Podcast
Seachtain
Hosted by Irish Independent · GA
Scéalta, Eolas, Tuairimí; An Indo as Gaeilge.
16episodes
Episodes
Newest firstAll episodes
Géarchéim bhreosla níos measa sa Ghaeltacht?
3d ago00:22:56Tap to summarizeOs cionn mí ó shin, tharraing léirsithe maidir le costas breosla aird ar an mbrú atá ar phobail tuaithe. Dúnadh bóithre timpeall na tíre agus lucht na hagóide ag lorg tacaíochta ón rialtas chun dul i ngleic leis an ardú costais. In ainneoin gur chuir an rialtas beartais cúnaimh ar fáil, tá imní ar phobail tuaithe nach bhfuil deireadh na géarchéime seo ann go fóill. Mar sin de, an bhfuil a dhath ar bith réitithe i ndáiríre? Agus an bhfuil an ghéarchéim bhreosla níos measa fós sa Ghaeltacht? Láithreoir: Tessa Fleming, Aoí: Áine Ní Bhreisleáin Foclóir: Léirsithe: Demonstrations Breosla: Fuel Iniúchadh: To examine Iompar: Transport An Meánoirthear: The Middle East Ag teacht i dtír: To land or arrive by sea Faoiseamh: Relief Réiteach: Solution Beart: Package Scuainí: Queues Conraitheoir talmhaíochta: Agricultural contractor Díomhaoin: Idle Earraí: Goods Imníoch: Concerned/anxious Rogha: Choice Fiontraí: Entrepreneur Éiginnteacht: Uncertainty Costas reachtála: Running cost Achmhainní nádúrtha: Natural resources Móin: Turf Leochaileach: Vulnerable See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
Dáithí Ó Sé: ‘A Blasket Island boatman was the best job I ever had!’
1w ago00:24:31Tap to summarizeIs cloch mhíle mhór í caoga bliain d’aois - fágann duine slán le ré amháin, agus cuireann sé tús le ré nua. Ach ní hionann “caoga” an lae inniu agus an chiall a ba leis do na glúnta eile a tháinig romhainn. Agus is fíor é sin, go háirithe i gcás Dháithí Uí Shé, agus a bhreithlá mór féin ag teannadh leis. Le beagnach Tríocha bliain caite aige ar an scáileán teilifíse, is beag duine in Éirinn nach bhfuil aithne súl acu ar Dháithí. Cad é mar a mhothaíonn sé i ndáiríre faoin chloch mhíle mhór seo? Agus cad iad na ceachtanna saoil atá foghlamtha aige ar an aistear go dtí seo? Ar Seachtain, labhair Dáithí le Tessa Fleming. Foclóir: Na maidí a scaoileadh le sruth: To let things slide I bhfaiteadh na súl: In the blink of an eye Roic: Wrinkles Maol: Bald Ag tanú: Thinning Ardteist: Leaving Cert Máistir sorcais: Circus master I ndiaidh a chéile: Back-to-back Fir grinn: Clowns Bliain agus leathchéad: 51 years Caid: Football Soineanta: Naive or innocent Domhain: Deep Teoraí: Guide Gealgháireach: Cheerful I gcló: Print Lig do scíth: Relax Póigín gréine: Freckle Breoite: Sick Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalismSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
By-elections i nGaillimh agus BÁC: An buntáiste í an Ghaeilge sna fothoghcháin?
3w ago00:23:23Tap to summarizeBeidh vótálaithe i nGaillimh agus Baile Átha Cliath ag caitheamh vóta i bhfothoghcháin Dé hAoine beag seo. Ghéill Paschal Donohoe a shuíochán Dála i mBaile Átha Cliath Láir i mí na Samhna seo caite chun a dhul ag obair sa Bhanc Domhanda. Chomh maith leis, tá suíochán an Uachtaráin nua Catherine Connolly le líonadh i nGaillimh Thiar. Tá 31 iarrthóir san iomlán ag rith sa dá thoghcheantar. Is iomaí ceist atá i mbéal an phobail agus an toghchán ag teannadh linn. Tá cúrsaí tithíochta, an costas maireachtála, an inimirce ag croílár an fheachtais sa dá chontae. Ach cé hiad na hiarrthóirí atá chun cinn go dtí seo? An buntáiste í líofacht na Gaeilge, go háirithe do mhuintir Chonamara? Agus cén tionchar a bheidh ag torthaí na dtoghchán seo ar na páirtithe móra agus ar chúrsaí polaitíochta na tíre i gcoitinne? Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le John Downing, tráchtaire polaitíochta leis an Irish Independent agus Máirín Ní Ghadhra, tráchtaire polaitíochta agus láithreoir TG4. Foclóir: Fothoghchán: By-election Breithiúnas cúirte: Court judgement Moill: Delay Stocaireacht: Campaigning Codarsnacht: Contrast Toghcheantar/dáilcheantar: Constituency Bruachbhaile: Suburb Áibhéil: Exaggeration Pobalbhreith: Opinion poll An dallamullóg a chur ar dhuine: To pull the wool over someone’s eyes Cuarbhóthar: Ring road Tachta: Choked Tráth dá raibh: Back in the day Vóta aistrithe: Transfers Frithbhunaíochta: Anti-establishment Teip: Failure Rogha na coitiantachta: The favourite Cinniúnach: Decisive Eachtrannaigh: Foreigners Iallach a chur ar: To force Comhaireamh: Count See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
An dúnmharfóir Stephen McCullagh: 'Iar-chomhghleacaí de mo chuid'
3w ago00:27:53Tap to summarizeMaraíodh Natalie McNally, bean sna luath-tríochaidí, i mbéal na Nollag 2022, agus í trí ar pháiste. Ciontaíodh a iar-pháirtí, Stephen McCullagh, le déanaí as an dúnmharú ina dhiaidh dó iarracht a dhéanamh na póilíní a chur ar strae le linn an fhiosrúcháin. Chruthaigh sé bréag-ailibí dó féin. Maígh sé go raibh sé ag ‘beoshruthú’ ar Youtube ar feadh sé uair a chloig an oíche a dúnmharaíodh Natalie. Chomh maith leis sin, rinne sé tréaniarracht an milleán a chur ar iarpháirtí eile de chuid Natalie. Mar sin, cén dóigh ar tháinig na póilíní ar an fhírinne? Agus cad é atá i ndán anois do McCullagh? Ar Seachtain, labhair Ciarán Dunbar le Tessa Fleming faoin fhiosrúchán, faoin chas cúirte agus faoi McCullagh – iar-chomhghleacaí dá chuid. Foclóir: Gean: Affection Torrach: Pregnant Idir dhá comhairle: Unsure or to be on the fence Is léir: it is obvious Tacht: Choke Sádh í: She was stabbed Dúnorgain: Manslaughter An rud is míofaire: The most hideous thing Otharcharr: Ambulance Gabh: Arrest Dodhéanta: Impossible Aisteach: Strange D'ainneoin: Despite Bleachtaire: Detective Bhí an t-ádh dearg air: He was very lucky Comhghleacaí: Colleague De réir a chéile: Bit by bit Miotógaí: Gloves Stócach: Boyfriend Mar sin féin: However Go teoiriciúil: Theoretically Machnamh: Consideration Aiféala: Regret Is ball den Trust Project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalismSee omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
Gráinne McElwain: From múinteoir meánscoile to media guru
May 700:22:19Tap to summarizeTá blianta fada caite ag Gráinne McElwain os comhair an cheamara mar láithreoir. D’fhág sí an mhúinteoireacht meánscoile agus í go fóill sna luath-fichidí chun gairm bheatha a chruthú di féin mar thuairisceoir agus mar láithreoir in earnáil an spóirt. Ó shin i leith, d’oibrigh sí ag na hócáidí spóirt is mó leis na cainéil mhóra, ar nós RTÉ, BBC, Sky Sports, GAA Beo agus TG4. Tá a ceird forbartha go paiteanta aici agus an-taithí go deo aici a bheith ag cur faoi agallamh imreoirí, bainisteoirí agus tráchtairí spóirt. Ach ní earnáil éasca í na meáin in aon chor, agus is minic go mbíonn níos mó ama caite ar an bhóthar ag taistil ná os comhair an cheamara. Mar sin de, cad iad na buaicphointe agus an crá croí is mó a bhaineann leis an saol seo, saite sa spóirt? Agus i dtaca leis an láithriú de agus maidir lena a bheith ag caint go poiblí, cad iad na do’s and don’ts atá le foghlaim? Ar Seachtain, labhraíonn Tessa Fleming leis an láithreoir spóirt Gráinne McElwain faoina saol oibre agus faoina togra úr ‘Own My Stage’. Foclóir: Togra: Project Seomra foirne: Staff room Nathanna cainte: Phrases or sayings Earnáil: Sector Caint phoiblí: Public speaking Táithí: Experience Fuinneamh: Energy Aitheantas: Recognition Aiseolas: Feedback Bua na cainte: The gift of the gab Eiseamláir: Role model Imní: Nervousness or anxiety Fánach: Random Scáthán: Mirror Teachtaireacht: Message Caighdeán: Standard Meáchan: Weight See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
1926 Census: ‘1% de phobal na tíre a líon i nGaeilge é - mo mhuintir ina measc’
Apr 3000:22:44Tap to summarizeBa é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh a rinneadh tar éis bhunú an Stáit. Beagnach céad bliain tar éis dó a bheith curtha i gcrích, tá fáil againn anois ar an eolas pearsanta a líonadh isteach ar na foirmeacha sin. Rinneadh tuairisciú ar bheagnach trí mhilliún duine sa daonáireamh sin agus tugann sé léargas fíorluachmhar dúinn ar shaol mhuintir na hÉireann mar a bhí sa bhliain 1926. Tá cuid mhór againn anois ag tumadh isteach sa chartlann agus suim againn níos mó a fháil amach faoinár gceantar féin agus faoi na daoine a tháinig romhainn. Sa sraith teilifíse nua, ‘Come to your Census’, chuaigh seisear ar thuras pearsanta chun iniúchadh a dhéanamh ar a gcuid gaolta féin atá luaite sna cáipéisí. Duine acu siúd ná an láithreoir raidió Gormfhlaith Ní Thuairisg, agus í ag rianú a sinsear féin agus scéalta a pobail. Labhair Gormfhlaith ar Seachtain faoi na scealta a tháinig chun solais ar a haistear agus an dóigh a ndeachaigh sé i bhfeidhm uirthi. Foclóir: Múnlaigh: Shape Ag brath ar: Depending on Eisimirice: Emmigration Éagóir agus leatrom: Injustice and opression Gannchuid: Scarcity Racht mothúcháin: Fit of emotion Chuaigh sé i gcion orm: It really hit home Drogall: Reluctant I gcaitheamh móige: Throughout my childhood Ní laghdaíonn sé sin: That doesn’t take away from Cosc: Prevent Leigheas: Remedy Comhbhá: Empathy Cruatan: Hardship Domhain: Deep Airigh: To feel Níor chuimhnigh mé: I didn’t consider Tochailt: Digging Cladach: Coast/Shoreline See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
War, ISIS, Taliban: An Gaeilgeoir a théann isteach sa choimhlint
Apr 2300:27:01Tap to summarizeAr shamhlaigh tú riamh cad é mar a bheadh sé a bheith i do shuí ag bord os comhair an Talaban? Nó idirbheartaíocht a dhéanamh le rialtas nua tar éis chogadh fíochmhar? Cad é a dhéanfá dá mbeadh ort dul go ceantar buailte ag tubaiste mhillteanach, agus tosú arís leis an atógáil? Sin iad roinnt de na dúshláin a bhíonn os comhair Angus Lambkin go rialta agus é ag obair leis na Náisiúin Aontaithe. Is saineolaí tubaiste é Angus a bhíonn ag taistil ar fud an domhain chuig tíortha atá i mbaol is faoi bhagairt. Ar Seachtain labhraíonn Ciarán Dunbar leis an bhFeirsteach Angus Lambkin, faoin ról ar leith atá aige mar shaineolaí tubaiste leis na Náisiúin Aontaithe. Foclóir: Oifig co-ordú: Cordination office Daonchairdeas: Philanthropy Stráitéis comhroinnte: Shared strategy Comhoibriú: Work together Ionadaíocht: Represent Ní airíonn muid: We don’t feel Caighdeán beatha: Quality of life Na diúracáin: The missiles Éiginnteacht: Uncertainty Coimeádach: Conservative Acmhainní: Resources Cráifeach: Religious Taidhleoireacht: Diplomacy Antoisceach: Extremist Crith talún: Earthquake Coimhlint: Conflict Ag obair go dlúth: Working closely Leochaileach: Vulnerable Ag dul in olcas: Getting worse Scoil idirchreidmheach : Interdenominational school Fostaithe: Employed Cinneadh: Decision Teip: Failure Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
Agóidí agus achrann: Seachtain chorraitheach sa pholaitíocht
Apr 1500:22:14Tap to summarizeBa é seachtain thar a bheith neamhghnách í i gcúrsaí polaitíochta, gan dabht. Le praghsanna breosla ag ardú go géar, shocraítear léirsithe ar fud na tíre an tseachtain seo caite. Chuaigh na mílte i mbun agoide agus dúnadh bóithre, cuireadh bacainn ar scaglanna ola na tíre agus is ar éigean a bhí an tír ar tí stoptha ar fad. Faoi dheireadh, aontaíodh pacáiste ar luach breis agus €700 milliún le dul i ngleic le hardú na bhpraghasanna breosla. Mar sin féin, cáineadh an rialtas go géar faoin chaoi gur láimhséil siad an ghéarchéim agus cuireadh rún muiníne sa Rialtais faoi bhráid na Dála dá bharr. Baineadh siar as daoine freisin nuair a d’éirigh Michael Healy-Rae as a phost mar Aire Stáit go tobann, mar léiriú ar a mhíshástacht leis an Rialtas. Ach tá go leor ceisteanna fós le freagairt. An bhfuil sé d’acmhainn ag an tír €700 milliún a chur ar fáil don earnáil seo? Agus leis an Rialtas ag feidhmiú ar thromlach an-chaol, cén tionchar a bheas ag imeacht na Healy Rae’s ón chomhrialtas? Ar Seachtain, labhraíonn an comhfhreagraí polaitíochta, John Downing le Tessa Fleming. FOCLÓIR: Breosla: Fuel Rún: Motion Aighneas: Disagreement Agóideoirí: Protestors Mustar: Pomp Tromchúiseach: Consequential Meath: Decline Clis eacnamúil: Economic crash or breakdown Faoiseamh cánach: Tax relief Fuinneamh: Energy Ag géilleadh: Conceding to Ag teacht salach ar a chéile: At odds with each other Bruscar: Litter/rubbish Iniúchadh: Inspection or examination Ag fulaingt: Suffering Claonta: Biased Féinfhostaithe: Self-employed Cáineadh: Criticism See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
Dúnmharú Denis Donaldson: 20 bliain gan freagraí ach cor úr sa chás
Apr 900:24:51Tap to summarizeDúnmharaíodh Denis Donaldson, iarbhall den IRA, 20 bliain ó shin i 2006. Duine sinsearach a bhí ann i Sinn Féin ag tráth a raibh an páirtí ag dul ó neart go neart mar fhórsa polaitiúil sa Tuaisceart. Creidtear gur cara dílis de chuid Gerry Adams agus Martin McGuinness a bhí ann agus i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta tugadh post riaracháin dó i gCnoc an Anfa. Ach, sa bhliain 2005, tháinig sé chun solais go raibh Denis Donaldson ag feidhmiú mar spiaire ar son M15 le blianta fada. Theith sé go ceantar iargúlta i nDún na nGall, áit ar chuir sé faoi i dteach beag gan uisce reatha ná leictreachas. Is ann a thángthas ar a chorp roinnt míonna ina dhiaidh sin, agus é scaoilte faoi dhó. Tá go leor ceisteanna fós gan freagraí i dtaca le bás Dennis Donaldson, ceisteanna a ghoilleann ar a chlann go dtí an lá inniu. Agus le fear Gaeltachta cúisithe le déanaí i leith an dúnmharú - an bhfaighimid amach cé a thug an t-ordú chun é a mharú? Ar Seachtain, labhraíonn an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoin scéala is déanaí sa chás. Foclóir: Spiaire: Spy Uisce reatha: Running water Pleascáin: Explosives Ball: Member Riarachán: Administration Ruathar: Raid Ag spré: Spreading Ag feidhmiú: Operating Nocht: Reveal Iarghúlta: Remote Ar an toirt: On the spot Freagracht: Responsibility Tras-teorainn: Cross border Corruair: Occasionally Ag goilliúint orthu: Weighing heavily on them Ceart agus cóir: Right and justice Brathadóir: Informer Ag dul i méadaíocht: Growing up Eiseachadadh: Extradited See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →
‘Tortured, jailed, forgotten’: Robáil traenach Sallins 50 bliana ar aghaidh
Apr 100:26:10Tap to summarizeI 1976, tharla robáil traenach a mhairfeas i gcuimhne na ndaoine go deo. I lár na hoíche, ar an 30ú Márta, thaistil seachtar déag ó Bhaile Átha Cliath go Contae Cill Dara, i gcarr a bhí fuadaithe, chuig trasnú traenach bheag fada amuigh faoin tuath. Ag a haon a chloig ar maidin, chuaigh ceathrar acu chuig teach feirme díreach i aice leis an líne iarnróid agus chnag siad ar an doras, ag ligin orthu gur Gardaí a ba iad. Is ansin a choinnigh siad bean, fear agus triúr páiste dá gcuid faoi bhéal gunna. Dhá uair a chloig níos déanaí, bhí traen poist ar an bhealach ó Chorcaigh go Baile Átha Cliath, nuair a phléasc an geaing an iarnród taobh thiar den teach feirme agus tháinig an traen chun stopadh. Choinnigh siad an tiománaí agus an criú traein faoi bhagairt. Chuaigh siad ar bord agus ghoid dhá chéad míle punt, tuairim ar milliún euro sa lá atá inniu ann. An rud a tharla ina dhiaidh sin áfach, ba chúis náire agus conspóide é don Stáit. Cúisíodh triúr fear as robáil nach raibh aon páirt acu ann agus maireann na hiarmhairtí go fóill d’Osgur Breathnach,do Nicky Kelly agus do Brian McNally. Ar Seachtain amharcann Íte Ní Chionnaith, iar-léachtóir iriseoireachta agus iar-bhall den IRSP, siar ar an chonspóid lena dearcadh féin a thabhairt ar an robáil agus ar an mhéid a thit amach ina dhiaidh. Foclóir: Faoi bhéal gunna: At gunpoint Ráiteas: Statement Pleascáin: Explosives Iomrall ceartais: Miscarriage of justice Gabh: Arrest Baill: Members Droch-íde: abuse or ill treatment Bagairt: Threat Seán: Deny Cuireadh iachall orthu: They were forced to Fianaise: Evidence An Chúirt Choiriúil Speisialta: The Special Criminal Court Éadóchasach: Hopeless In ainneoin: Despite Ciontach: Guilty D’éalaigh sé: He escaped Achomharc: Legal appeal Ciontú: Conviction Cuir ar neamhní: To quash Cúiseanna daonna: Humanitarian grounds See omnystudio.com/listener for privacy information.
Transcribe →