Trong lãnh vực nhạc phim, tên tuổi của Alan Menken được gắn liền với các bộ phim hoạt hình nổi tiếng như Nàng tiên cá, Pocahontas hay Aladin và cây đèn thần… Nhờ sáng tác cho hãng phim Disney, mà Alan Menken đã nhận được nhiều giải thưởng lớn, bao gồm 8 giải Oscar, 7 Quả cầu vàng và 11 giải Grammy. Một trong những sáng tác hay nhất của ông vẫn là nhạc phẩm "Beauty and the Beast" (Giai nhân và Quái thú), nổi tiếng toàn cầu nhờ bản ghi âm của Céline Dion.

Sinh trưởng tại Manhattan, New York (năm 1949) Alan Irwin Menken xuất thân từ một gia đình khá giả, thân phụ là nha sĩ, còn thân mẫu là một vũ công kiêm diễn viên nhạc kịch. Từ thời còn nhỏ, ông đã có nhiều năng khiếu nghệ thuật, bắt đầu sáng tác bằng đàn piano và sau đó là đàn ghi ta. Vào năm chín tuổi, ông đoạt giải nhất cuộc thi sáng tác dành cho thiếu niên tại bang New York, nhưng khi vào đại học, Alan lại chọn ngành y vì ông nghĩ rằng sau này, ông sẽ trở thành nha sĩ như bố mình. Cho đến khi, ông theo học khoá đào tạo sân khấu nhạc kịch BMI, dưới sự hướng dẫn của thầy Lehman Engel, thì lúc ấy ông chợt hiểu ra rằng, đây mới thực sự là điều ông hằng mong muốn.

Sau khi tốt nghiệp, Alan Meken nuôi mộng trở thành một nghệ sĩ nổi tiếng trong ngành thu âm. Trong giai đoạn khởi nghiệp, ông làm đủ mọi công việc để kiếm sống : đệm đàn piano cho các vở múa ba lê, viết nhạc quảng cáo, luyện thanh cho các diễn viên tham gia các buổi casting hoặc phụ trách phần hoà âm, phối khí trong phòng thu âm. Mãi đến năm 1979, Alan Meken mới thành danh như một nhà soạn nhạc khi ông hợp tác với kịch tác gia Howard Ashman. Hai vở nhạc kịch mà cặp bài trùng này đã viết trong giai đoạn 1979 đến 1982, đã nhận được sự hưởng ứng từ giới phê bình lẫn công chúng.

Trên đà thành công này, hai tác giả Alan Menken và Howard Ashman được hãng phim Walt Disney Studios mời biên soạn nhạc cho bộ phim hoạt hình "The Little Mermaid" (Nàng tiên cá) vào năm 1989. Hai bản nhạc chính của bộ phim này là "Under the sea" (Đáy sâu đại dương) và "Part of your world" (Trần gian mộng mơ) đều gặt hái nhiều thành công trong mắt giới phê bình, lập kỷ lục về mặt doanh thu. Bộ phim này đã mang về cho nhóm sáng tác hai giải Oscar đầu tiên năm 1989 : Bài hát xuất sắc và Nhạc phim hay nhất.

Cặp bài trùng Alan Menken và Howard Ashman lặp lại thành tích này vài năm sau đó. Các bản nhạc viết cho bộ phim hoạt hình "Giai nhân và Quái thú" (Beauty and the Beast) lại đoạt hai giải Oscar dành cho ca khúc và nhạc phim hay nhất. Bài hát này sau đó được ghi âm với nhiều phiên bản khác nhau : Quan trọng nhất là bản song ca của Céline Dion và Peabo Bryson, rồi sau đó nữa là phiên bản của Ariana Grande với John Legend. Thành công này báo hiệu một kỷ nguyên mới được gọi là thời kỳ "phục hưng" Disney. Theo các nhà phê bình, giai đoạn này đã cho ra đời nhiều bản nhạc phim hay nhất, kể từ thời hoàng kim của hãng phim Disney (1937-1959).

Đang trên đỉnh cao danh vọng, Howard Ashman lại đột ngột qua đời vì bạo bệnh vào năm 1991 trong khi nhóm sáng tác đang làm việc trên bộ phim tiếp theo là "Aladdin và cây đèn thần" (1992). Vào thời ấy, Ashman chỉ mới viết xong ba bài hát cho bộ phim, cho nên Alan Menken mới nhờ đến sự hợp tác của tác giả Tim Rice. Tuy đang có kế hoạch làm việc với Elton John cho bộ phim Vua sư tử (The Lion King), nhưng Tim Rice vẫn nhận lời để viết phần còn lại của các bài hát cho bộ phim "Aladin". Bộ phim này cũng đã giành được giải Oscar năm 1993 cho bài hát hay nhất : giai điệu "A whole new world", từng được phóng tác sang tiếng Việt thành nhạc phẩm "Nhìn ra thế gian".

Sau ngày ra đi của Howard Ashman, Alan Menken soạn nhạc cho các bộ phim hoạt hình tiếp theo, bằng cách hợp tác với nhiều tác giả khác như trường hợp của Stephen Schwartz cho bộ phim Pocahontas (1995) hay David Zippel cho bộ phim Thần Hercules (1997). Thế hệ trẻ sau này khám phá lại các bản nhạc của Alan Menken qua các phiên bản điện ảnh quay với diễn viên thật. Céline Dion thu âm bài hát "How does a moment last forever" (tạm dịch là Khoảnh khắc thiên thu) cho phiên bản năm 2017, với sự tham gia của Emma Watson.

Theo báo The Hollywood Reporter, tuy năm nay đã hơn 75 tuổi, nhưng Alan Menken vẫn chưa giải nghệ. Là một trong những nhạc sĩ sáng giá nhất trong ngành, ông chẳng những có sức sáng tạo sung mãn dồi dào mà còn tiếp tục viết những bài hát hay, có chiều sâu và chất lượng. Có lẽ cũng vì thế, ông trở thành một trong 22 thành viên của "câu lạc bộ" khép kín EGOT, tức là người từng đoạt 4 giải thưởng quan trọng nhất của làng giải trí Hoa Kỳ là Emmy (truyền hình), Grammy (âm nhạc), Oscar (điện ảnh) và Tony (kịch nghệ).

Nổi tiếng nhờ soạn những giai điệu tràn đầy cảm xúc, tha thiết sâu lắng, lời hay ý đẹp nhờ khung nhạc với muôn vàn âm sắc, Alan Menken muốn gieo vào hồn người nghe những rung động sâu thẳm, thoáng nghe dịu dàng mà thấm vang réo rắt. Người xem đồng cảm với nhân vật trong phim, có thể nở nụ cười tươi, dù trái tim đang buồn héo hắt, để rồi cảm nhận khoảnh khắc vui sướng tột cùng đến nỗi phải rơi lệ !