tác giả Akira Toriyama đến từ Tô Ngộ Không trong tiểu thuyết Tejuki và nhân vật Superman trong truyện tranh của DC ở Mỹ Thế thì các bạn thử tưởng tượng là nếu như mà dựa trên những gì mà chúng ta đã biết về Tô Ngộ Không Vì chúng ta là người Việt Nam mà ai mà chẳng biết Tô Ngộ Không đúng không? Thì nếu mà được dịch đúng như một người Nhật đọc chữ Sungoku thì người Việt Nam sẽ đọc là Tô Ngộ Không Thế thì thử hỏi là cái trải nghiệm ấy chúng ta nó sẽ thay đổi như thế nào và nó có thể tuyệt vời hơn biết bao nhiêu Nhưng mà đáng tiếc là cái sự độc đáo trong văn hóa đồng văn của các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam đã không được lựa chọn trong cái tình huống này Nó là một cái điều mà khiến tôi rất đáng tiếc Bởi vì tôi nghĩ là nếu như mà đảm bảo được cái ý tưởng của tác giả và khơi gợi được ký ức trong lòng bạn đọc Tiếu Nhi Trẻ Việt Nam thì liệu yêu thích nhân vật tôi không Nó sẽ hay ho và nó rung động lòng người biết bao nhiêu. Mà bên cạnh đấy thì nói chuyện nghiêm túc một chút, người lớn với nhau thì tôi cho rằng trong dịch thuật thì việc truyền tải đúng ý tưởng của tác giả là điều cực kỳ quan trọng. À thế ạ, anh Trúc Kim nói nên tôi mới để ý.
[10:41]
Bởi vì thực ra cái bộ Dragon Ball đối với tôi nó đơn thuần là bộ truyện tranh hình động đầu tiên mà tôi đã đọc. Tôi cực kỳ ấn tượng với bộ chuyện này bởi vì phong cách mỹ thuật rất đặc trưng, các nhân vật rất gốc cạnh, 6 múi vai hù thịt bắp, rất là sôi thịt. Ngoài ra, quan trọng nhất là các cảnh chiến đấu rất mát nhãn, rất dynamic, có tính động. Mà có một câu chuyện bên lề tôi thấy rất là hay về bộ Dragon Ball này. Đấy là cái sự thành công của bộ chuyện có đóng góp rất lớn của biên tập viên.
[11:13]
Từ ông Maserito, biên tập viên của tác giả hồi đấy, thì ông ấy nhận ra được rằng là cái tiềm năng của tác giả ở đâu. Ban đầu tác giả ông ý định hướng cái chuyện này đến là một bộ chuyện nắn, mang tính giải trí và rất là trong sáng, vô tư, hồn nhiên thôi. Thế nhưng mà ông biên tập viên thì sau một thời gian làm việc, nhận ra được là cái thế mạnh của ông tác giả này thực ra là các cái cảnh chiến đấu. Và ông ý thay đổi hoàn toàn cái định hướng của bộ chuyện sang thành một bộ chuyện về đánh đấm nghiêm túc. Và đấy là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến cái thành công vang dội của bộ rất là vô.
[11:46]
Hồi xưa khi mà tôi đọc chuyện này thì tôi phải giấu bố mẹ rất là kỹ. Bởi vì đối với bố mẹ tôi thì đây là chuyện thực sự loại là vô bổ. Tại vì toàn là những cái cảnh đánh nhau, binh bốp chất hữu nó không đem lại cái giá trị gì cả. Nhưng mà có một chuyện mà tôi còn phải giấu kỹ hơn nữa. Mà tôi nghĩ rất nhiều bạn năm 90 đều biết đến đấy chính là bộ chuyện Conan.
[12:06]
Thì Conan là bộ chuyện trinh thám đầu tiên mà tôi được đọc. Và khi mới đọc thì thực thật là tôi cực kỳ sốc. Bởi vì ngay cái chương đầu tiên thì đã có một cái cảnh rất người nó rất là kinh. Mà có lẽ vì cả kinh nên tôi cả thích. Cú sốc thứ 2 đối với tôi là bộ truyện này là bộ truyện đầu tiên dạy tôi về chiều sâu của nhân vật.
[12:23]
Bởi vì từ trước đến giờ thì tôi vẫn quan niệm đơn giản đến là kẻ giết người là kẻ ác, và nạn nhân là kẻ thiện. Vậy vẫn quen với tâm lý xem phim Cái Xanh Sữa. Nhưng mà... Lần đầu tiên khi mà tôi đọc Conan, tôi mới biết được những hung thủ này thực sự họ phải trải qua rất nhiều những nỗi đau gây ra bởi nạn nhân. Và chính những cái đau khổ đấy đã là nguyên liệu khiến họ đưa đến những cái quyết định đau lòng như vậy.
[12:51]
Nên nó hóa ra là không chỉ có đen và trắng mà có những cái grey zone nữa trong sầu thẩm lộn người. Đối với tôi thì điều bất ngờ lớn nhất mà chuyện Conan này nó mang lại đó là không thể ngờ được một cái vội chuyện với khởi đầu hay như vậy. Bây giờ nó có thể dở đến mức như thế Tôi quá chán Conan và tôi đã không đọc được rất lâu rồi Nhưng mà cũng phải công nhận là nó là viên gạch đầu tiên Mở màn cho những bộ chuyện trinh thám mang màu sắc đen tối, kinh dị về sau xuất hiện ở thị trường Việt Nam như là Kindai-chi hay Eiji Những bộ đấy, bây giờ tôi lớn rồi tôi đọc lại tôi vẫn thấy sợ Bộ Kindai-chi ý, nếu mà các bạn đã từng xem những phim trinh thám của châu Á Phim Hồng Kông hay là tôi nhớ là phim Thở Niên Thiếu của Bao Thanh Thiên ý Bộ truyện thán tử AG là bộ truyện mang tính siêu năng lực. Đọc về tôi rất là sợ bởi vì... tác giả hướng đến việc phá án bằng những đấu tranh về nội tâm, về tâm lý tìm hiểu những cái ác trong sâu thẳm lòng người mà phải nói là nó gây ra một cái ám ảnh lúc ấy có lẽ là ở cái lứa tuổi, lớp 6 tôi đọc là hơi sớm cho nên là tôi rất là sợ và nhiều năm sau tôi mới đọc lại chuyện này Đúng vậy Bộ truyện này là lần đầu tiên mà tác giả xây dựng hình thượng nhân vật chính lại là một kẻ phản diện Một kẻ cùng hung cực ác Sự thông minh, tính cách và tư tưởng của hắn ta Thực sự thu hút được những nhân vật trong truyện và toàn bộ bản đọc trên toàn thế giới Kẻ phản diện này, hắn mang trong mình tư tưởng và cải tạo thế giới Và phải nói là tôi cảm thấy nó rất là phù hợp với bối cảnh sọi Việt Nam nơi mà không khí cách mạng sục sôi tạo ra một thế giới đại đồng tuyệt vời cho tất cả mọi người Thế nhưng mà có thể thấy là cái cuộc cách mạng của anh ta ấy thì nhân vật chính này muốn tạo ra một cái thế giới không có tội ác Nhưng mà trời trêu thay thì cái thế giới không có tội ác ấy nó lại được xây dựng dựa trên nỗi sợ chứ không phải là sự lương thiện Thế mới tuyệt vời có phải không?
[15:19]
Chính vì điều đó nên tác giả đã tạo ra được cái sự thành công cho bộ chuyện Death Note này trên phạm vi toàn thế giới và nó được truyền thề thành chuyện phim và được mua bản quyền bởi người Mỹ nữa. Bên lề một chút là quá trình sáng tác chuyện Death Note này cũng đã được 2 tác giả thuật lại trong một bộ chuyện mang tính tính tự chuyện tên là Bakuman, giấc mơ bảo trí truyện tranh cũng đã được xuất bản ở Việt Nam. Trong bộ chuyện Bakuman này, 2 nhân vật chính, ở đây là hiện thân của 2 tác giả thật ngoài đó, họ có một đối thủ là một anh tên là Quả. Anh này là một thiên tài bẩm sinh luôn, Anh ta chính là ẩn rụ cho tác giả của Naruto. Và toàn bộ câu chuyện trong Bakuman chính là hành trình của cuộc quạnh tranh giữa quạ và cặp tác giả của Death Note cho đến khi Death Note ra đời và chiếm được vị si số 1.
[16:09]
Nghe hai anh chị nói như vậy thì tôi thấy đúng là một bộ chuyện khá là đen tối. Mà rất là tiếc là tôi cũng chưa có dịp được đọc. Nhưng mà khi nhắc đến một bộ chuyện mà nó có nội dung đen tối như vậy thì tôi lại nghĩ đến một bộ chuyện có nội dung đen tối theo hướng khác. Đấy là bộ Dr. Slum, đại diện cho dòng hài nhảm.
[16:29]
Hài nhảm nhưng mà anh rất thích đúng không anh Hiếu Linh? Ừ đúng rồi, tôi đọc suốt rồi. Hồi bé tôi nhớ là có một kỷ niệm là khi tôi được học sinh giỏi, học kỷ 1 năm lớp 2 thì bố mẹ tôi đã dẫn tôi đi mua chuyện và tôi được mua cho 2 tập Dr. Slum. Một cuốn bìa màu đỏ và một cuốn bìa màu xanh, hai cuốn đều dày ớt dày.
[16:47]
Bây giờ thì tôi nghĩ là tìm được cái án bản đấy là điều không thể. Đúng thế, tôi hoàn toàn đồng ý À đúng rồi, hồi bé tôi cũng đọc Dr. Slump và các anh có nhớ có cái nhân vật Arale ấy ạ. Thì cả thế giới đều biết đến cái nhân vật này là Arale, nhưng thật ra trong tiếng Nhất nó đọc là Arare. Và Arare thì nó chính là bỏng gạo ấy ạ.
[17:31]
Giống cái bỏng gạo xanh đỏ tím vàng mà chúng ta ăn vào những mỗi kết đợt trung thu ngày xưa ấy. Nhưng mà đấy nó là cái thời cấp 1 thôi. Thế cần khi mà lớn lên thì tôi bắt đầu đọc thêm cả mấy cái bộ truyện tranh thể thao kết hợp tình cảm học đường nữa. Ý chị là nói đến anh em sinh đôi đúng không? Là bộ Touch đúng không anh?
[17:51]
Nghe chị hỏi như vậy thì tôi biết chị đúng là người đọc của thế hệ đầu Bởi vì sau này khi mà nhà xuất bản trẻ tái bản lại bộ chuyện này với bản quyền đầy đủ cũng như là in thêm những bộ chuyện khác của cùng tác giả Adachi Michiru thì họ khiến cho rất nhiều bạn đọc về sao không biết đến cái tên từng được xuất bản ở Việt Nam vậy đi vào lòng người đó là anh em sinh đôi Nhân chuyện này tôi kể luôn là cái lần tái bản đó của nhà xuất bản trẻ thực sự là một cái bước tiến khá là dũng cảm của những người làm công tác thực thuật Bởi vì họ đã đưa cái ngôn ngữ của đời sống thường nhật vào trong trang truyện Nó là các nhân vật nam giới xưng hô với nhau là mày tao Chứ không phải là cậu tớ hay là anh em ngọt ngào gì cả Anh em sinh đôi thì chả mấy ai người ta sẽ gọi nhau là anh em cả Bạn bè tôi sinh đôi thì họ mày tao hết. Lúc đấy thì chúng tôi đọc chúng tôi cảm thấy rất là thú vị, rất hay. Nó gần gũi. Đúng là cái đời sống hàng ngày của mình. Nhưng mà cũng có những độc giả nữ khi mà họ đọc cái điều đấy thì họ không vui.
[18:48]
Vì họ đã lưu giữ một cái dấu ấn quá sâu đậm trong ký ức về chuyện anh em sinh đôi. Trong đó thì trong cái bản in đầu lần đầu tiên ở Việt Nam thì người ta dịch rất là ngoan. Sưng hô với nhau chỉ có cậu cậu tớ tớ, anh em có những độc giả viết thư phản đối gửi đến nhà xuất bàn trẻ Tại sao lại dịch như thế, làm gì có cái chuyện anh em người ta quý nhau như thế, người ta mày tao với nhau, bạn bè đi học xong lại mày tao Trong khi tôi không hiểu bạn đấy bạn đi học ở đâu mà trên đất nước Việt Nam mình mà các bạn nam lại sưng hô cậu tớ đến tận cấp 3 Cái đấy thì nó hơi lạ Nhưng mà tôi tin rằng cái việc nhà xuất bàn trẻ mạnh dạng dịch mày tao là nó rất hay À vâng đấy, rất là thú vị. Thế nhưng mà từ này đến giờ ấy, tôi để ý thêm một điều thế này. Đấy là nói đến bất cứ một bộ truyện tranh nào thì anh, chú Kim, anh điều rất là rõ như là lòng bàn tay.
[19:38]
Thế thì có phải là ngày xưa bố mẹ anh thoáng lắm đúng không ạ? Thoáng à? Thoáng? Ý thị anh như thế nào mà là thoáng nhỉ? À ý tôi là ví dụ chẳng hạn như anh Hiếu Linh ý Anh ý muốn đọc thì anh cũng phải lén lút Thế còn tôi thì cũng tương tự Đấy là đã phải nhịn ăn sáng để lấy tiền mua Doraemon rồi thì chớ Mà muốn đọc thì còn phải chui vào chăn để đọc trong cái giờ ngủ trưa ở lớp bàn chú nữa À tất nhiên là không có chuyện thoáng đấy rồi Bố mẹ tôi cũng như bố mẹ cho anh chị thôi Có điều là tôi lén lút còn hơn cho anh chị Tôi bít cận cũng là vì đọc chuyện ở trong giờ ngủ trưa Cũng như thế đấy Nhưng mà chúng ta có điểm chung Thế thì có thể nói là cả ba chúng ta đều đã chia sẻ những kỷ niệm lén lút này.
[20:20]
Thế thì nó lại khiến tôi có một câu hỏi nữa. Đấy là tại sao truyện tranh hay như vậy mà ở Việt Nam thì có rất là nhiều phụ huynh có định kiến với nó, nghĩ rằng là nó vô bổ và phí thời gian? Chị Vân đưa ra câu hỏi này thì nó đúng là cái điều mà tôi đã từng rất là băn khoăn. Theo tôi, để nhìn nhận thì chúng ta phải nhìn rộng ra một chút vào bối cảnh lịch sử xã hội Việt Nam. có thể nói là phần đa số lượng độc giả truyện tranh ở Việt Nam hiện nay là thế hệ sinh ra trong thập niên 80 trở đi, 80X á Như vậy thì cho tới cuối năm 2020 đầu năm 2021 này thì ở Việt Nam chưa có lượng độc giả truyện tranh ở độ tuổi U50, U60 như các nước khác mà chỉ mới có tới U40 tức là 40, 41 tuổi trở xuống mà thôi 30 năm xuất hiện ở Việt Nam của truyện tranh thế giới tuy đủ để tạo ra sức ảnh hưởng sâu rộng trong văn hóa độc, nhưng lại chưa đủ để thay đổi được định kiến vốn tồn tại dài lâu trong xã hội trước đó là chuyện tranh chỉ dành cho trẻ con thôi Và xin mở ngoặc là nếu mà muốn tìm hiểu sâu hơn về điều này thì chúng ta phải nhìn lại sự ngắt quãng về văn hóa truyện tranh từ năm 1955 ở miền Bắc và từ năm 1975 ở miền Nam cho tới tận khoảng những năm 90 sự kiện đổi mới đó thì cái điều này tôi đã viết trong một cái bài tiểu luận của tôi về chuyện tranh Việt Nam thì xin mời ai quan tâm đọc theo cái đường link ở dưới mà tôi sẽ nhờ chị Vân trích dẫn Thì theo tôi thì người ta từ chối chấp nhận văn hóa của chuyện tranh mặc dù là chúng ta là những đọc giả chuyện tranh chúng ta thấy nó rất là thú vị nó hay ho nó đem đến nhiều kiến thức chính là bởi vì người ta không có kiến thức về chuyện tranh và trình độ thưởng thức của người ta không bao trùm lên chuyện tranh thì người ta coi chuyện tranh thì dành cho trẻ con, hàm ý là người lớn thì không đọc chuyện tranh thì điều này cũng tương tự như việc coi chuyện nhiều người thích xem thể thao để giải trí là thú vui vô bổ mất thời gian nữa bởi vì xem thể thao thì đâu có khỏe lên được đâu mà phải tập thể thao cơ thì đối với tôi thì tôi thấy quan trọng là chúng ta phải nhận thức được là mình đang đọc gì và mình nhận được gì từ cái mình đọc Thế hệ phụ huynh của chúng ta, bố mẹ, tôi, bố mẹ, các anh các chị thì họ ở độ tuổi U50, U60, U70 Chủ yếu là họ chưa thể có trình độ thưởng thức nghệ thuật cao như thế hệ chúng ta ngày nay Nó là nói về tổng thể trong xã hội, tôi không nói về những trường hợp khác biệt Ở thế hệ của họ, họ đọc nhiều văn học, nhiều tác phẩm lớn Phần lớn thì họ chỉ đọc để giải trí, giết thời gian thôi Chứ họ không đào sâu và tìm tòi nhằm nâng cao trình độ thưởng thức Không cảm thụ được các yếu tố nghệ thuật và khoa học Họ không coi văn hóa nghệ thuật là một lĩnh vực quan trọng trong đời sống Chỉ coi trọng những gì có thể quy đổi ra giá trị kinh tế thôi Thì đấy là kết quả của bối cảnh xã hội do thời kỳ lịch sử ấy mang lại Bằng chứng là sau này, họ dù có những điều kiện tốt hơn mà cuộc cuộc sống mang lại, dù như là internet rồi truyền hình cáp vệ tinh thì họ cũng không xem được các tác phẩm điện ảnh đỉnh cao Dù không phải thiếu thời gian cho những việc đó Họ không cảm nhận được cái hay của nghệ thuật, điện ảnh và âm nhạc Hàn Lân Họ rất thích xem truyền hình Việt Nam và những game show của nó.
[23:29]
Phải nói chắc là giả trí hài nhạc. Mua vui chứ không mua về cho mình cái giá trị tinh thần. Nghe trước khi nói thì tôi cũng muốn chia sẻ câu chuyện của cá nhân tôi. Bây giờ tôi đang làm nghề vẽ nhưng mà xuất thân của tôi là học kinh tế. Hồi xưa thì nhờ câu chuyện tranh mà tôi cực kỳ đam mê vẽ và tôi thấy được mình đó là cái thứ mà tôi có thể làm cho đến cuối đời.
[23:54]
Và thế năm cấp 3 thì khi mà bạn tôi hỏi tôi là thế thì mày cái dream job hay cái nghề mơ ước của mày là gì? Thì tôi cũng không hề ngần ngại mà trả lời luôn là tôi muốn làm kế toán. Tại sao lại là kế toán? Cái toán thì nó là nghề rất là chán. Nếu như thế thì tôi sẽ có nhiều thời gian để tôi sáng tác.
[24:12]
Và trong khi vẫn có thứ để kiếm tiền. Vì thực sự là bố mẹ tôi khi mà nói đến nghề vẽ thì bố mẹ tôi sẽ nghĩ rằng là về sau tôi sẽ hoặc là vẽ biển quảng cáo hoặc là ra đường bán tranh. Thì thực sự là nó không phải là một cái viết kẻch mà nó ổn định gì cả. Thế nên là khi mà quay lại với câu hỏi của chị Vân, Tôi nghĩ rằng phản ánh cái quan niệm hồi xưa đấy là mọi thứ đều được đem ra nhìn dưới gấp độ kinh tế. Tức là nếu như những cái gì con trẻ làm mà nó đem lại những cái giá trị về vật chất hoặc là có ích cho những cái nghề nghiệp mà mang lại sự ổn định trong tương lai thì bố mẹ sẽ ủng hộ.
[24:47]
Thế nhưng mà ngược lại thì nó sẽ được cho là những thứ vù bộ. Thế nên là tôi đã phải đợi cho đến khi mà tốt nghiệp đại học và có được một cái bảng và cũng được thuyết phục của mẹ sau rất nhiều thời gian rằng là vẽ truyện tranh cũng có thể kiếm sống được. Thì sau đấy thì mới nhận được sự ủng hộ của gia đình sang Mỹ tu nghiệp. Thế nhưng khi mà sang Mỹ thì góc nhìn về truyện tranh của tôi nó lại thay đổi một lần nữa. Với thế giới thì truyện tranh là một ngành nghệ thuật và một nền công nghiệp.
[25:14]
Quy mô của nó thì không hề thua kém điện ảnh hay bất cứ mực ngành lãnh trí nào khác. Ví dụ như là tại Mỹ chẳng hạn thì tôi vừa đọc cái báo cáo của Publishers Marketplace về các tranh số các tác phẩm in trong năm 2020 vừa qua thì truyện tranh nó vượt mặt tất cả các hạng mục khác. Và ở Mỹ thì có một truyền thống đọc truyện tranh lâu đời và nó tạo ra cái văn hóa Comic Con là những sự kiện tập trung những người mà đam mê truyện tranh. Từ các tác giả, các biên tập viên, những xuất bản cho đến các fan hâm mộ của mọi lứa tuổi. Thế thì bây giờ tôi sẽ nhờ các anh giúp tôi phân loại các dòng truyện tranh chính đi.
[25:52]
Dòng truyện tranh in mà mọi người hay đọc thì có thể chia dòng 3 dòng chính. Đấy là truyện tranh Mỹ, truyện pháp bỉ và manga, hay là truyện tranh Nhật. Chữ tranh Mỹ có những dòng nhỏ hơn, có một dòng chủ đạo, đó là dòng về Superhero hay là gọi là Mainstream Comics. Có 2 ông lớn mà mọi người vẫn thường hay nghe đến, đấy là Marvel và DC. Một dòng nữa đấy là Comic Strip, hay là những bộ chữ tranh nhỏ thường ý ở trong báo, như là Snoopy hay là Garfield hay là Calvin and Hobbes.
[26:22]
Và một dòng nhỏ cuối cùng đấy là tiểu thuyết bằng tranh hay là Graphic Novels. Dòng pháp bỉ thì thường có xuất xứ từ châu Âu với những mọi chuyện nổi tiếng như là phiêu lưu của Tanh Tanh hay là Shichun hay là Lucky Luke Cuối cùng dòng manga thì bao gồm manga và những chuyện mà chịu ảnh hưởng của manga như là manga của Hàn Quốc hoặc là manhoa của Trung Quốc, Đài Loan và Hồng Kông Anh Hiếu Linh vừa nhắc tới manga và những chuyện chịu ảnh hưởng của manga Thật ra mà nói khi phiên âm ra chữ Latin thì chúng ta sẽ có chuyện tranh Nhật Bản là manga Chuyện tranh Hàn Quốc là man hoa và chuyện tranh Hoa ngữ là mạng họa. Nhưng mà khi mà chuyển sang Hán tự thì đều viết giống nhau hết và đều là mạng họa, theo cách đọc Hàn Việt. Đâu đó trên mạng đã từng có cuộc tranh luận rằng là chúng ta nên gọi là mạng họa. Hòa cùng với âm hưởng của manga, man hoa và mạng họa đó.
[27:15]
Hay gọi là chuyện tranh Việt Nam. Thì tôi thiếp nghĩ là không cần quá để thuộc vào từ ngữ Hán Việt. Chuyện tranh Việt Nam thì nó cứ là chuyện tranh Việt Nam thôi. Không sao cả. Trong manga thì chia ra một vài nhánh chính như sau, đó là dòng Shonen là dòng manga dành cho nam giới nữ tuổi học sinh, sinh viên, với đề tài chính là thể thao và chiến đấu.
[27:35]
Dòng Shoujo là dòng manga dành cho nữ giới nữ tuổi học sinh, sinh viên, với các đề tài chính về những câu chuyện tình yêu, tình cảm. Khi bạn đọc Shonen và Shoujo trưởng thành hơn thì họ sẽ đọc Seinen và Jousei với các mức độ phát triển tương ứng và phù hợp với trình độ và tâm lý. Như độ tuổi của tôi, chị Vân, anh Linh thì chúng ta đang ở độ tuổi đọc xây nen và rô xây đấy ạ.
[28:00]
Như vậy thì trong phần vừa rồi chúng ta đã nói về chuyện tranh quốc tế trên thế giới đi phát triển như vậy, còn ở Việt Nam thì nó như thế nào? Trong năm 2020, tôi đã có viết 2 bài tiểu luận về lịch sử chuyện tranh ở Việt Nam trong đó có 1 bài về lịch sử chuyện tranh Việt Nam nói riêng từ thời kỳ sơ khởi cho đến ngày nay. Ở đây để trả lời câu hỏi của chị Vân thì tôi xin phép được tóm tắt lại một chút. Còn nếu như thính giả nào có nhu cầu tìm hiểu kỹ hơn thì xin mời xem đường link ở mô tả bên dưới. Sơ khởi chuyện tranh Việt Nam bắt đầu dưới dạng các bức tranh hí họa mô tả và châm biếm xã hội thuộc địa với những người dân bất nước, lấy cảm hứng từ những hình vẽ minh họa và biếm họa trên các sách báo tạp chí của người Pháp, du nhập sang.
[28:59]
Sáng tạo tiêu biểu đầu tiên là phải kể đến nhân vật Lý Tuét, kể đến là nhân vật xã xệ bạn của Lý Tuét, xuất hiện thường kỳ trên tuần báo phong hóa ở Hà Nội kể từ thời điểm nhà văn Nhất Linh Miễn Tường Tam, một cựu du học sinh Pháp, trở thành chủ bút của tuần báo này năm 1932. Những mầu chuyện nhỏ vừa hài mà vừa bi này, ngày nay chúng ta nhìn nhận là chuyện tranh một trang về những con người thuộc về xã hội cũ, họ cổ hủ, nhà quê và đậm đặc dân tộc tính. Họ đang sầm vào đời sống văn minh mới do mẫu quốc mang tới và họ đã nhận được sự đón nhận thích thú của đông đảo Bạn Đọc. và thực sự đã làm mưa làm gió trở thành một hiện tượng khắp trong Nam ngoài Bắc nhiều năm liền. Sâu hơn thì chúng ta có thể thấy là cái sáng tạo về chuyện tranh này đã có chất liệu là đời sống thuộc địa với nhiều điều trớ trêu, giờ khóc giờ cười.
[29:54]
Ở đây, khi nhìn nhận về bối cảnh lịch sử, tầng lớp chí thức lúc đó được tiếp cận tư tưởng tự do từ người Pháp và được thực hành một phần là mở báo tư nhân trên toàn lãnh thổ Việt Nam, tất nhiên là dưới sự bảo hộ của chính quyền Pháp. Mục đích của người Pháp lúc đó là đào tạo ra một tầng lớp chí thức bản địa, truyền bá kỹ nghệ và văn minh để làm việc cho họ. Họ du nhập sách báo tiếng Pháp cũng là để làm nền tảng cho việc giảng dạy tiếng Pháp trong nhà trường Việt Nam nhằm đào tạo ra những người đủ khả năng làm việc cho họ. Cũng trong thời điểm đó thì chữ quốc ngữ đã bắt đầu đi đến độ 9. Ở đây chữ quốc ngữ chúng ta đều biết là hình thành từ thế kỷ 17.
[30:32]
Cho đến đầu thế kỷ 20 thì chữ quốc ngữ đi vào giai đoạn có thể nói là rất là gần với những gì mà chúng ta sử dụng ngày nay. Nó hình thành nên một cái văn hóa sáng tác bằng chữ quốc ngữ mạnh mẽ chính là bắt đầu từ cái giai đoạn 9 này. Và nói thêm về chất lượng nghệ thuật của truyện tranh Việt Nam thời kỳ đầu thì Thẳng thắn mà nói, nó vẫn còn rất là non kém trong nét vẽ bố cục Nội dung còn thiếu đi cái nét sang của thẩm mỹ Nói thế nào nhỉ? Ví dụ như là trong các chuyện tranh về lý tuyết và xã xệ Nét vẽ và tạo hình đều sơ xài Chủ yếu là các họa sĩ lặp lại của nhau Bố cục còn thô sơ Tất cả mới chỉ dừng lại ở mức độ những bản phác thảo Về nội dung thì chỉ quẩn quanh gây cười bằng việc lấy cái ngây ngô mông mội của người nhà quê lên tỉnh để làm chất liệu Chưa có nhiều chiều sâu về nghệ thuật Nếu như chúng ta so sánh với trình độ ngày nay, tất nhiên là thua kém rất là nhiều. Nhưng ngay cả khi so sánh với chuyện tranh Một Trang Đương Thời ở phương Tây thì khoảng cách cũng rất xa do họ đã đi trước rất nhiều năm, bắt đầu phát triển từ thế kỷ 18 thôi.
[31:36]
Thế sau giai đoạn đó thì sao? Bước tiếp theo của cái giai đoạn lý thuyết xã xệ này là gì? Vâng, đáng được nhắc tới sau giai đoạn đầu kể trên là giai đoạn 1955-1975 với những bước phát triển ở miền Nam Việt Nam, cụ thể là chính thể Việt Nam Cộng Hòa đấy ạ. Thập nghiên 1960 và 1970 trong bối cảnh lịch sử này đã ghi dấu vai trò của các tờ báo dành cho lớp đuổi thanh thiếu niên. Nổi bật nhất là có thể kể đến Tuần San Thiếu Nhi, Bán Người San Tuổi Hoa, thì chúng ta có thể hiểu là nó cũng giống như là báo Thứ Ninh Tiên Phong với cả báo Học Trò của bây giờ đấy ạ.
[32:06]
Đây là các tờ báo văn nghệ thường xuyên giới thiệu với bạn đọc các sáng tác thuộc nhiều thể loại như là chuyện ngắn, chuyện giải kỳ, thơ, tiểu luận, phê bình nghệ thuật và tất nhiên là cả chuyện tranh nữa ạ. Những năm này thì hoạt động của các họa sĩ chuyện tranh Việt Nam chia ra làm Thứ nhất là họ sáng tác các câu chuyện của riêng mình. Có thể là vừa tự vẽ, vừa tự làm cốt truyện. Hoặc có thể là đảm nhiệm vai trò vẽ và kết hợp cùng một nhà văn khác làm kịch bản. Thế thì ta thấy là mô hình làm việc giống như với các nghệ sĩ truyện tranh các nước trên thế giới đã lặp lại ở Việt Nam Cộng Hòa như một lẽ tự nhiên thôi.
[32:40]
Thứ hai là họ dựa trên các tài liệu sách tay từ nước ngoài, có thể là truyện tranh hoặc phim hoạt hình. Từ đó tiến hành dịch và vẽ can lại, thêm thát nhái theo cốt truyện cũ để xuất bản. Đây chính là dòng chuyện copycat nổi tiếng một thời. Thì đó là lý do mà chuyện tranh Việt Nam ở thời kỳ này có một khối lượng lớn các tác phẩm mang đậm nét tạo hình theo phong cách comic phương Tây. Về nội dung thì tất nhiên là nó kém hơn bản gốc, không chỉ về mặt hình ảnh mà còn cả về nội dung.
[33:07]
Do cái sự thêm nếm mang tính kể lệ dung dài. Kiểu sợ bạn nào không hiểu vậy. Chưa quen với cách kể chuyện bằng hình ảnh của chuyện tranh hiện đại. Mà cá nhân tôi thì thấy là có lẽ là chính những người họa sĩ và những người làm Sản xuất truyện tranh lúc đó mới là những người chưa hiểu và chưa theo kịp được. Có vẻ như họ nghĩ là bạn đọc kém hay sao ấy.
[33:27]
Thì có thể lấy ví dụ như phim hòa hình Tom Jerry đã được các hoạ sĩ Việt Nam Cộng Hòa chuyển thề thành truyện tranh. kèm thêm lời dẫn, lời thoại. Với ví dụ này thì ta thấy là phim hoạt hình Tom and Jerry, các nhân vật chính hầu như không có thoại, cả phim thì có âm thanh và tiếng động mà ai xem cũng thích, ai xem cũng hiểu. Tính vì thế nên nó rất là hay và có tính lan tỏa văn hóa mạnh mẽ. Việc các họa sĩ bản địa chuyển tranh hóa và kèm theo lời thoại dày đặc cho series hoạt hình đặc sắc như vậy, vô hình chung lại trở nên kém duyên dáng hơn rất nhiều.
[33:57]
Tất nhiên là chúng ta đang nhận xét từ góc nhìn của những năm 20 thế kỷ 21 đúng không ạ? Vâng, đấy là dòng chuyện tranh copycat. Thế còn cái dòng thuần Việt thì sao hả anh? Về các sản phẩm chuyện tranh thuần Việt, một mặt tôi thấy có những tác giả đã gây được ấn tượng không chỉ với bạn đọc đương thời, mà tôi tin chắc là họ có đủ phẩm chất để nhận được những đánh giá tích cực ngay cả với các bạn đọc ngày nay nếu như sản phẩm của họ được phổ biến rộng rãi. Mặt khác thì cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng là vẫn còn sự thô sơ vụn về khó lòng mà so sánh được với chuyện tranh thế giới.
[34:28]
do chưa thiết lập được hệ thống vận hành chuyên nghiệp mà ngành sản xuất truyện tranh cần có Điều mà đến thật ngày nay đáng buồn là ở Việt Nam vẫn còn là một vấn đề nan giải Cũng tiện thông tin thêm với hai anh chị Đấy là bên cạnh hình thức in truyện tranh rất nhiều kỳ trong các ấn phẩm tập san văn nghệ giai đoạn này chính xác là thời kỳ hoàng kinh của các hoạt động canh lại truyện tranh quốc tế Khá nhiều các tác phẩm có mic nổi tiếng như là Thanh Thanh, Batman đã đến tay bạn đọc về năng quộc hòa dưới dạng Việt hóa bao gồm cả tên nhân vật luôn Bây giờ tôi sẽ thử hỏi trên kênh chị có đoán ra không nhé? Là... Lục Kỳ Anh Linh có biết không ạ? Lucky Luke là không ạ? Tôi nghe nó cũng giống giống không?
[35:09]
Vâng đúng rồi anh Cái này thì dễ này Sì Chum Chị Vân chị có biết không ạ? À cái này ở trên báo Nhi Đồng xuống mà anh Là The Smurfs đúng không ạ? Ờ đúng luôn Cái này khó hơn này Sĩ Phú và Phan Tân Tôi chờ chịu, tôi chưa nghe đến cái tên này bao giờ Chị Vân cũng chịu đoán đúng ạ, không thấy chị nói gì Tôi xin phép trả lời Sĩ Phú và Phan Tân chính là việt hóa của Spirou và Fantasio Và một cái tên việt hóa rất là bình dân và vượn đốm từ nhân vật chuyện Masupilami Tôi cũng có đọc chuyện phương Tây nhiều nhưng mà thực ra ở miền Bắc thì chắc là ít thấy các cái phiên bản mà nó phê nón âm dịch hẳn cho tiếng Việt như thế này Các tác phẩm này được in riêng thành những tập truyện tranh bày bán rộng rãi trên thị trường. Việc can lại bám sát nội dung và hình thức của truyện gốc này nhìn từ góc độ đánh giá con đường hình thành và phát triển thì tôi thấy nó không khác nào một bài tập lớn cho các tác giả truyện tranh Việt Nam. Họ học được về bố cục, dàn trang, cách bố trí khung thoại, cách triển khai mạch truyện trong khuôn khổ một tập truyện được bị trước số trang như thế nào.
[36:20]
Các tập truyện tranh can nhái này thường được xuất bản dưới dạng đen trắng, đen màu, tuy nó không có tính bản địa hoặc nặng lời thì coi là... là... là... là can đi chẳng nữa cũng không giữ được trọn vẹn chất lượng nghệ thuật của bản gốc nhưng cũng đã đóng góp rất lớn cho đời sống tinh thần của bản độc Việt Nam Cộng Hòa Cá nhân tôi lúc nhỏ thì đã may mắn là từng được nhìn thấy một vài tập truyện can lại như vậy rất là cũ, tất nhiên rồi mãi cho tới sau này khi các nhà xuất bản Việt Nam phát hành các bộ truyện pháp bỉ ấy với tên gốc và in màu đẹp của A4 Tôi vẫn luôn cảm thấy mình dành một phần tình cảm rất là lớn cho những tập truyện can lại như một cái kỷ niệm đẹp của tuổi thơ. Thế thì có thể nhận thấy một cái đặc điểm rất là đặc biệt ở cái giai đoạn này.
[36:59]
Đấy là mô hình copycat. Nó vô hình chung đã tạo ra một cái hiệu ứng lan tỏa công nghệ. Tức là các vạn sĩ Việt Nam học được cái kỹ thuật diễn họa truyện tranh từ cái việc là bắt trước. Thế thì anh Hiếu Linh nghĩ thế nào về điều này? Tôi thấy xu hướng này mang tính tự phát của thị trường.
[37:15]
Và tất nhiên trong bối cảnh truyện tranh Việt Nam còn sơ khai và chưa có nhiều tư liệu nghiên cứu thì việc học hỏi từ các nền văn hóa lớn trên thế giới là một điều tất yếu thôi. Tôi cũng có xem các chuyện này trên bài báo của anh Chú Kim thì cũng có thể thấy chuyện này chịu ảnh hưởng lớn từ chuyện phương Tây, đặc biệt là chuyện Mỹ và chuyện Pháp Bỉ. và ít thấy có dấu ấn ảnh hưởng của manga, vì manga thì cũng đang trong những bước đầu xây dựng vị thế ở Nhật. Và nếu mà để nhận xét thì tôi thấy về trình độ kỹ thuật thì khá là ổn, nhưng mà cái cách kể chuyện thì nó cũng hơi lộn xộn và cũng chưa có nhiều phong cách cá nhân rõ nét. Nhân đây thì tôi cũng có câu hỏi muốn hỏi anh Chú Kim là người cũng có tìm hiểu về lịch sử truyện tranh Việt Nam.
[38:01]
Đấy là ngoài cái mảng truyện tranh chịu ảnh hưởng của nước ngoài mà chúng ta vừa trao đổi, thì không biết là truyện tranh trong nước này còn có những khía cạnh nào nữa không? Nói về truyện tranh Việt Nam giai đoạn này thì tôi xin trả lời anh là chúng ta không thể không nhắc tới dòng tranh và truyện tranh trên trường cổ động. Chi tiết hơn thì trong bối cảnh ở miền Bắc từ năm 1955 Và miền Nam vừa năm 1975, các hình thái truyện tranh đều mang đậm màu sắc tuyên truyền từ tường chính trị, các đường lối chính sách, dân dạy đạo đức và thường có nội dung và những bài học rất rõ ràng dễ nhận biết. Điều này tôi cho rằng chính nó đã khiến cho sức khuất của truyện tranh với bạn đọc phần nào bị giảm sút và thực sự củng cố suy nghĩ rằng truyện tranh dành cho trẻ con bởi vì những sản phẩm làm ra cho trẻ con thì nhất thiết đều nhằm mục đích dạy dỗ một điều gì đó. Thì chúng ta thấy đấy, sự gò bó khuôn xáo và thiếu đầu tư cập nhật về hình thức khiến cho các tác phẩm mang phong cách trời giáo khoa đạo đức này nó không tạo được dấu ấn nào đáng kể cả Nó nhạt nhòa và trôi đi trong dòng thời gian Lâu lâu chúng ta cũng thấy trên báo và trên các website có một vài bài báo nhắc tới với nội dung ngợi khen Nhưng mà thực tế mà nói thì rốt cục nó chẳng nhận được nhiều sự quan tâm đâu Tư duy làm chuyện tranh như vậy cứ kéo dài mãi cho đến thập niên 90 tức là sau đoạn đổi mới đó thì mới có thay đổi do tác động của chuyện tranh quốc tế khi mà nó tràn vào Việt Nam mang lại Bên cạnh đó thì không thể phủ nhận sự lớn mạnh của trao lưu tranh tuyên truyền cổ động phần nào được biểu đạt dưới hình thức có thể coi là truyện tranh thời kỳ bây giờ.
[39:35]
Tiêu biểu là hai tập sách Miu Sâu Họa Càng Sâu và Miu Sâu Họa Càng Đau do nhà xuất bản quân đội phát hành trong giai đoạn chiến tranh biên giới Việt Nam Trung Quốc năm 1979. Với 20.000 bản trên toàn quốc, đây là một con số khá là đáng nể kể cả với bây giờ. Về khía cạnh nghệ thuật, trong hai tập sách này là có sự tiệm cận với truyện tranh khi nó thể hiện được tính liên hoàn và tính dẫn truyện. Nhưng cá nhân tôi coi đó là những sản phẩm độc đáo, hay đấy, có âm hưởng thời đại của nghệ thuật truyện tranh Việt Nam. Mặc dù về cảm quan cá nhân thì tôi thấy khá khiên cưỡng khi mà xếp nghệ thuật truyện tranh tiên trường cổ động và cùng nhóm với nghệ thuật truyện tranh.
[40:12]
Thế thì tiếp theo đến giai đoạn đổi mới ở nước ta với một loạt những cái thay đổi rất là quan trọng về kinh tế chính trị thì ngành truyện tranh nó trở nên như thế nào hả anh? Sau đổi mới, truyện tranh nước ngoài đặc biệt là manga nhật tràn vào ồ ạt như thác lũ tạo ra thế hệ đầu tiên được tiếp xúc với truyện tranh từ nhỏ mà không vướng phải những nắp quãng do biến động thời cuộc mà lại. Cũng thể ở đây chính là thế hệ 8X đấy ạ. Như tôi đã nói ở đầu bài đó là thế hệ bây giờ đang ở độ tuổi U40. Chúng tôi bây giờ vẫn đọc truyện tranh.
[40:43]
thì xin được nói tiếp đó là thập niên 90 là thời kỳ vàng son của xuất bản truyện tranh Việt Nam bởi họ không bị khống chế bởi luật bản quyền Các đầu chuyện lẫy lừng được dịch và in nhiều đến mức nó khiến cho thẩm mỹ thưởng thức truyện tranh của giới trẻ Việt Nam tăng vọt Và một hệ quả của điều này đó là chất lượng truyện tranh bản địa Việt Nam cũng theo đó mà tăng lên Cái tên lẫy lừng nhất, nổi tiếng nhất của thời kỳ này chính là Dũng sĩ Hessman của họa sĩ Hùng Lân Anh chị chắc chắn là có biết đến cái tên này đúng không ạ? Vâng đúng rồi ạ, và khi mà anh nói đến bộ Dụng sĩ Hasman và họa sĩ Hùng Lân thì tôi nhớ đến một cái câu chuyện tôi từng được nghe như thế này. Đấy là trong thập niên 1990, nhà xuất bản mỹ thuật khi mà đặt hàng họa sĩ Hùng Lân là một trong số các tác giả rất là tích cực hoạt động sáng tác truyện tranh trong nước để mà vẽ bộ truyện Dụng sĩ Hasman 593. Thì theo như lời chia sẻ của Hùng Lân, việc đặt hàng này nó mang tính phó mặt đầy may rủi. Bên phía nhà xuất bản thì hoàn toàn không có bất kỳ một cái nghiên cứu chiến lược định hướng hay là biên tập gì về nội dung hoặc là hình thức.
[41:45]
Tức là họ không tham gia cùng làm việc trong khâu sáng tác cùng với tác giả. Họ chỉ đơn giản làm một cái việc như thế này đấy là vòn vẹn. Có hai cuốn băng phiên bản hình Voltron Defender of the Universe họ đưa cho họa sĩ để phóng tác cùng với việc là đề nghị đổi tên Voltron thành Hessman. Và cái tên Hessman ở đây có nghĩa là His Man. He's man chứ không phải là he is the man đâu ạ.
[42:10]
Thì nó chính là cái lồi nói tiếng Anh bồi. Là hàm ý nói là anh ta là một robot có tính người. Cách nói này thì cũng khá hay. Nhưng mà thật ra bản chất nó vốn là để đỡ phiền hà về vấn đề bản quyền sau này. Thì Hùng Lân đã tự thân vận động thực hiện toàn bộ các bước từ lên ý tưởng, kịch bản, hệ thống nhân vật, vẽ tranh và viết thoại.
[42:33]
Trong một buổi trò chuyện cùng các tác giả chuyện tranh trẻ ở Hà Nội năm 2018 thì ông có kể là tôi ở vùng quê, có một mình tôi làm. Tôi có 2 đứa con trai phụ, chúng nó học lớp 8, lớp 9. Cũng biết vẽ đuôi chút, thì mình nhờ chúng vẽ. Những cái như tạo hình nhân vật, gương mặt, biểu cảm, tay chân thì tôi làm. Còn những cái như áo, quần thì tôi chỉ cho chúng để nhờ chúng vẽ cho kịp.
[42:56]
Tô đen thì có vợ tôi phụ. Ví dụ tôi vẽ đoạn nào mà đánh dấu x thì là tô đen. Nên là khi đọc chuyện, thỉnh thoảng chúng ta có thấy chữ x, có nghĩa là vợ tôi tô sót ấy. Thế mới thấy là nếu có thể tự in được hàng ngàn, rồi lên đến hàng chục ngàn, rồi hơn một trăm ngàn cuốn mỗi tập và giao thẳng cho nhà xuất bản chỉ việc đem bán, thì có lẽ Hùng Lân cũng đã làm nốt rồi. Nói vui vậy thôi để thấy là ở cái thời điểm, những năm đấy, việc có một ekip chuyên nghiệp làm công tác hỗ trợ, tư vấn cho tác giả, cả về nội dung lận mỹ thuật là cái điều biển tửa hoàn toàn không tồn tại.
[43:30]
Các đơn vị xuất bản, dù có bộ phận biên tập viên cho mảng văn học, nhưng lại chưa ý thức được sự cần thiết phải có biên tập viên truyện tranh với các phẩm chất đặc thù để mà phù hợp với bộ môn này. Mọi thứ hoàn toàn tùy thuộc ở họa sĩ tác giả, thế nên là nếu vô tình thành công thì thành công, còn không thì thôi. Rất may là họa sĩ Hùng Lân trong hoàn cảnh khó khăn thiếu thốn đủ bề đã làm ra sản phẩm để đời là Dũng sĩ Hesman, bộ truyện đầu tiên và có lẽ cũng là duy nhất ở Việt Nam có sự tham gia của đông đảo các thành viên trong một gia đình. Nghe chia sẻ của chị Vân thì tôi từ góc độ của một người sáng tác truyện tranh thì cũng phần nào hiểu được những khó khăn mà họa sĩ Hùng Lân gặp phải. Vì việc phải mò đường gần như từ con số 0 và phải đảm nhận tất cả các khâu từ đầu đến cuối như vậy thì đấy là một nỗ lực rất đáng không phục.
[44:17]
và họa sĩ Hùng Lân xứng đáng được ghi nhận là đã đạt được dấu mốc quan trọng cho ngành truyện tranh Việt Nam ở thời điểm ấy còn nhiều thiêu sóc. Như tôi đã nói một chút ở phần đầu và chị Vân cũng đã nhắc đến trong câu chuyện của họa sĩ Hùng Lân về cái chi tiết bản quyển thì tôi xin được nhắc tới dấu mốc năm 2004 với bước ngoặt mang tên Công Ước Bơn đã mãi mãi trở thành một cái điểm mốc không bao giờ phai mờ trong tâm trí những người hoạt động trong ngành xuất bản ở Việt Nam và cụ thể ở đây, ngành xuất bản truyện tranh. Hoạt động xuất bản chui theo đó chính thức chấm dứt trên lý thuyết. Tần nhiên là bây giờ các anh chị lên mạng thì đâu đó vẫn có thể tìm được những bộ chuyện do các độc giả hâm mộ một bộ chuyện nào đó họ tự dịch, họ tự in thì tần nhiên là là in lâu hết. Sau công ước Burn thì các bộ chuyện, tranh có bản quyền đều được in lại Và Doraemon là một ví dụ được thực hiện từng bước để bám sát bản gốc mà vẫn tránh được khú sốc cho bạn đọc sức sự thay đổi lập ngột Đầu tiên là nhà xuất bản Kim Đồng in lại theo đúng số trang một tập chuyện gốc nó dày hơn hẳn chữ đây Tôi rất là thích, hồi tôi học cập 2 thì phải Có kèm theo dòng chữ rất ấn tượng ở trang 1 đó là bản quyền thuộc nhà xuất bản Sogakukan Nhật Bản Chúng tôi chưa bao giờ được nhìn thấy cái dòng chữ nó chuyên nghiệp như thế nên tôi nhớ mãi Ở những lần tái bản tiếp theo thì họ thay những cái tên Việt hóa vốn đã rất quen thuộc trở thành tên gốc Đô Rê Môn trở thành Đô Rai Môn Sê Cô trở thành Sư Niêu Chai En trở thành Chai An Tsuka trở thành Shizuka Nó hóa ra trong cái nhóm bạn này thì có mỗi Nobita là chúng ta được biết đến với tên đúng của anh ta mà thôi Cuối cùng thì nhà xuất bản Kim Đồng đã in theo chiều đọc từ phải sang trái như đúng nguyên bản ở Nhật Và cái việc không in lật ngược lại như trước theo chiều đọc truyền thống từ trái sang phải ở nước ta thậm chí còn giúp cho nhà xuất bản kim đồng tiết kiệm được một khoản tiền phải trả cho nhà xuất bản Sukakukan đấy ạ Quay lại với dấu mốc năm 2004, lúc này các nhà xuất bản buộc phải tạm dừng hoạt động đang trên đà ngon chớn của họ để thương lượng mua bản quyền truyện tranh từ các nhà xuất bản nước ngoài.
[46:20]
Việc này đã tạo ra một khoảng hở về mặt thời gian, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để giữ chân thị trường? Những người làm xuất bản đã cho ra mắt các tạp chí truyện tranh Việt Nam, với sự tham gia của lứa tác giả trẻ phần lớn là 8x để lấp chỗ trống trong giai đoạn họ thương thà bản quyền. Ví dụ như là tạp chí chuyện tranh trẻ của nhà xuất bản Trẻ hay là tạp chí của bên công ty Phan Thị đã tập hợp các tác giả trẻ, trong đó có một bộ đôi tác giả, họ đã hoạt động khá thành công đến tận ngày nay, đó là Phong Dương Có Mích, tác giả của chuyện tranh Long Thần Tướng. Phan Thị có phải là cái bên chủ quản của Thần Tướng Đất Việt mà gần đây có lùn xùm với xích mảnh không anh? Đúng rồi anh ạ Và nhắc đến chuyện này thì chúng ta nhắc đến cái vụ kiện giữa công ty Phan Thị và họa sĩ Lê Linh về quyền tác giả Chi tiết thế nào thì tôi nghĩ là tính giả có thể tìm hiểu trên mạng có rất là nhiều Và nó dẫn đến hệ lụy ngày hôm nay đó là họ vừa rồi tranh cãi âm mỹ cả lên các bên về câu chuyện bộ phim của Studio 68 đấy Nhưng mà ở đây tôi muốn nói đến cái chuyện là cái vụ kiện ấy nó thực sự là một cái tiền lệ rất quan trọng khiến các tác giả truyện tranh phải chú ý hơn về các vấn đề về pháp lý, vấn đề về bàn quyền nó thay đổi cái ý thức của tác giả cũng như các cái đơn vị đó thực sự là những yếu tố không thể bỏ qua nếu muốn xây dựng được ngành truyện tranh chuyên nghiệp có khả năng nuôi sống con người như những nước khác Vâng, vậy là vừa rồi anh Chu Kim đã điểm lại những cái giai đoạn nổi bật của truyện tranh ở Việt Nam Thế thì hiện nay ngành truyện tranh ở Việt Nam đang phát triển ra sao rồi?
[47:55]
Vâng, trước khi tìm câu trả lời Về đúng bản chất cho câu hỏi này thì tôi muốn chia sẻ với mọi người một câu chuyện Nói ra, cách đây một thời gian thì tác giả Phong Dương Cô Mích có post lên mạng 3 khung hình bị kiểm duyệt trong tác phẩm Long thần tướng tầm 1 của họ Họ có chỉ ra như thế này, là điểm thứ nhất Cánh tay của bé Ánh Mi, sờ tiên của người mẹ bị yêu cầu cắt bỏ vì nhạy cả Điểm thứ 2 là chữ suẹt khi nhân vật cự kình bị trúng đòn được yêu cầu cho chữ bé lại vì bạo lực quá Điểm 3 là mặt của bé ánh mi trong khung hình đòi ăn bánh hơi nhăn nhéo, nhăn nhó trẻ con mà bị đánh dấu vì nghi ngờ hay là những cái nét nhăn nhó đấy là đang tạo hình khuôn mặt như một dòng chữ hán tự có ý đồ gì đó Tất nhiên là sau khi kiểm tra kỹ lưỡng trong từ điển tiếng Hán thì cái này họ không phải sửa Mặc dù vậy thì cánh tay phải của bé Ánh Mi, sợ ti mẹ đã phải sửa Để tránh ảnh hưởng đến đầu óc trong sáng của độc giả trên 16 tuổi Và chữ SWEAT đã được họa sĩ làm nhỏ đi khoảng 10% Nhấn mạnh là 10% đấy ạ 10% của vài cm đây chị ạ Để tránh kích động bạo lực cho những người đọc mong manh và dễ vỡ Tất cả chúng ta có thể kiểm tra sự thay đổi này trong bản in của Long thần tướng tập 1 cuốn sách đã đạt giải thưởng International Manga Award của Nhật Bản. Và tác giả có nói là chưa thấy đọc giả nào giết người sau khi đọc sách cả. Nghe chia sẻ của anh Chu Kim thì mới thấy chuyện tranh Việt Nam đúng là có khá nhiều chuyện lắc léo về mặt hậu kỳ Thế nên là nếu như mà nhìn trên một bình diện rộng hơn thì có thể thấy là thứ mà chuyện tranh Việt Nam thiếu đấy là một hệ sinh thái mà nó gồm rất nhiều cái bên liên quan để hỗ trợ cho họa sĩ chuyện tranh Đầu tiên là những bên làm công tác sản xuất như là nhà xuất bản hay là các công ty phát hành sách thì có lẽ không nên chỉ dừng lại là những người chỉ đi mua bản quyền của nước ngoài để im ra mà nên là những nhà sản xuất cung cấp nguồn lực về tài chính và nhân sự để hỗ trợ cho họa sĩ sáng tác chuyện. Thứ hai, quan trọng hơn, quan trọng hơn tôi nghĩ là cần có một lực lượng biên tổ viên chiên trách mà có thể sát cánh cùng họa sĩ và định hướng nội dung chuyện. Thì như cái phần trước thì chúng ta cũng có trao đổi như là biên tập viên của Dragon Ball thì đã đóng góp như thế nào đối với thành công vang dội của bộ chuyện Có một cái ví dụ cũng khá là thú vị mà tôi cũng có đọc được là của One Piece của tác giả Eiichiro Oda Đấy là sau một thời gian thì sau khi một act hay là một phân đoạn phiêu lưu kết thúc thì nhà xuất bản lại phân công một biên tập viên mới để làm việc cùng với tác giả Nhằm giữ cho câu chuyện nó luôn được xây dựng ở dưới những góc nhìn tươi mới và bị tránh đi vào lối mò Thì trong cái thời gian tôi trải nghiệm ở Mỹ thì cũng có mới phát hiện ra thêm một bên nữa mà đóng vai trò không hề kém quan trọng Đấy là các agent hay là các môi giới thì họ giống như là quản lý của một ngôi sao hay là của các cầu thủ ấy thì họ sẽ thay mặt cho họ sĩ đi giới thiệu chuyện tới các nhà xuất bản cũng như là thương thảo các hợp đồng mới một cách khác là họ đóng vai trò bảo kê để đảm bảo được quyền lợi của họa sĩ và như của họ như vậy thì họa sĩ sẽ không phải gặp những vấn đề đau đầu trong việc đọc hợp đồng hay là thương thảo giá cả mà chỉ cần tập trung sáng tác thật là tốt thôi Thế thì, Nhân đang nói về hệ sinh thái của ngành truyện tranh Tôi muốn hỏi anh Hiếu Linh là các nước có ngành truyện tranh phát triển đã được tổ chức một cách quy củ Thì mô hình của họ như thế nào?
[51:41]
Trên thế giới thì có hai mô hình sản xuất truyện tranh điển hình Đấy là của Nhật và của Mỹ Thì ở Nhật thì thường dưới hình thức là một họa sĩ mở studio và sẽ thuê thêm các trợ lý Và họ sẽ hỗ trợ các khâu cụ thể như là đi net, đổ màu hay vẽ background Chuyện trên Nhật Bản thường xuất bản có tính định kỳ, tức là nó sẽ ra theo tuần, theo tháng hoặc là theo quý. Và biên tập viên thì họ sẽ theo dõi các bản thăm dò độc giả từ các nhà xuất bản và đưa ra những động thái điều chỉnh phù hợp. Một ví dụ rất là điển hình đấy chính là bộ Dr. Slump Thì ý định ban đầu của tác giả đó là để nhân vật chính là một tuyến sĩ với những phát minh quái gở Và một trong những phát minh của ông là một cô bé robot có tư duy như con người tên là Arale Nhưng mà điều mà tác giả không ngờ đến đấy là phản ứng độc giả quá là tích cực Và dẫn đến là biên tạo viên quyết định là chuyển hướng biến Arale trở thành nhân vật chính Thế nên kết quả là về sau thì bộ chuyện chỉ xoay quanh nhân vật của bé robot này, mặc dù tiêu đề vẫn là Dr. Slump.
[52:37]
Thế nên chính nhờ thay đổi ma tính chiến lược này mà Dr. Slump đã trở thành siêu phẩm đề đời đầu tiên của tác giả Akira Toriyama. Vai trò của nhà xuất bảng và biên tập viên ở Mỹ cũng tương tự như ở Nhật, tuy nhiên là mô hình sản xuất có một chút khác biệt. Hình thức sản xuất phổ biến nhất, đó là sản xuất theo tập Trong đấy thì nhà xuất bản sẽ nắm trong tay bản quyền các thương hiệu nổi tiếng Ví dụ như là superhero của Marvel và DC hay là các thương hiệu phim hoạt hình nổi tiếng Và họ sẽ đứng ra thuê một đội ngũ họa sĩ sản xuất Ví dụ như là sẽ có một nhà văn sẽ lo về kịch bản Một họa sĩ thì sẽ vẽ chuyện Một họa sĩ đổ màu Rồi thì một họa sĩ xếp chữ Thì ở đây thì họ sẽ đóng vai trò như là một bắt xích cho một dây chuyển sản xuất, thay vì là một người đứng ra chịu trách nhiệm cho một series. Và hình thức thứ 2, đấy là Graphic Novels hay là tiêu thuyết bằng tranh.
[53:26]
Thì đó là những tập truyện dày từ 200 đến 300 trang. Và nhà xuất bản họ sẽ đầu tư trước một khoản tiền lớn cho họa sĩ để vẽ liên tục trong nhiều năm rồi, sau đó mới xuất bản. Và để được xuất bản chấp thuận xuất bản dưới hành thức này thì các họ sĩ sẽ phải đi pitch. Tức là họ sẽ phải gửi một bài present cho các biên tập viên để giới thiệu cho họ về dự án truyện tranh và thuyết phục tại sao họ nên đầu tư cho dự án này. Và cái niệm này nó cũng tương tự như là startup dùng elevator pitch để đi gọi vốn vậy.
[53:54]
Nếu như một chuyện tranh thành công thì nó cũng có thể mở rộng ra hàng loạt các hệ sinh thái phụ trợ khác như Comic Con, các sản phẩm ăn theo Merchandising, hay là chuyển thể thành phim và anime. Ở đây anh Hiếu Linh nói đến sản xuất anime thì cũng có một điều tôi thấy rất là hay. Đấy là mô hình sản xuất hoạt hình của Mỹ và Nhật thì rất là khác nhau đúng không ạ? Tôi thấy ở Nhật thì thường là những chuyện tranh nào mà đã nổi tiếng rồi, có fanbase rồi thì thường sẽ được chọn để làm thành phim hoạt hình anime cũng như các cái sản phẩm merchandise khác để mà tiếp tục khai thác cái thành công về mặt thương mại của nó. Trong khi ở Mỹ là nơi mà nếu sản xuất hoạt hình thì thường là một nhà sản xuất lớn như là Cartoon Network hay là Nickelodeon sẽ thầu hết.
[54:36]
thì ngược lại ở Nhật nó lại có một cái gọi là consortium model. Vì bối cảnh là sau thời bubble kinh tế Nhật đi xuống nên là các công ty họ không muốn có nhiều rủi ro. Thế nên để sản xuất được một show anime thì một nhóm các công ty sẽ tham gia vào một cái ủy ban gọi là production committee để cùng đầu tư sản xuất, chia sẻ với nhau cả lợi nhuận cũng như rủi ro. Chẳng hạn một cái production committee kiểu này thì sẽ có dĩ nhiên là Anime Production House là cái xưởng xuất hoạt hình. Bên cạnh đó thì có thể là một công ty đồ chơi.
[55:07]
Công ty này sẽ sản xuất thú nhồi bông hình các nhân vật trong phim chẳng hạn. Và có thể là có một ngân hàng sẽ phát hành thẻ tín dụng in hình các nhân vật trong phim Một hãng địa nhạc sẽ phát hành CD hay là DVD Soundtrack trong phim Quảng bá lăng xê cho các ca sĩ hoặc là ban nhạc mà họ quản lý Hay là một agency quảng cáo cũng sẽ đầu tư vào đây để tận dụng nó làm platform cho các commercial quảng cáo cho khách hàng của họ Thế thì một cái ủy ban như thế này nó có cái lợi là rủi ro thì được chia sẻ, còn lợi nhuận và royalties thì được cộng hưởng. Nhưng mà cái dở lại là mô hình tập thể này nó khá là bảo thủ, không thân thiện lắm với các nhà sản xuất lại nhỏ hay là đối tác nước ngoài. Rồi thì lắm thầy nhiều ma, mà các thầy, các ma này lại chẳng quan tâm gì đến việc là cái anime nó có hay hay không, mà họ chỉ quan tâm là nó có ra tiền hay không thôi. Thế nên là tính ỉ nó cũng sẽ rất là lớn, rất là khó đưa ra những quyết định một cách nhanh chóng Đấy thì còn ở Mỹ thì việc một show hoặc hình nó có được sản xuất hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào ý tưởng của tác giả Liệu có hay và có hợp với tiêu chí của công ty mà họ tiếp cận hay không Tôi có một người bạn đang làm animation director cho Netflix ở Nhật.
[56:20]
Thì anh ấy kể là ở Hollywood, quan trọng nhất nó là cái Pitch Bible. Thì cái Pitch Bible này nó cũng tương tự với cái Pitch Comics mà anh Hiếu Linh vừa mới nhắc đến ở trên. Thế thì ta có thể thấy là mỗi một mô hình thì nó lại có những cái đặc điểm chuyên biệt khiến cho nó vận hành được trong các nền văn hóa và bối cảnh khác nhau Và nếu muốn học hỏi nước bạn thì có lẽ là chúng ta sẽ phải suy ngẫm và nghiên cứu so sánh kỹ càng Dùng dài một chút về anime thế thôi mà quay lại với chuyện tranh Ngoài sản xuất thì distribution system, cái hệ thống phân phối nó cũng vô cùng quan trọng đúng không ạ Tôi thấy là ở Nhật ngày xưa, cái thời những năm 60-70, nó là thời hoàng kim của ngành xuất bản. Lúc này sách báo và tạp chí là hình thức giải trí phổ biến nhất, được ưa chuộng, coi là có văn hóa và thời thượng nhất. Thời đó thì lại còn chưa có máy tính, smartphone hay là nhiều nội dung giải trí như bây giờ.
[57:12]
Thế nên nhu cầu lớn mà cạnh tranh lại ít, đọc giả có thói quen đọc, cũng như văn hóa đọc đại chúng của họ cũng rất là tốt nữa. Đây thì nhờ có nhu cầu lớn như vậy nên đã giúp manga được đón nhận và phân phối rất rộng rãi. Số lượng hiệu sách cũng như các cửa hàng cho thuê sách trên tổng dân số nó lớn hơn hẳn so với các quốc gia phát triển khác. Và truyện tranh thì cũng được phát hành trên rất là nhiều medium. Không chỉ theo kiểu các tập của một bộ truyện như ta thấy ở Việt Nam mà đặc biệt còn là tạp chí định kỳ như là Weekly Shonen Jump hoặc là Kodansha Shonen Club đúng không ạ?
[57:47]
Vâng, theo như tôi được biết thì ở bên Nhật họ phát hành những tạp chí truyện tranh rất là đa dạng theo tuần, theo tháng và họ chia ra thành những tạp chí riêng biệt để nhắm vào những đối tượng độc giả thuộc những phân khúc khác nhau. Nói đến đây thì tôi liên tưởng đến câu chuyện xảy ra ở Việt Nam. Vào cuối thập niên 90-2000 đã có những cuốn truyện tranh khoảng 120 trang được in theo kiểu tạp chí ở Nhật. Nghĩa là vài chục trang chuyện này rồi đến vài chục trang chuyện kia. Kết quả là dân tình phản đối rầm trời.
[58:15]
Nó tỏ ra vô cùng chán ghét. Lý do thì nhiều lắm. Họ không thích và chưa chấp nhận cảm giác đọc vỏn vẹn vài chục trang như vậy. Thời gian chờ thì vẫn thế. Cuốn gì cả cuốn vốn đã chẳng dày dạng gì cho cam lại thêm một sai lầm của các bên tầm viên Việt Nam Đó là in chuyện Shonen chung với chuyện Shoujo Thậm chí có chuyện trên Trung Quốc nữa Tức là họ hoàn toàn không tìm hiểu về thị trường và không hiểu tâm lý khách hàng Tôi nhớ là ngày đấy chuyện Tsubasa in cùng với chuyện Candy Cô bé mồ côi Chuyện Conan in cùng với chuyện Người máy siêu đẳng của Trung Quốc Một cái chuyện Trung Quốc rất là dị đấy Bây giờ tìm lại không biết thế nào Nếu như in thật nhiều, thật dày như ở Nhật thì giá thành sẽ đội lên quá cao làm ảnh hưởng đến doanh số các nhà xuất bản cầm chắc thua lỗ.
[59:01]
Thế là cái thử nghiệm này thất bại và ý tưởng về mô hình tạp chí truyện tranh ở Việt Nam tắt ngấm luôn. Thêm một đó thì tôi nghĩ là cái tâm lý siêu tầm của người hâm mộ ở Việt Nam cũng hướng đến việc họ chọn mua những bộ truyện in riêng theo từng bộ hơn là việc mua các tạp chí in chung. Nói đây chúng ta lại phải vòng về câu chuyện ở bên Nhật Đó là ngoài hình thức in thành từng chương truyện theo các tạp chí định kỳ hàng tuần, hàng tháng, hàng quý Thì cứ lâu lâu các nhà xuất bản lại gom lại và phát hành các tập truyện riêng thì các tập truyện riêng này chính là sản phẩm được dịch và chuyển đến tay người đọc chúng ta ở Việt Nam. Thế thì vấn đề là tốc độ ra của các chương nó sẽ nhanh hơn tốc độ ra của những tập truyện như vậy. Cho nên nhu cầu mà được đọc liên tục, được cập nhật đều đạn cùng với tốc độ các giả ra truyện ở bên Nhật từ phía người đọc Việt Nam là có thật.
[59:54]
Và thế là thị trường đã có một giải pháp tự phát Đó là xuất hiện các trang đầu tiên là scan chuyện, sau đó là họ bắt đầu dịch chuyện. Các trang web này là các trang web dân sự không thuộc bất kỳ một cơ quan tổ chức nào cả và có thể nói là họ hoạt động như vậy là lậu. Các nhóm dịch đa phần là sinh viên và họ tìm cách tiếp cận các bản chuyện online hoặc scan từ bản gốc tiếng Nhật, tiếng Anh để dịch. Ví dụ như là bộ 20th Century Boys của Naoki Urasawa Cang giả kiêm thuật sư của Himaru Arakawa Được rất nhiều nhóm dịch cùng thực hiện Đa phần họ là sinh viên làm vì đam mê Cho nên họ có rất nhiều hạn chế về trình độ dịch thuật Họ chưa đủ kiến thức, phương pháp làm việc chưa khoa học Và có điều quan trọng nhất ý là Họ lại ganh đua với nhau về thời gian để đưa lên sớm nhất Hongkou View Từ đó có thể họ sẽ có những lợi nhuận về quảng cáo chẳng hạn nên rất nhiều bản dịch tồn tại ở một mức độ khó lòng có thể chấp nhận được. Bên cạnh đấy thì có các nhóm dịch kỹ, họ làm cẩn thận, kiểm tra chéo và thể hiện được sự nghiêm túc trong công việc cũng như sự trưởng thành về mặt chuyển ngữ thì họ sẽ không theo kịp tốc độ với những nhóm làm vội, làm ẩu.
[61:05]
Và nó dẫn tới là dần dần họ chán nản, buông giữa chừng vì không có người đọc và cũng không có động lực. Theo Theo Anh thì cái hoạt động dịch và đăng chuyện tự phát này thì nó sẽ ảnh hưởng đến ngành truyện tranh ở Việt Nam như thế nào? Từ ốc nhìn cá nhân tôi thì các hoạt động này mãi mãi không thể đạt đến trình độ chuyên nghiệp vì như đã nói đó, đa số họ làm vì yêu thích, vì đam mê Các bạn này sau khi ra trường sẽ bận rộn với cuộc sống của người trường thành hơn và không còn làm nữa Điều này nó tương đồng với các hoạt động của các bạn trẻ thức đêm thức hôm dịch các tập mới nhất của các series phim drama Hàn Quốc và Trung Quốc để người hâm mộ Việt Nam có phim xem ngay sau khi mà phim được chiếu ở Hàn Quốc và Trung Quốc tối hôm trước Hình thức này vừa có điểm yếu mà cũng có chỗ đứng quan trọng của nó. Tại sao lại như vậy? Đó là bởi vì có rất nhiều bộ chuyện nổi đinh, nổi đám trên không gian mạng trước.
[61:55]
Sau đó các nhà xuất bản họ theo dõi, thị hiếu, họ nắm bắt và họ tiến hành mua bản quyền, dịch và xuất bản ở Việt Nam. Ví dụ như là One Punch Man, thanh nghiệp diệt quỷ, Ajin. Thật ra là đúng thì phải là ái nhân đấy ạ. Qua đó ta thấy là hoạt động dịch và đăng truyện online đều là vi phạm bản quyền nhưng lại góp phần nào đó cho việc xuất bản có bản quyền. Thế thì gần đây trong ngành truyện tranh còn có một cái có thể gọi là disruption nữa.
[62:24]
Đấy là sự ra đời của webcomics, nổi bật là webtoon của Hàn Quốc và ở Việt Nam thì có Comicola. Có thể ví nó như là Netflix của truyện tranh vậy. Hay nghĩ sao về mô hình này? Vâng, webcomics là dòng truyện tranh đọc trên điện thoại. Nó là một phát minh của người Hàn Quốc.
[62:42]
Chất lượng nghệ thuật của dòng chuyện tranh này đến giờ đang rơi rất nhiều tranh cãi. Nhưng mà có một thực tế không thể phủ nhận được là nó đang đạt được những thắng lợi về mặt tài chính trên toàn thế giới. Ở Việt Nam thì những đơn vị phát hành webcomics, dựa như là Comicola đã học tập theo thì phần nào họ có được những thành công về một doanh số. Vì như tôi đã nói đó, nó là một thực tế trên toàn thế giới. Nhưng cái độc giả của webcomics có phải là những độc giả của chuyện tranh từ trước đến nay hay không?
[63:13]
Và cái chất lượng của nó ở Việt Nam ra sao thì cần phải đặt một dấu hỏi. Khi mà tôi xuống Mỹ thì có một điều về Webtoon mà tôi rất ngạc nhiên, đấy là nó phát triển cực kỳ mạnh ở đây. Webtoon có hàng một trụ sở ở California và mức trả cho họa sĩ mà theo tiết lộ của người trong ngành thì nó còn cao hơn cả Marvel và DC là hai ông lớn với mức trả cao nhất trong thị trường truyền thống. Và mấy năm ngoái thôi thì lần đầu tiên có một chuyện tranh được quảng cáo trên bảng Billboard ở quảng trường thời đại ở New York thì đấy là chuyện Law Olympus là chuyện top đầu của Webtoon. Thì đối với giới chuyện tranh thì đây là một thành tựu rất lớn mà nó khẳng định vị thế đang đi lên của webcomic.
[63:53]
Từ ông nhìn cá nhân tôi thì mặc dù webcomic đã đạt được những thành công như vậy nhưng mà nó vẫn tồn tại những vấn đề của nó. Đó chính là cuộc khẩu chiến rất gây gắt rằng thế nào mới là chuyện tranh. Những người yêu thích truyện tranh truyền thống thì họ cho rằng là chỉ như truyện tranh truyền thống thì mới là truyện tranh. Còn webcomics thì không phải là truyện tranh. Còn những người đọc webcomics thì họ bảo là chỉ cần là tranh và kể chuyện thì có thể có là truyện tranh được rồi.
[64:18]
Các ông không thể áp đặt như vậy được Đối với tôi, chuyện tranh truyền thống có các yếu tố về mỹ thuật rất đặc trưng như là bổ cục không tranh, các kiểu ứng đồ họa, phân bồ tiểu cảnh và đải cảnh vô cùng thú vị Còn chuyện tranh cóm mít thì nó được sinh ra để đọc trên màn hình điện thoại cho nên là cái không gian nhỏ như vậy làm cho các kỹ thuật vẽ chi tiết hậu cảnh trở nên vô nghĩa Các nát vẽ đậm nhạt nó lẫn vào nhau Tiến tới sự giả lược tối đa đôi khi có phần dễ dãi Chỉ còn tập trung vào nội dung Nhưng chúng ta phải hiểu rằng tập trung vào nội dung là thứ mà mọi loại hình kể chuyện trên đời cần chú trọng. Thế cho nên là chuyện tranh thì nó vẫn phải có tính thẩm mỹ của tranh. Đối với tôi là như vậy. Tôi cho rằng thẩm mỹ webcomics phổ biến hiện nay không có được những tác động tốt cho trình độ thưởng thức của người đọc như chuyện tranh truyền thống. Và trong tương lai, nếu như mà nó muốn thu hút được sự quan tâm và giả bớt ác cảm từ phía những người yêu thích chuyện tranh truyền thống thì nó cần được đầu tư nhiều hơn về mặt hình thức và có sự tham gia của nhiều tác giả hạc đầu hơn nữa.
[65:20]
À, về vấn đề này thì tôi cũng có nghe một số ý kiến là cho rằng là ẩm thực thì có Michelin, có miến liền, âm nhạc thì cũng có nhạc thính phòng, có nhạc thị trường. Và mỗi dòng chuyện thì nó cũng đều có mục đích riêng. Thế thì có lẽ một số bạn sẽ hỏi là liệu có nên chỉ duy trì dòng truyền thống không? Và câu trả lời của cá nhân tôi thì là không Không nên chỉ có loại này hay chỉ loại kia mà cần có một sự đa dạng nó sẽ giúp đáp ứng những nhu cầu vốn cũng rất là phong phú của thị trường Vâng, đúng là sẽ có sự phân hóa các dòng chuyện, tuy nhiên thì không nhất thiết sẽ phải là hoặc kinh viện, hoặc là thị trường. Có lẽ là có thể có mô hình hybrid nữa.
[66:00]
Trên thực tế thì phát hành trước dưới dạng thị trường, nó cũng có thể là một công cụ marketing tốt để xem phản ứng của khán giả. rồi mới đầu tư cho các sản phẩm tử tế hơn. Ví dụ như ông tổ manga Osamu Tezuka cũng là người tiên phong trong việc làm các tập anime ngắn vài chục phút, chất lượng có thể thấp hơn một chút. Nhưng mà studio và đạo diễn chỉ phải vẽ vài trang truyện thôi, rồi cho nhân công rẻ làm nốt, và họ dùng dòng tiền thu về để đầu tư cuốn chiếu, tiếp tục làm tiếp. Theo như tôi biết thì Webtoon nó cũng giống như Netflix, tức là lúc đầu nó chỉ là content aggregator thôi, nhưng sau đó thì phát triển lên thành producer, họ tự mở studio, và họ cũng có một số những deal rất là lớn với Crunchyroll và Netflix nữa.
[66:44]
Có thể đúng như chị nói, đấy là lý do tại sao ta thấy rất nhiều tác phẩm webcomics là chuyển thể từ các sản phẩm văn hòng ăn khách rồi sau đó lại được chuyển thể thành phim. Gần đây nhất thì tôi xem bộ phim sát sống của Hàn Quốc tên là Kingdom, nó đã được chuyển thể từ webcomics. Tôi cũng đồng quan điểm với chị Vân Thì đối với một họa sĩ truyền thống thì webcomic là một cách thử khá tốt phản ứng của thị trường Thì rất nhiều họa sĩ truyện tranh mà tôi biết thì họ bắt đầu với việc là đăng tải chuyện của mình dưới dạng webcomic Và sau một thời gian nhận được phản ứng tốt của thị trường và thu thập được một lượng fan đông đạo Thì họ mới bắt đầu họ kêu gọi vốn, cộng đồng để xuất bản in thông qua Kickstarter Thì có thể nói là cái mô hình hybrid nó là một con đường vòng Thế nhưng mà nó sẽ đỡ rủi ro rất nhiều cho các họa sĩ như như họ muốn hiện thực hóa tác phẩm của mình Các Ngoài các nhà xuất bản và các industry players khác ra thì quan trọng nhất có lẽ vẫn là tác giả Vậy chất lượng sáng tác của các họa sĩ và studio truyện bạn hãy đăng kí cho kênh lalaschool Để không bỏ lỡ những video hấp dẫn tranh ở Việt Nam hiện giờ các anh thấy như thế nào? Về vấn đề này, tôi hướng kính nhìn của mình vào mảng webcomics truyện tranh một trang Loại truyện tranh đang đạt được thành công ở Việt Nam Theo nhận định của Comicola thì thành công và sức lan tỏa dữ dội của dạng webcomics hài hước này đến từ tính đơn giản, dễ đón nhận trong thời buổi của điện thoại thông minh Đặc biệt Nó không đòi hỏi người ta phải có sự theo dõi bền bỉ xuyên suốt toàn bộ tác phẩm như với những buộc truyện tranh thông thường khác. Vô hình chung, nó tạo được cộng đồng độc giả đông đả.
[68:58]
Đại bộ phận trong số này lại không phải là những người quá yêu thích, thân mộ và thường xuyên theo dõi truyện tranh chính thống. Họ là những độc giả tìm đến với truyện tranh một trang webcomics với mục đích giải trí thuần túy thông qua mạng xã hội. Và như thế thì sự vận động của cuộc sống đã giúp cho nhiều người bắt đầu nhận ra khả năng quảng cáo to lớn của truyện tranh một trang. Các nhãn hàng có câu, các tác giả sẽ xuất hiện để đáp ứng nguồn cung. Kể từ đây thì mảng webcomics gây cười đã hoàn toàn tập trung vào mục đích thương mại, chứ không phải là nghệ thuật truyện tranh nữa.
[69:30]
Thật là éo le, khi mà webcomics là thứ giúp các tác giả sống được với nghề, tự thân nó lại không phải sản phẩm để bán cho độc giả, mà là một công cụ quảng cáo để bán cho các thương hiệu sản phẩm khác. Đâu đó thì vẫn có le lói các webcomics vượt ra khỏi màn hình điện thoại để trở thành dạng sách Đơn cử tôi có thể kể đến như là đời về cơ bản là buồn cười năm 2015 của Lê Bích Hay thỏ bảy màu Tham Lai của Tui Có Gì năm 2016 của Huỳnh Thánh Ngọc Và Picalong năm 2017 của Thang Fly Với cơ bản thì những sản phẩm này đều buồn cười Với chi tiết thì nó chẳng có gì đáng nói cả Điều đang nói ở đây là có những tác giả theo lẽ thường ở đời sẽ không chỉ muốn mãi mãi dừng lại ở việc vẽ những bầu chuyện quẩn quanh tốn 5 giây để chọc cười người đọc. Họ dần dần nảy sinh han muốn được thử sức ở màng chuyện tranh đòi hỏi đầu tư mà chuyện dài hơi hơn. Nhưng, vẫn là nhưng, giữa ham muốn và thực tế thì luôn tồn tại một khoảng cách xa. Đọc giả của họ không đọc chuyện dài.
[70:34]
Những người đọc chuyện dài không phải đọc giả của họ. Và sau cả một quá trình quen thuộc với webcomic hài hước gây cười, liệu họ có thể thích nghi được với lối tư duy và phong cách của truyện tranh chính thống hay không? Để vượt qua được những điểm yếu, từng chính là yếu điểm của bản thân, không phải là điều đơn giản. Đối với tôi thì việc theo dõi những nhân vật này trong làm truyền tranh Việt Nam vì thế cũng sẽ đem lại không ít điều thú vị. Vâng, thì phát triển từ nhận định của anh Chú Kim thì đầu tiên tôi cũng muốn phân loại chuyện tranh dựa theo nội dung.
[71:02]
Thì có thể chia ra làm hai loại là Gag Comic và Story Comic. Ở đây xin phép sử dụng nguyên thuật ngữ tiếng Anh. Thứ nhất là dòng story comic, đấy là những series chuyện dài, kỳ và khai thác chủ đề nghiêm túc. Điển hình là những series nổi tiếng của Nhật như Naruto, Dragon Ball hay One Piece. Và thứ hai là dòng gag comic, đây là những chuyện ngắn với nội dung nhẹ nhàng hài hước, và các tập có nội dung riêng biệt với nhau.
[71:27]
Ở Việt Nam thì có thể thấy mới chỉ có dòng gag comic là phổ biến. Nguyên nhân thì như anh Chu Kim cũng mới chỉ ra đó là khả năng tiếp cận và kiếm được nguồn thu cho tác giả dễ dàng hơn Và sự thiếu vắng của các chuyện giải kỳ theo tôi thì vẫn phải quy về vấn đề đó là chưa có hệ sinh thái hỗ trợ cho họa sĩ về nguồn lực tài chính cũng như nội dung Vâng, để bổ sung thêm với anh Hiếu Linh thì như đã nhắc tới hơn một lần trong quá trình trao đổi Tôi thấy là hiện nay ở Việt Nam chưa có lực lượng biên tập biên truyện tranh chuyên trách những người có đủ trình độ làm việc cả về nội dung lẫn mỹ thuật cùng tác giả Như thế thì các tác giả do đó cũng chưa có thói quen làm việc với biên tập viên Đó là một vòng tròn luận cuẩn chưa có lời giải Nếu vậy, làm thế nào để có thể cải thiện được năng lực sáng tác? Nói đến sáng tác truyện tranh thì có lẽ là có 2 mảng lớn mà tôi muốn hỏi 2 anh Đấy là storytelling, tức là mảng về nội dung, cách kể chuyện Và thứ 2 là visualization, là diễn họa hình ảnh Về mặt storytelling thì khi anh Hiếu Linh giảng dạy ở bên Mỹ thì anh đã dạy sinh viên như thế nào? Kỹ năng kể chuyện thì là những phương pháp liên quan đến việc truyền tải câu chuyện Từ thiết kế một bức tranh lớn như là ý tưởng câu chuyện và kịch bản Cho đến chi tiết như là thiết kế tính cách diễn biến nhân vật Các kỹ thuật như là cách sắp xếp các câu chuyện vào một trang hay thiết kế nhịp độ của câu chuyện Phương pháp chung mà tôi hay chia sẻ đấy là học hỏi và quy nạp từ những tác phẩm nổi tiếng Tìm ra công thức tạo ra sự thành công cho tác phẩm Và áp dụng phong cách cá nhân vào các công thức đó Ví dụ trong việc thiết kế ý tưởng, concept nhân vận, chuyện, sáng tạo chẳng hạn thì tôi hay khuyên sinh viên là chăm học hỏi từ manga Bởi vì nếu như mà nhìn vào kho tảng manga thì sẽ thấy là chủ đề nó được trải trên một phổ rất là rộng Bên cạnh những loại phổ biến như là tình cảm, phiêu lưu, trinh thám, kinh dị thì các chuyện nó còn vươn đến những chủ đề nách hơn như thế như là thể thao, nấu ăn, âm nhạc, thời trang Và trong một môi trường các lĩnh vực nó đã đều bảo hòa như vậy thì một số manga lại nổi bật lên bởi vì nó biết cách sử dụng Nó biết tổ hợp những lĩnh vực mà trước giờ ít khi thấy với nhau Ví dụ Đấy là chuyện Dungeon No Mercy chẳng hạn là một trong những bộ chuyện khá là nổi tiếng gần đây Đó là bộ chuyện mà lấy chủ đề về phiêu lưu giả tưởng, khám phá dungeon Nhưng mà lại kết hợp với nấu ăn Nhưng mà lại nấu những món ăn giả tưởng như là thịt rồng hay là bánh ngọt làm từ kè thịt người Một bộ chuyện mà tôi cũng rất thích là chuyện Oshinoko, là sự kết hợp của chuyện trinh thám và âm nhạc. Trong đó nhân vật chính phải truy tìm hung thủ trong khi khám phá những sự thật đằng sau thế giới idol của Nhật.
[74:05]
Còn một bộ chuyện nữa có concept khá là độc đáo Đấy là bữa ăn tội lỗi của nhà tiên cá Thì bộ chuyện này nó lấy trong bối cảnh thế giới dưới biển như là Ariel Little Mermaid của Disney Nhưng mà nó kết hợp với hai yếu tố đấy là nấu ăn và một yếu tố nó khá là tâm tối đấy là cannibalism Tức là cô cô chúa trong câu chuyện này thì cô đang sống một cuộc sống rất là hạnh phúc với các bạn cá của mình Thế nhưng cho đến một ngày cô đi lên bờ và phát hiện ra là hải sản rất là ngon và thế là bộ chuyện nó trở thành quá trình đấu tranh tâm lý của cô để cưỡng lại ham muốn ăn thịt các bạn của mình Như vậy thì cũng có các cái technique và toolkit để giúp cho chúng ta có thể thực hiện các hoạt động sáng tạo một cách bài bản và hiệu quả hơn đúng không hả anh Hiều Linh? Không giống như một số người có thể sẽ hiểu nhầm đấy là sáng tạo nó không phải là umbrella hoa phép ra một cái mới từ thinh không Con người thì không phải là tờ giấy trắng Các nghệ sĩ thì sẽ thường sáng tạo bằng cái cách là kết nối, lắp dáp những cái nguyên liệu đã có theo một cái cách mà nó hoàn toàn mới chẳng hạn ông tổ manga của Nhật Bản Osamu Tezuka khi nói về việc sáng tác chuyện Adolf thì ông cũng nói là mình đã sử dụng cái kỹ thuật về kể chuyện tên là Sandai của Rakugo thì Rakugo nó là dạng stand-up comedy của Nhật và Sandai ở đây nghĩa là ba vật hay là ba thứ có ý là kết hợp ba cái khái niệm chẳng liên quan gì tới nhau để tạo ra một cái câu chuyện mới thì ở đây cảm hứng của tác giả đến từ hai nhân vật có thật đấy là Adolf Hitler và Richard Sorge là một cái điệp viên của Nga đóng giả làm nhà báo người Đức trong Thế chiến 2 để mà tuồn thông tin của Đức và Nhật cho phe Soviet. Thì từ đó mà Osamu Tezuka đã tạo ra 3 nhân vật cùng có tên là Adolf. Adolf thứ nhất là một người do Thái Askenazi Jew sống ở Nhật. Adolf thứ hai là một người Nhật like Đức.
[75:56]
Và Adolf thứ ba thì chính là Adolf Hitler của chúng ta. Câu chuyện xoay quanh 3 nhân vật này trên cái nền là chủ đề về chủ nghĩa dân tộc, chiến tranh, phân biệt chủng tộc. viễn tưởng, gián điệp, và còn khai thác rất là sâu cả về quá trình trưởng thành của con người nữa. Có thể thấy là những kỹ thuật này nó đóng vai trò là cái sơn cốt, cái bộ khung mà dựa vào đó người nghệ sĩ sẽ phát triển được ý tưởng. Cũng giống như là khi làm thơ thì người ta hay có luật gieo vần vậy.
[76:24]
Một cái cấu trúc, nó không cản trở, mà ngược lại thì nó lại tạo ra nền tảng cho sự sáng tạo. Tiện đây khi chị Vân nhắc đến Osamu Tezuka thì tôi cũng muốn chia sẻ thêm về ông, bởi vì ông có đóng góp rất là lớn trong việc hình thành phong cách kể chuyện đặc trưng của manga. Osamu Tezuka thì hâm mộ cuồng nhiệt điện ảnh Mỹ, và chính ông là người tiên phong truyền thể những kỹ thuật điện ảnh vào truyện tranh. Ví dụ như là cách truyền cảnh trong truyện của ông rất là mượt, và người ta đã có thử xếp các ô truyện của ông và chiếu liên tiếp lên slide, và thấy là nó không khác gì hoặc hình cả. Và cũng có một cái quan điểm cá nhân của tôi như thế này, đấy là tôi đánh giá cao kỹ năng kể chuyện của manga hơn chuyện tranh Mỹ.
[77:02]
Cách kể chuyện của manga thì nó có nhịp điệu và tốt trong việc khai thác cảm xúc. Trong khi đó thì cách kể chuyện của Mỹ thì nó tĩnh hơn và nó tập trung nhiều hơn vào việc tường thuật lại sự việc xảy ra. Ví dụ đơn giản như thế này, trong một phan cảnh đánh nhau và có chi tiết nhân vật A đẫm nhân vật B chẳng hạn. Thì phiên bản truyện tranh Mỹ thì họ sẽ mô tả chi tiết này trong vòng vẹn một ô truyện thôi, có gì nói nấy. Tức là vẽ đúng là ông A đấm ông B và thêm một hiệu ứng âm thanh bốp cho nó.
[77:28]
Nhưng mà phiên bản manga thì nó sẽ mô tả chi tiết này qua 3 ô truyện. Ô thứ nhất sẽ là A dơ tay ra dòng sầu lấy đà. Ô thứ 2 sẽ là ô to và hoành tráng nhất là cảnh cuối đấm chạm vào B. Và ô thứ 3, đấy là kết quả của cuộc đấm mà B bị bật lăng sau. thì cách diễn tả như vậy nó tương tự như nguyên lý của hoạt hình, nó tăng thêm sức nặng cho cú đấm và nó khiến cảnh hành động nó hấp dẫn hơn nhiều.
[77:53]
Một ví dụ khác thể hiện sự khác biệt giữa manga và comic, đấy là dự án truyện tranh Star Wars. Vào năm 1998, Marvel muốn chuyển thể Star Wars sang một hình thức mà nó hấp dẫn hơn với thị trình Nhật Bản. Vậy nên là họ đưa cùng một nội dung từ bộ truyện tranh gốc của Mỹ cho một họa sĩ manga vẽ, và thế là phiên bản manga của Star Wars ra đời. Và điều thú vị đấy là khi mà đọc hai phiên bản này thì sẽ thấy những chi tiết của truyện được thể hiện theo hai phong cách có sự khác biệt vô cùng rõ rệt Ví dụ như một phân cảnh đấy là sự hủy diệt của hành tinh Alderaan Thì trong phân cảnh này thì đế chế Thiên Hà để ép công chúa Leia khai địa điểm của phiến quân nội dạng thì đã sử dụng kia hủy diệt chiếu vào quê hương của cô là hành tinh Alderaan Trong khi phiên bản Mỹ thì họ diễn họa chi tiết này chỉ qua một ô truyện Đấy là cảnh cô công chúa chứng kiến hành tinh của cô phát nổ qua cửa sổ của tàu bay thì phiên bản manga nó đã kéo dài chi tiết này thành 10 trang truyện tranh, diễn tả từ lúc mà tia sáng hủy diện được chiếu ra từ ngôi sao tử thần, bay xuyên qua vũ trụ và hạ cánh xuống hành tinh Andoran, tạo ra một vụ nổ khổng lồ và trong tích tắc lại biến hành tinh thành cát bụi, rồi sau đó lại còn quay lại đến phản ứng buồn đau thảm thiết của công chúa Leia. Mà khi mà đọc cái truyện tranh này thì tôi cảm giác như là đang được xem một thức phim vậy, và nó đem lại những cảm xúc rất là mạnh mẽ và chân thực hơn so với phiên bản Mỹ.
[79:10]
Nói về nghệ thuật kể chuyện thì có rất nhiều kỹ thuật để xây dựng nhân vật Ở đây tôi sẽ đưa ra một vài phương pháp để tìm ra tham khảo Thứ nhất là xây dựng nhân vật có sự thay đổi Ví dụ như Nobita, Chaien, Seiko, Suka trong Doraemon Họ đều được mô tả là nhân vật có các tính xấu Ví dụ như Nobita là một cậu bé lười biếng, yếu đuối Chaien thì không giữ hay bắt nạt bạn bè Seiko thì lẻo mép và hoanh hoang Suka thì rụt rè trong những quyết định quan trọng Và những tính cách này xuất hiện trong các chuyện ngắn Sau đó trong chuyện dài thì ban đầu họ cũng sẽ bắt đầu với những tính cách tiêu cực y như vậy Nhưng trong quá trình trải qua cuộc phiêu lưu và những khó khăn thử thách thì họ dần dần sẽ thay đổi Nobita trở nên dũng cảm là người đại diện cho cái nhóm Trai em thì trở thành một chỗ dựa đáng tin cậy cho các bạn Thay vì là kẻ bắt nạt, Seiko rất đoàn kết vào tình cảm Shuka thì tin tưởng ở bạn bè và có những quyết định mạnh mẽ hơn Điều này làm thỏa mãn tâm lý cho độc giả khi được chứng kiến bước trở thành về tính cách của các nhân vật ấy Phương pháp thứ 2 thì lại tạo ra nhân vật không thay đổi ta thấy là Doraemon, người còn lại trong nhóm bạn cái trên là chú mèo máy có tính cách nhất quán từ đầu đến cuối chúng ta luôn luôn phân biệt được điều đúng sai thì cái tính cách này tự nó không thay đổi nhưng nó đóng vai trò cầu nối xuất sắc cho sự thay đổi của các bạn Dạ nhân vật này thường có niềm tin rất mạnh mẽ vào một điều gì đó và chính cái niềm tin ấy đã đóng góp vào sự thay đổi tự thân của các nhân vật xung quanh chứ không phải là sử dụng niềm tin của mình để áp đặt và ép buộc họ phải thay đổi Dạng thứ 3 là xây dựng những nhân vật bi kịch hóa Thì nó ngược với lối xây dựng nhân vật thứ nhất Đây là lối xây dựng nhân vật mà xuyên suốt hành trình câu chuyện Con người của nhân vật sẽ thay đổi theo chiều hướng tiêu cực Có thể ban đầu anh ta sẽ tin vào một điều gì đó có thể tốt, có thể xấu Nhưng dần dần nhân vật này sẽ đối mặt với thực tế đời sống Cuối cùng thì những lựa chọn và niềm tin sau đó của nhân vật này sẽ trở nên đen tối hơn nhiều so với phần đầu câu chuyện Tôi lấy ví dụ như là nhân vật Light Yagami trong chuyện Death Note Ban đầu anh ta muốn loại bỏ những tên tội phạm để giúp thế giới trở nên tốt đẹp hơn Nhưng sau đó dần dần thì chính hệ thống của thế giới ấy lại tìm cách chống lại anh ta Và anh ta sau đó sẵn sàng tiêu diệt cả những người tốt để bảo vệ lý tưởng của mình Và trở thành một biểu tượng tàn ác phi công lý Có một phương pháp sử dụng nhân vật nữa mà tôi cho rằng khá thú vị đó là tạo ra một cái kết mở Đây là cách sử dụng nhân vật mà hành động của họ tác động tới người đọc và người xem Nhiềm tin của cái nhân vật này liên tục bị thử thách và thay thế bằng một niềm tin khác Rồi chính niềm tin ấy lại tiếp tục bị thử thách cho tới khi đạt được tận kết quả cuối cùng Ví dụ như hai nhân vật là Edward và Alfonso Elric trong Cang giả Kim thuật sư Ban đầu thì họ tin rằng họ có thể làm cho mẹ của họ sống lại rồi họ phải chịu được sự trừng phạt vì đã vi phạm nguyên tắc của giả kiêm thuật ra trong chuyện đó là không được phép tạo ra những yếu tố liên quan tới sự sống dẫn tới việc họ bị mất đi những phần cơ thể sau đó thì mục tiêu của họ chuyển sang là tìm cách phục hồi lại cơ thể của mình tức là vẫn liên quan tới sự sống niềm tin này tất nhiên là tiếp tục bị thử thách hết lần này tới lần khác và có lúc tưởng như đã phải chấp nhận thất bại Cuối cùng thì họ vẫn lựa chọn là đặt cược, tức là liều lĩnh giữa sự an toàn hiện có và việc phải trả một cái giá đắt hơn để tìm ra câu trả lời mà họ vẫn chưa biết là có hay không. Đó chính là yếu tố tác động đến người đọc và làm cho họ bị cuốn hút vào câu chuyện và tự đặt ra những câu hỏi cho bản thân mình sau khi chuyện kết thúc. Thật nghe thì những điều này tôi nghĩ là nó không quá khó Các kỹ thuật này có vẻ là rất là phổ biến Thậm chí khi mà lên Youtube thì ta có thể thấy vô số những video dạy từng ly từng tí một Thế thì tại sao cho đến giờ chúng ta vẫn chưa có nhiều tác phẩm hay? Những gì chúng ta đang trao đổi vẫn chỉ là đang ở phạm vi kỹ thuật chứ chưa đụng được tới bản chất cuối cùng vấn đề Chuyện tranh không phát triển là vì văn học không phát triển Anh nói như vậy nghĩa là sao? Cá nhân tôi thì nhìn nhận với truyện tranh là một ngành nghệ thuật sinh sau đẻ muộn, tức là nó dựa trên các trụ cột nghệ thuật lâu đời khác, mỹ thuật, văn học và điện ảnh.
[83:26]
Sự phát triển của truyện tranh không thể tách rời khỏi sự phát triển của ba ngành nghệ thuật kể trên. Vậy thì các bộ môn nghệ thuật ấy ở Việt Nam hiện nay đang ra sao? Chỗ đứng và tầm ảnh hưởng của nghệ thuật Việt Nam trên thế giới như thế nào? Trong khuôn khổ của cuộc trao đổi của chúng ta ở đây thì rất khó để có thể đưa ra những nhận định tuyệt đối đầy đủ và chính xác. Nhưng không phải vì thế mà tôi không mạnh dạn nói lên những quan sát của mình rằng Việt Nam là một nền văn hóa nhỏ và mặt bằng chung các sản phẩm văn hóa trong nước ta đang ở trình độ thấp hơn so với mặt bằng chung của thế giới.
[83:57]
Việc là một nền văn hóa nhỏ cùng các yếu tố về kinh tế, chính trị cũng phần nào hạn chế sự quan tâm của thế giới đến với các sản phẩm văn hóa của Việt Nam và làm cho sự giao lưu, trao đổi văn hóa còn hạn chế, dù cho đến nay đã là hơn 30 năm kể từ giấu mẫu đổi mới. Về văn học, phải khẳng định rằng ngành xuất bản ở Việt Nam đã đem đến cho độc giảm một lượng lớn các đầu sách văn học rất là phong phú, được dịch từ nhiều ngôn ngữ, nhiều nền văn học trên thế giới. Cá nhân tôi cho rằng sự đa dạng của văn học dịch ở Việt Nam không hề thua kém đến so sánh với các nước. Nhưng, Điều đó cũng đồng thời phản ánh vào mặt trái, đó là chính những dịch giả mới là người thống trị thị trường văn học Việt Nam, chứ không phải là các tác giả. Cả số lượng đẫn chất lượng của văn học Việt Nam hiện đại đều không thể so bị với văn học dịch nhập khẩu.
[84:41]
Một thực tế không khó để nhận ra. Nếu tôi thay thế văn học bằng chuyện tranh thì các anh chị sẽ thấy hoàn cảnh của chuyện tranh Việt Nam rất tương đồng với hoàn cảnh của văn học Việt Nam, thậm chí là có phần yếu kém hơn. Điều này liệu có phải là tình cờ không ạ? Xin thương là không. Nếu như chúng ta nhìn sang Hàn Quốc, nơi mà trong 10 bộ webcomics bán chạy nhất thì có tới 8 bộ là chuyển thể từ tiểu thuyết của họ.
[85:04]
Và trong số những bộ webcomics với nội dung xuất phát từ văn học ấy sẽ có những bộ được chuyển thể thành phim điện ảnh hoặc phim truyền hình. Có thể kể đến như là Thư Kỳ Kim Sao Thế hay là Tầng lớp Itaewon, những bộ phim nó khá phổ biến ở Việt Nam. Tức là chúng ta đang sống trong thời đại mà sự liên quan giữa ba bộ môn này rất mạnh, rất mật thiết. Đặc biệt là khi trình độ mỹ thuật của các họa sĩ truyện tranh Việt Nam đang ngay một cải thiện. Và dần dần tôi thấy là không hề thua kém Nhật, Hàn hay các nước Đông Nam Á khác.
[85:33]
Hiện nay cũng đã có những trường đối truyện tranh và hoạt hình và nội dung giảng dạy trong đó tiêu biểu có thể kể tới là trường đọc mỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh. Quay trở lại về văn học thì đồng thời chúng ta lại nghĩ tới văn hóa đọc ở Việt Nam vốn là một chủ đề khiến rất nhiều người trăn trở nhiều năm qua Từ khi còn nhỏ thì tôi đã thường xuyên thấy báo đà nhắc đến tình trạng đọc ít của người Việt Nam Như tôi đã nói ở trên thì văn học Việt Nam đang lép vế nhưng cũng giống như mọi lĩnh vực khác của cuộc sống thôi Ở đâu cũng sẽ có những viên ngọc và việc của chúng ta là phải đãi cát tìm vàng Có nghĩa là để tìm ra những tác phẩm nội địa hay thì cách duy nhất là phải chịu khó đọc, đọc thật nhiều sự xuất hiện của truyện tranh quốc tế đã làm cho thế hệ 8X, 9X trở đi đọc sách ít hơn hẳn so với các thế hệ trước. Đó là điều đương nhiên và không thể đổ lỗi cho truyện tranh được như cách nghĩ của nhiều bậc phụ huynh. Bởi như vậy tức là đã rũ bỏ vai trò của việc định hướng giáo dục văn hóa đọc và trút trách nhiệm lên một cái thứ nó dễ được tiếp cận và dễ được chấp nhận hơn. Tôi nghĩ nếu như có thêm nhiều bộ truyện tranh truyền thể từ văn học như đã từng xảy ra với chiếc lực ngà của Nguyễn Quang Sáng hay là Dông Tố của Vũ Trọng Phụng do nhóm văn học ở Việt Nam.
[86:41]
Tất nhiên là để làm được điều đó thì các tác giả chuyện tranh cần tự mình tìm ra những kịch bản tốt và những kịch bản tốt cũng cần phải có. Văn hóa đọc chung của cả nước chưa mạnh, nó cũng dẫn tới việc đặt dấu hỏi về kiến thức của cộng đồng sáng tác chuyện tranh. Có hay không việc họ chỉ đọc nhiều manga mà ít đọc văn học, ít đọc sách khoa học? Có hay không việc họ chưa đủ kiến thức đa dạng làm nền tảng cho những sáng tác của mình giống như các tác giả manga đã từng làm choáng váng chúng ta với lượng kiến thức khoa học, văn hóa, xã hội, lịch sử trong các tác phẩm của họ? Rõ ràng là không có kiến thức sâu rộng thì khó lòng mà tạo ra được trang phẩm hay, đúng không ạ?
[87:16]
Vâng, nghe anh nói thì lại làm tôi nhờ đến mấy bốc phim tài liệu về các ông tổ manga ở Nhật. Phải nói là đầu tiên, cái ngành truyện tranh của họ cất cánh được thì cũng là nhờ yếu tố văn hóa lịch sử cụ thể nữa. Đấy là thời đó văn hóa đại chúng của Nhật thì rất quan trọng kyōyō shūgi, dịch ra tiếng Việt là giáo dưỡng chủ nghĩa. Thì nó chính là những giá trị của thời kỳ khai sáng, enlightenment ở châu Âu. Là chiếc lì giáo dục của Wilhelm von Humboldt là liberal arts hay là ở Việt Nam bây giờ cũng bắt đầu nhắc đến cái từ là giáo dục khai phóng đấy ạ.
[87:46]
Thì cái thời kỳ này ở Nhật, đa phần người dân là middle class, danh cấp trung lưu. Và với những người này thì status hay là cái mà thể hiện điện vị đẳng cấp xã hội của họ, nó là chi thức. Nó là ở cái piano, cái đèn trùm, giá sách và bộ encyclopedia cùng với các thập phẩm văn học kinh điển thế giới. Nó hơi khác với chúng ta bây giờ. Thì status good lại là cái iPhone 12 và xe VinFast, đúng không ạ?
[88:12]
Đấy thì, cái văn hóa đại chúng này nó tạo ra một thế hệ các tác gia lẫn độc giả cùng theo đuổi những thứ có chiều sâu Trong ngành xuất bản, nội dung cho trẻ em cũng sẽ tập trung vào việc giáo dục trẻ nhỏ với những cái Enlightenment values này Vì thế nên manga nhật nó rất là sâu sắc tưởng tượng như là tạp chí Weekly Shonen mà kênh vừa mình nhắc đến ấy thì mỗi một số nó không chỉ có manga không thôi đâu mà còn là những bài báo khoa học, văn học rồi các vấn đề chính trị thế giới nữa Những bộ chuyện như Black Jack chẳng hạn thì Osamu Tezuka vốn có background là sinh viên y khoa thế nên những chi tiết kỹ thuật về giải phẫu hay thuật ngữ cũng được sử dụng cực kỳ chính xác Nhưng cái hay không phải chỉ ở kỹ thuật hay kiến thức khoa học mà còn là cách tác giả lồng vào đó bối cảnh xã hội Ví dụ tôi nhớ trong chuyện thì có một đoạn là mô tả cái phản ứng của trẻ con Nhật khi mà trong làng của chúng xuất hiện mấy gia đình tị nạn từ Việt Nam sang thì từ cái mâu thuẫn ngây ngô của mấy đứa trẻ con với nhau thôi mà cái nỗi đau của chiến tranh, cái sự chia ly hay là cái tâm lý kỳ thị nó được lột tả một cách rất là tinh tế Hoặc là gần đây hơn thì chúng ta có bộ Fullmetal Alchemist càng giả kim thật sư Cá nhân tôi vô cùng thích bộ này Trong đó thì ngoài thuật giả kim và những cảnh chiến đấu ngoạn mục thì nó còn là một cái sự hài hước duyên dáng của tác giả cũng như là lịch sử của thế chiến thứ 2, diệt chủng Holocaust và cả chết học của Plato nữa Mà nói về các tác giả thì tôi nhớ khi mà tôi đi bảo tàng Ghibli Studio thì cũng thấy là trong bảo tàng, trong studio này có cả một kho sách thì mới thấy là các tác phẩm của Miyazaki vốn được truyền cảm hứng rất là nhiều, được truyền thể rất là nhiều từ văn học. hoặc là các sự kiện lịch sử, chiến tranh thế giới. Rồi các tác gia lớn như là Fujio Fujiko của Doraemon, Akatsuka Fujio, Ishinomori Shotaro thì họ đều chia sẻ là họ chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn học và điện ảnh Ấu Mỹ. Những người này thì họ còn kể là trong một dịp đến thăm ông Tổ manga Osamu Tezuka thì ông Tổ này đã bảo với các đàn em là Nếu các chú muốn trở thành mangaka thì đừng có đọc manga Quan trọng hơn, hãy đi xem những bộ phim loại 1 nghe những thứ âm nhạc loại 1 đọc những cuốn sách thuộc hàng danh tác và đi giảp hát mọc coi những buổi biểu diễn kinh viện Qua thật, để kể được một câu chuyện hay, có ý nghĩa, có lớp lang thì cái việc tích lượi kiến thức, tôi thấy là nó rất quan trọng. Thế thì sau storytelling, đến mặt hình ảnh và diễn họa, anh Hiếu Linh có thể chia sẻ một chút về kỹ thuật vẽ truyện tranh được không ạ?
[90:47]
Để vẽ truyện tranh thì đầu tiên là cần những kiến thức cơ bản để vẽ minh họa như là giải phẫu, phối cảnh, bố cục. Ngoài ra cần những kỹ năng về xây dựng thế giới hay là world building. Đó là thiết kế nhân vật, thiết kế môi trường để đảm bảo thể hiện đúng tinh thần của câu chuyện Về mặt diễn họa thì đối với tôi phong cách đóng vai trò quan trọng nhất trong sự thành công của bộ truyện Ví dụ điển hình có thể kể đến hai bộ truyện Dr. Slump và Dragon Ball của Akira Toriyama thì Dr. Slump là một gag comic với phong cách hoặc hình màu sắc vô nhộn Thế nên là các nhân vật thì đều rất là tròn, chân tay bụ bỗng dễ thương Bộ Dragon Ball ra đời sau Dr.
[91:25]
Slump khi mới khởi điểm thì cũng là gag comic nên là cũng đi theo phong cách như vậy Thế nhưng mà sau này khi được biên tập viên định hướng đi theo hướng về chuyện giải kỳ thì các nhân vật đã được tác giả thay đổi trở nên góc cạnh hơn để nói phù hợp với tinh thần chuyện Và những thay đổi này thì hoàn toàn là hợp lý, bởi hai bộ chuyện này đều trở thành hai bộ chuyện kinh điện và luôn được góp đầu trong danh sách các chuyện trong thời kỳ đấy. Và có một quyến nguyên tất rất quan trọng về phong cách mà tôi vẫn khắc cốt kỳ tâm từ thầy của tôi, đấy gọi là Function over Fashion, có thể hiểu nông na tức là công năng quan trọng hơn về ngoài. Phong cách chi tiết thì nó không đồng nghĩa với một bộ truyện hiệu quả, bởi có rất nhiều những yếu tố khác cần cân nhắc. Có thể lấy bộ truyện Berserk của tác giả Kentaro Miura chẳng hạn, thì nhân vật và hoạt cảnh thì rất là chi tiết, rất là đẹp. Thế nhưng mà nếu từ góc độ họa sĩ sáng tác thì nó sẽ là một khối lượng công việc khổng lồ, bởi những yếu tố đó sẽ phải vẽ đi vẽ lại trong 5-6 ô truyện trong một trang, và suốt 20 trang như vậy để có thể ra được một chương.
[92:23]
Nói về việc diễn họa thì tôi nghĩ là còn một cái yếu tố quan trọng nữa đấy là keen observation, tức là cái sự quan sát cũng như là sự tinh tế của người họa sĩ khi mà luật tả nhân vật mà anh ta muốn truyền tài. Chẳng hạn như là khi vào thăm bảo tàng Ghibli thì tôi thấy là Ở đấy có cả một bộ encyclopedia về nào thì các loại động vật, cây cối, máy bay, giải phẫu Rồi thì cơ man là mô hình treo khắp nơi khiến tôi thực sự là chóng ngợp Và đạo diễn Miyazaki Hayao thì ông ấy cũng luôn trú trọng cái việc là người họa sĩ phải biết quan sát để có thể nhận ra từng cái chi tiết nhỏ nhất Như khi con sâu bò trườn trên lá thì cái chuyển động của nó phải nhúc nhúc như thế nào? Cái dâu nó phải rung rung ra sao? Và rõ ràng là phải hiểu giải phẫu học nữa thì mới biết là nếu muốn vẽ một con sâu béo đáng yêu thì cần vẽ như thế nào? Sao cho cái nét vẽ nó đơn giản, nó trẻ thơ mà vẫn lột tả được cái hồn của sự chuyển động hoàn oèo đầy nhựa sông đấy?
[93:28]
Hoặc là khi vẽ một nghệ sĩ dương cầm thì phải hiểu được là cái mạch máu nào, cái đường gân nào sẽ nổi lên khi anh ta xoạc ngón tay, ấn phím đàn Cái mấu xương ở cổ tay nó sẽ lôi lên như thế nào để hình ảnh tĩnh mà vẫn thể hiện được cái lực, cái động ở bên trong Và trong phim tài liệu thì ta thấy là khi training cho các trợ lý làm việc tại studio của mình Miyazaki ông ấy cũng treo một con búp bê Pinocchio ở giữa phòng Đầu tiên thì ông ấy sẽ bảo anh trợ lý là không nhìn mà vẽ thử lần 1 Sau đó thì sẽ quay lại quan sát kỹ rồi vẽ lần 2, lần 3 Để chỉ ra rằng nếu người họa sĩ chỉ vẽ bằng cái assumption của chính mình thôi thì không thể làm cho hình ảnh có hồn được Tương tự khi nhìn thấy hình ảnh AI render ra về một người đang lê lết cái chân đầu thì Miyazaki cũng đã nhăn mặt và gạt ngay đi. Ta biết là AI ngày nay thì nhờ có cái lượng data khổng lồ nó đã generate ra được những cái hình ảnh rất là trung thực, rất là giống, rất là thật. Có khi là sau này ta sẽ thấy có cái software cho hoạt sĩ truyện tranh có thể có một loạt các filter như là Miyazaki Hayao style hay là Osamu Tezuka style cho các bạn chọn. Tuy nhiên với Miyazaki thì ông nói là cái hình ảnh do máy tạo ra này nó không hề gợi nên chút cảm thông nào về nỗi đau cả. Hoàn toàn không có sự quý trọng sự sống và con người ở trong đó.
[94:49]
Thế nên ông đã một mực từ chối cái cách làm này. Tôi nghĩ có thể phần nào tôi hình dung ra được cảm giác của đạo diễn Miyazaki Hayao Bởi vì khi đọc chuyện tranh Việt Nam thì tôi thấy các họa sĩ Việt Nam biết rất là nhiều kỹ thuật vẽ Họ có các thao tác vi tính điêu luyện Nhưng vẫn làm ra những sản phẩm thiếu đi sự thuyết phục về mặt thẩm mỹ Ví dụ như là bộ địa ngục môn mà tôi đang cầm trên tay đây Dù nó được một giải manga do Nhật trao Và cũng nhiều người khen ngợi lắm ý Nhưng mà tôi thấy là vẫn có vấn đề Cụ thể là tôi cảm giác tác giả quá lạm dụng hiệu ứng đồ họa máy tính cũng như là ý thức về bố cục liên hoàn của truyện tranh chưa cao khiến đôi lúc nó tạo ra cảm giác rối loạn và rời giả. Một vấn đề nữa mà tôi để ý là các tác giả truyện tranh Việt Nam đọc quá nhiều manga hay sao ấy cho nên họ bị nhiễm cái lối vẽ bóng thoại theo khổ dọc. Ví dụ cũng lại là Điều Ngục Môn luôn. Chữ tướng Nhật họ đọc theo chiều dọc cho nên là bóng thoại vẽ theo chiều dọc cũng là điều dễ hiểu thôi.
[95:51]
Còn tiếng Việt đọc theo chiều ngang nhưng lại không vẽ bóng thoại theo chiều ngang như có mấy phương Tây. Từ nhỏ đến lớn chúng ta quen đọc manga nên mặc nhiên chấp nhận điều này khi mà đọc chuyện dịch. Nhưng mà chữ quốc ngữ được viết chủ động mỗi dòng 1 đến 2 từ thì tôi thấy không phải là cái điều mà nên khuyến khích cho lắm. Có thể tham khảo chuyện tranh Pháp Bỉ để thấy họ xử lý thế nào. Chi tiết này khi trao đổi cùng một người bạn là hoa sĩ chuyện tranh thì tôi cảm thấy vừa bi lại vừa hài.
[96:19]
Tôi cũng muốn hỏi anh Linh là người làm trong nghề, với bối cảnh hiện tại của truyền tranh Việt Nam, khi mà họa sĩ Việt Nam vẫn thiếu đi sự tinh tế trong kể chuyện và diễn họa, chưa có nhiều tác nhân hỗ trợ công việc sáng tác, thì liệu có hướng phát triển nào cho họ hay không ạ? Một hướng phát triển cho họa sĩ Việt Nam đó là vươn ra thị trường thế giới, nơi mà nó có hệ sinh thái và định hình. Khi mà tôi sang Mỹ học truyện tranh và tìm hiểu thị trường ở đó thì tôi rất là phấn khích khi biết được rằng truyện tranh, đặc biệt là truyện dài hay graphic novels mới bắt đầu đi lên trong 3-4 năm trở lại đây. Và những nhà xuất bản lớn ở Mỹ đã bắt đầu mở rộng các nhánh sản xuất truyện tranh với nhiều cơ hội đang rộng mở cho họa sĩ không chỉ trong nước mà cả các họa sĩ quốc tế. Và sau khi tôi về Việt Nam thì một trong những dự án mà tôi đang triển khai đấy là kết nối các hoạ sĩ truyện tranh Việt Nam với môi giới xuất bản của Mỹ.
[97:09]
Thực sự thì tôi có niềm tin rất là lớn vào hoạ sĩ Việt Nam bởi vì họ có kỹ thuật rất là tốt và có sẵn tư duy kể chuyện của manga. Nên là nếu như mà họ có thể vượt qua rào cản ngôn ngữ thì đằng sau đó sẽ là những cánh cửa, cơ hội mở ra cho họ thực hiện hóa những câu chuyện đáng ấp ủ của mình. Và tất nhiên là để xây dựng được một hệ sinh thái cho truyện tranh Việt Nam sẽ là cả một hành trình dài. Nhưng mà tôi hy vọng là mình có thể đóng góp phát triển từng lớp họa sĩ truyện tranh Việt Nam và biết đâu đó nó sẽ trở thành động lực để các nhà xuất bản và các biên tập viên Việt Nam phát triển hơn. Vâng, đúng như anh Linh nói đấy, thì quả thật là chúng ta sẽ cần thêm thời gian để dần dần hình thành được bộ máy sản xuất truyện tranh bài bản của chuyên nghiệp.
[97:47]
Các tác giả cũng sẽ trưởng thành hơn sau khi được va trạm với môi trường quốc tế thông qua các cuộc thi và cả những trải nghiệm trong đời sống của họ nữa. Cuối cùng thì tôi rất hy vọng là họ sẽ nhận thức được rằng nghệ thuật đòi hỏi sự nghiêm túc và bền bỉ. Tất nhiên là cái này là cái lời nói tôi nhằm đến những cái bạn thoại sĩ trẻ. Hy vọng là các bạn có thể tiếp bước được trên trạng đường dài phía trước. Vâng, hôm nay quả thực rất là căng thẳng khi mà được trò chuyện với hai anh về một chủ đề mang lại bao hồi ước tuổi thơ cũng như những suy tư về chuyện tranh trong nhà ngoài ngõ.
[98:23]
Cảm ơn anh Hiếu Linh và anh Chú Kim đã tham gia podcast. Chúc anh thành công với những dự định nghệ thuật tương lai của mình. Cảm ơn chị Vân. Vâng, cảm ơn chị. Cảm ơn anh Linh.
[98:33]
Yết tới khi tìm thấy một buổi sáng mới Vâng thưa các bạn, Xu Cho Khùng sáng tạo nghệ thuật làm việc rất nhọc nhằn và cô đơn. Xem phim tài liệu sẽ thấy các bậc thầy truyện tranh toàn thức chấm đêm, đốt thuốc phỉ phèo, ăn mì tôm, vào đầu bứt tai trăn trở khi cảm hứng chưa đến, hoặc chưa vẽ được cái thần thái ưng ý cho nhân vật. có sống được với nghề hay không là bày toán cơm ao gạo tiền. Cũng là câu hỏi liệu ta có đủ kiên trì và trung thực với bản thân để làm ra những sản phẩm tự tế. Tôi rất thích câu nói của Osamu Tezuka thế này.
[99:12]
Tôi thấy những người tự thoả mãn sao mà nhàn chán. Tiếp tục làm gì khi họ không thể chiến thắng được chính bản thân mình. Vậy thôi, cảm ơn các bạn đã lắng nghe podcast. Tạm biệt và chưa hẹn mẹ trở lại. Tại vì dạo này tôi khá bận.
[99:29]
Cảm ơn các bạn đã theo dõi và hẹn gặp lại.