
Hosted by An Giấc · EN

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng lùi về một Trung Quốc của hơn nửa thế kỷ trước, một đất nước mênh mông đang gượng dậy sau những năm tháng đói khát, nơi từ trong im lặng ấy, một cơn bão kéo dài mười năm sắp sửa cuộn lên và cuốn phăng đi tất cả. Bạn sẽ không đứng ngoài mà nhìn đâu. Bạn sẽ là một người dân bình thường sống ngay giữa lòng nó, đi qua từng mùa khẩu hiệu, từng phiên đấu tố, từng đêm nằm nghe tiếng chân người ngoài ngõ mà không dám thở mạnh.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi về một mùa xuân xa xôi của đất nước Trung Hoa, năm 1958, khi cả một dân tộc tin rằng họ sắp làm nên điều kỳ diệu lớn nhất lịch sử loài người. Bạn sẽ được sống trong da thịt của một người nông dân bình thường, đi qua những cánh đồng ngập nắng, những lò gang đỏ rực trong đêm, những nhà ăn tập thể thơm mùi cơm mới, rồi lặng lẽ chứng kiến tất cả trượt dần vào một trong những thảm kịch câm lặng nhất mà con người từng gây ra cho chính mình. Đây là câu chuyện về giấc mơ vượt qua nước Anh chỉ trong mười lăm năm, về những con số đẹp đẽ trên báo cáo, và về cái đói kéo dài đến mức nó thay đổi cả cách người ta nhìn vào một hạt gạo.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau quay ngược về Bắc Kinh của những năm cuối thập niên 1980, để bạn sống thử một đời khác. Bạn sẽ là một sinh viên hai mươi tuổi, tóc cắt ngắn, áo sơ mi trắng đã ngả màu vì giặt quá nhiều lần, trong túi có mấy tấm tem phiếu ăn cơm và một cuốn sổ tay chép đầy thơ. Bạn sẽ đi qua những con hẻm mùa đông lạnh cắt da, những giảng đường sáng đèn tới khuya, những buổi tối cãi nhau về tương lai đất nước trong căn phòng tám người chật chội. Và rồi bạn sẽ đi qua một mùa xuân mà cả thế giới còn nhắc tới cho tới tận hôm nay.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi ngược về mùa thu năm 1945, về một đất nước vừa mới khai sinh, còn ướt hơi sương và ngổn ngang như một ngôi nhà vừa dựng xong khung mà chưa kịp lợp mái. Bạn sẽ không đứng ngoài nhìn đâu. Bạn sẽ là một người dân quê Bắc Bộ, chân đất, áo nâu bạc màu, sống trong một cái làng có lũy tre bao quanh, có cái đình cũ và một con đường đất mà mùa mưa thì lầy tới mắt cá. Bạn sẽ đói. Bạn sẽ sợ. Và bạn sẽ, trong suốt hành trình đêm nay, cầm trên tay một viên gạch non để tập viết chính cái tên của mình, thứ mà bạn đã mang suốt mấy chục năm mà chưa từng nhìn thấy nó hiện ra thành hình.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại gần ba mươi năm về trước, lùi tận đến một sáng cuối tháng Chín năm 1996, trong một căn phòng nhỏ ở Kabul, thủ đô Afghanistan. Bạn đang là một cô gái Hồi giáo hai mươi mốt tuổi, ngủ trên tấm nệm bông mỏng trải trực tiếp trên sàn gỗ, đầu kê lên một chiếc gối thêu tay của bà ngoại. Bên ngoài cửa sổ, gió mùa thu lạnh đang luồn qua khe gỗ, mang theo mùi khói than và mùi bánh mì dẹt vừa ra lò ở tiệm đầu phố. Đời sống lúc này, nói thật, không phải thiên đường đâu – chiến tranh giữa các phe phái quân sự đã làm Kabul lỗ chỗ vết đạn nhiều năm – nhưng cũng chưa phải địa ngục. Trong vài giờ tới, bạn sẽ học được rằng giữa "không thiên đường" và "địa ngục" thực ra còn rất nhiều bậc thang nữa, và bạn sắp bước xuống từng bậc một mà không ai hỏi ý kiến bạn cả.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau ngồi xuống trước một cây đèn dầu leo lét trong Quốc sử viện của kinh thành Thăng Long, khoảng chừng bảy trăm năm trước, và bạn sẽ là một viên quan chép sử nhỏ bé - nhỏ đến mức cả triều đình chẳng ai nhớ tên bạn, nhưng lại đủ gần để bạn nghe được những thứ mà lẽ ra bạn không nên nghe. Bạn sẽ cầm bút lông, mài mực, và lật mở cuốn sổ ghi chép về hôn nhân của hoàng tộc nhà Trần: những đám cưới giữa hai đứa trẻ, những cuộc đổi vợ giữa anh em ruột, những công chúa bị gói lại thành quà tặng, và cả một dòng họ tự khóa mình trong chính huyết thống của mình.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau lùi lại hơn bảy trăm năm, về một dải đất nhỏ bên bờ Biển Đông, vào cái thời mà gần như nửa thế giới đang run rẩy dưới vó ngựa của đế chế Mông – Nguyên. Bạn sẽ không còn ngồi yên nghe chuyện nữa đâu; bạn sắp trở thành một chàng trai làng thời Trần, hai bàn tay còn dính bùn ruộng, đặt cái liềm xuống và cầm lấy ngọn giáo, nghe theo tiếng gọi của Hưng Đạo Vương. Trên con đường ấy, bạn sẽ gặp một người anh cả rắn rỏi, miệng thì cọc cằn khô khốc mà bụng dạ lại thơm thảo lạ lùng, và một thằng em út mới mười bảy tuổi, hiền đến mức ai cũng thương. Ba người các bạn sẽ đi cùng nhau suốt một hành trình máu lửa, để giành lại kinh thành Thăng Long từ tay giặc.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau bước ngược dòng thời gian, về một trong những chương tối tăm nhất mà con người từng viết nên. Bạn sẽ không đứng ngoài để xem. Bạn sẽ là một người Do Thái sống ở nước Đức, và trong những đêm tới, bạn sẽ đi cùng tôi qua từng nấc thang của một thảm kịch — từ một thành phố bình thường, nơi bạn có tên, có nhà, có người thân, cho đến nơi mà người ta cố xóa sạch tất cả những điều đó khỏi bạn. Đây là câu chuyện về cách cả một dân tộc bị biến thành kẻ thù chỉ bằng những lời nói dối, và về việc một con người có thể chịu đựng đến đâu mà vẫn giữ được phần người trong mình. Tôi sẽ kể chậm thôi, vì có những điều không nên kể vội.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi ngược dòng thời gian rất xa, lùi về một trong những thời kỳ vừa giàu có vừa tăm tối nhất mà con người từng dựng nên — thời của những con tàu buôn người vượt Đại Tây Dương. Bạn sẽ không đứng ngoài đọc sách đâu; bạn sẽ tự mình bước vào trong đó. Đêm nay bạn sẽ là một kẻ lữ hành lặng lẽ, đi xuyên qua một bến cảng phồn hoa, rồi theo gió mà trôi xuống bờ biển Tây Phi, băng qua lòng đại dương, cập vào những cánh đồng mía bên kia bờ, và cuối cùng chứng kiến cả một thế giới được dựng lên — rồi sụp đổ — trên lưng những con người bị bán đi. Mình nói trước cho bạn yên tâm: với cái lưng quen ghế sofa và cái bụng quen trà sữa của bạn, sống thật ở thời này thì… chắc bạn không trụ nổi tới sáng đâu. Nên ta cứ nằm yên mà nghe thôi, an toàn dưới chăn ấm.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau trôi ngược dòng thời gian, băng qua bốn trăm năm, để bạn trở thành một con người bé nhỏ đứng trên boong một con tàu gỗ ọp ẹp, lênh đênh giữa Đại Tây Dương mênh mông. Bạn sẽ là một trong những người Anh đầu tiên đặt chân lên vùng đất mà sau này người ta gọi là nước Mỹ. Bạn sẽ thấy rừng rậm chưa ai khai phá, gặp những con người sống ở đây từ ngàn đời, nếm cái đói, ngửi mùi khói thuốc lá, nghe tiếng súng, và cuối cùng chứng kiến cả một quốc gia ra đời từ bùn đất và máu. Một hành trình dài lắm - nhưng không sao, đây chỉ là một giấc mơ, và trong giấc mơ thì bạn bất tử.