Podcast
Podcast Lepiej Teraz
Hosted by Radosław Budnicki · PL
„Lepiej Teraz” – inspirujące historie, które zmieniają życie (teraz!)
🎧 Każdy czwartek to świeży odcinek, w którym opowiadam o ludziach i ideach, które mogą wstrząsnąć Twoim myśleniem:
Będzie mi ogromnie miło za symboliczną kawę: → suppi.pl/lepiejteraz
🤝 Zostań Mecenasem Podcastu! (osobiście podziękuje Ci w odcinku):
→ patronite.pl/podcastlepiejteraz
🎧 Każdy czwartek to świeży odcinek, w którym opowiadam o ludziach i ideach, które mogą wstrząsnąć Twoim myśleniem:
- Życiowe historie – od zapomnianych bohaterów, poprzez myślicieli, do współczesnych liderów – wciągająca narracja, która działa.
- Z książek do codzienności – konkretne lekcje z biografii i literatury, które możesz zastosować tu i teraz.
- Rozwój osobisty z perspektywy praktyka – pomysły, które dają sens, porządkują życie i dają moc działania.
Będzie mi ogromnie miło za symboliczną kawę: → suppi.pl/lepiejteraz
🤝 Zostań Mecenasem Podcastu! (osobiście podziękuje Ci w odcinku):
→ patronite.pl/podcastlepiejteraz
29episodes
Episodes
Newest firstAll episodes
PLT #427 Benjamin Franklin (Cz. 5) Brutalne lekcje dorosłości
5d ago00:43:15Tap to summarizeFiladelfia, 1723 rok. 17-letni chłopak schodzi ze statku z jednym dolarem w kieszeni i trzema bułkami pod pachą.8 miesięcy później je obiady u gubernatora prowincji.Co się wydarzyło pomiędzy? I dlaczego ta znajomość zmieni jego życie w sposób, którego się nie spodziewa? W 5-tej części opowieści o Benjaminie Franklinie zobaczysz, jak nastolatek bez pleców, koneksji i grosza w ciągu roku wpada w orbitę najpotężniejszego człowieka w kolonii. Jak wraca do Bostonu, żeby zatańczyć na nerwach starszego brata. I jak wsiada na statek do Londynu, wioząc w ładowni pewien worek pocztowy, od którego zależy cała jego przyszłość.To odcinek o pierwszych brutalnych lekcjach dorosłości:o tym, komu ufać, komu pożyczać, kiedy milczeć i kiedy walczyć.O młodości, która myśli, że wszystko rozgryzła.I o świecie, który cierpliwie czeka, żeby to zweryfikować.Zapraszam na piątą część serii.Słuchaj i ucz się na błędach wielkich ludziJeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na: suppi.pl/lepiejterazSubskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.Źródła pierwotneBenjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, tekst za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w tym odcinku to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: scena snu w domu modlitwy kwakrów i gospoda Pod Krzywą Szczapą; scena u Bradforda i Keimera („szczwany stary sofista i zwykły nowicjusz”; „gapił się jak otrute prosię”; „miał spory zapas łajdactwa w swoim składzie”; „Sąsiedzie, przyprowadzam ci młodego człowieka…”); opis drukarni Keimera i elegii na śmierć Aquili Rose; kwatera u Readów i pierwsze uczucie do Deborah; list Holmesa i reakcja Keitha; wizyta gubernatora i madera na rogu Third Street; podróż do Bostonu i scena w drukarni Jamesa (garnitur, zegarek, srebro, sztuka ośmiu reali) oraz słowa Jamesa o zniewadze; ocena Josiaha („człowiek małej roztropności…”) i jego warunki pomocy; pieniądze Vernona i „jedno z pierwszych wielkich errat mojego życia”; ostrzeżenie kwakierki na statku i kradzież srebrnej łyżki; upadek Collinsa i scena na rzece Delaware („Zawieziecie mnie do domu”); obietnica Keitha („A skoro on nie chce cię urządzić, zrobię to sam…”) i sugestia podróży do Anglii; pytanie Keimera „A co zamierzasz z tego wywnioskować?”, projekt wspólnej sekty, trzymiesięczny post i pieczone prosię; zaloty do Deborah i stanowisko pani Read; anegdota o psalmie Ralpha („wielki Boże, jak on pisze!”) oraz pożegnalne losy Watsona i Osborne’a; odwlekane listy, doktor Bard i scena w Newcastle.Biografie (fakty i kontekst; cytowane w ramach prawa cytatu)Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (rozdz. 2–3: kontekst Filadelfii lat 20. XVIII w., charakterystyka Keitha i Keimera, tło rodziny Read).H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (rozdziały o młodości: Boston 1724, kontekst polityczny rządów Keitha).Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (szczegóły biografii Keitha i Keimera, tło handlowe Filadelfii lat 1723–1724).Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (klasyczna rekonstrukcja epizodu filadelfijskiego).Archiwa i internetProject Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203).Founders Online, National Archives: founders.archives.gov (aparat krytyczny The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959; stąd potwierdzenie nazwy statku London Hope, której Franklin w autobiografii nie podaje).
Transcribe →PLT #426 Benjamin Franklin (Cz. 4) Ucieczka, która zmieniła wszystko
3w ago00:26:05Tap to summarizePóźnym latem 1723 roku 17-letni chłopak wymyka się z domu w środku nocy. Sprzedał część swoich ukochanych książek, żeby zebrać na bilet. W kieszeni ma kilka monet. Przed nim 500 km otwartej wody i ani jednej znajomej twarzy.To opowieść o 3 dniach, które zmieniły wszystko.Będzie sztorm, który nikomu nie wróży nic dobrego. Człowiek za burtą, którego nikt by sobie nie wymyślił. Oraz marsz w ulewnym deszczu, moment zwątpienia i noc, której Ben nigdy nie zapomni.A na końcu niedzielny poranek w obcym mieście. I ktoś, kto patrzy na brudnego chłopaka i jeszcze nie wie, kim się dla niego okaże.Czwarta część serii o Benjaminie Franklinie. Odcinek o tym, jak naprawdę wygląda nowy początek, nie ten z poradników, czysty i zaplanowany, tylko ten prawdziwy. I o cenie, jaką trzeba zapłacić za wolność.Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz”, pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazSubskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.Źródło główne (pierwotne):Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wszystkie cytaty w tym odcinku pochodzą z rozdziałów II-IV (wg podziału redakcyjnego Franka W. Pine’a) i zostały przetłumaczone z oryginału angielskiego na potrzeby podcastu „Lepiej Teraz”. Tekst oryginalny: wydanie Johna Bigelowa (1868), domena publiczna, Project Gutenberg, ebook nr 20203 (gutenberg.org/files/20203); także Founders Online (founders.archives.gov).Tłumaczenie: Wszystkie polskie wersje cytatów Franklina w tym odcinku to przekład własny z oryginału angielskiego, wykonany na potrzeby „Lepiej Teraz”, nie pochodzą z żadnego opublikowanego polskiego tłumaczenia.Fakty kontekstowe potwierdzone w źródłachData przybycia do Filadelfii: niedziela, 6 października 1723, ustalona przez Claude-Anne Lopez (redaktor The Papers of Benjamin Franklin, Yale University Press) na podstawie własnoręcznej notatki Franklina; Founders Online.Postaci: William Bradford (drukarz w Nowym Jorku) i jego syn Andrew Bradford (drukarz w Filadelfii); Aquila Rose, zmarły główny pracownik Andrew Bradforda. Wszystkie postacie i fakty z Autobiografii, część III, oraz potwierdzone w: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Vol. 1: Journalist, 1706-1730, University of Pennsylvania Press, 2006.Deborah Read: przyszła żona Franklina; jej dom przy Market Street; pierwsze spotkanie opisane w Autobiografii, część III.Trasa: Boston → Nowy Jork (statkiem, „blisko 300 mil”); Nowy Jork → Perth Amboy (łodzią, sztorm); Amboy → Burlington (pieszo, „pięćdziesiąt mil”); Burlington → Filadelfia (łodzią, w nocy, przez Cooper’s Creek). Wszystko wg Autobiografii, część III.Źródła pomocnicze (biografie do dalszej lektury)Nick Bunker, Young Benjamin Franklin, Knopf, 2018.Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdz. 2-3.H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938.Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.
Transcribe →PLT #425 Benjamin Franklin (Cz. 3) Jak udawał kobietę i musiał uciekać z Bostonu
Jun 1000:24:22Tap to summarizeCo się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest?W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o:Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, Bracie tyranie, który trafił za kraty, Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazetyDecyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejterazSubskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki:
Transcribe →PLT #424 Benjamin Franklin (cz. 2) Wegetarianizm, 6-stopniowa metoda pisania prozy i stosunek do szczepień
May 2700:37:44Tap to summarizeBoston, 1720. 14- letni Benjamin pochyla się nad książką pożyczoną na jedną noc.Świeca dogasa.Jeśli zaśnie, brat go znowu zbije.Jeśli ojciec zobaczy światło, zacznie się to wszystko od nowa.W drugiej części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam, jak chłopak bez szkoły, bez pieniędzy i bez wolności stał się w 5 lat mistrzem prozy, wegetarianinem szokującym purytański Boston i świadkiem epidemii, która rozdarła miasto na pół.Czego się dowiesz: 6- stopniowa metoda nauki pisania, którą szesnastoletni Franklin wymyślił sam, w pustej drukarni o piątej rano. Metoda, która działa do dziś i nie wymaga ani nauczyciela, ani kursów.Wegetariańska herezja Franklina – dlaczego przestał jeść mięso w mieście, gdzie to był społeczny skandal. Jak chleb z rodzynkami i szklanka wody dały mu dwie rzeczy, których nikt się nie spodziewał.Epidemia ospy 1721 roku, która podzieliła Boston na dwa wrogie obozy. Spór o szczepienia, granat rzucony w okno i pierwsza naprawdę wolna gazeta w Ameryce.3 lekcje z tego odcinka możesz zastosować u siebie jeszcze w tym tygodniu.Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę: suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKAŹródła główne (pierwotne):Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wydanie autorytatywne: J.A. Leo Lemay & P.M. Zall (red.), Benjamin Franklin’s Autobiography: An Authoritative Text, W.W. Norton, 1986. Polskie tłumaczenie: Żywot własny, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.„Silence Dogood, No. 1–14″ (2 IV – 8 X 1722), pełne teksty w: The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1, ed. L. W. Labaree, Yale University Press, 1959. Online: Founders Online (founders.archives.gov).„The Printer to the Reader”, New-England Courant, No. 80, 11 II 1723. Online: Founders Online.Diary of Cotton Mather, vol. II (Massachusetts Historical Society Collections, 7th Series, vol. VIII).Journal of the House of Representatives of Massachusetts, sesja 1722, s. 21 (postanowienie Council z 12 VI 1722 o uwięzieniu Jamesa Franklina).Massachusetts House Journals, sesja styczeń 1723 (postanowienie z 15 I 1723 o zakazie druku New-England Courant).Zabdiel Boylston, An Historical Account of the Small-Pox Inoculated in New England, Londyn 1726.Boston News-Letter, 14 VIII 1721 (potwierdzenie pierwszego numeru Couranta) i 20 XI 1721 (relacja z zamachu na Mathera).Źródła wtórne:J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Volume 1: Journalist, 1706–1730, University of Pennsylvania Press, 2006.Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdziały 2–3.H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938 (Pulitzer).Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity, Knopf, 2018.Gordon S. Wood, The Americanization of Benjamin Franklin, Penguin, 2004.Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.Claude-Anne Lopez, „Three Buns at a Time: When Did Benjamin Franklin Arrive in Philadelphia?”, Yale Library Gazette, 1980 (ustalenie daty 6 X 1723 jako niedzieli przybycia).David Larson, „Benjamin Franklin’s Youth, His Biographers, and the Autobiography”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, vol. CXIX, no. 3 (lipiec 1995).Źródła internetowe i archiwalne:Colonial Williamsburg — „The Printer in Eighteenth-Century Williamsburg”.Founders Online — founders.archives.gov (wszystkie 14 listów Silence Dogood; pełna korespondencja Franklina).Massachusetts Historical Society — masshist.org (Cotton Mather Diary; mapy Bostonu z 1722).American Antiquarian Society, Worcester (oryginalne numery New-England Courant).Library of Congress, Research Guides — New-England Courant.Harvard University, „Contagion” Digital Exhibits — „The Boston Smallpox Epidemic, 1721″.Colonial Society of Massachusetts — „Bibliographical Notes: New-England Courant” (colonialsociety.org).
Transcribe →PLT #423 Benjamin Franklin (Cz. 1): Chłopiec, który kradł kamienie i wynalazł płetwy
May 1300:43:11Tap to summarizeBoston, 17 stycznia 1706. W warsztacie mydlarza, w którym rok wcześniej utopił się w kadzi z wodą mydlaną 16-miesięczny brat, rodzi się 15. dziecko Josiaha Franklina. Najmłodszy syn najmłodszego syna, od pięciu pokoleń. Nikt nie postawiłby na niego ani grosza. Ten chłopak ma jednak coś, czego nikt mu nie odbierze:matkę z rodu buntowników i ojca, który zamiast pieniędzy daje mu coś cenniejszego - spacery po warsztatach rzemieślniczych i lekcje przy stole.W odcinku usłyszysz: Jak 11-letni Ben wymyślił pierwsze w Ameryce ręczne płetwy pływackie Co widział 5-latek podczas Wielkiego Pożaru Bostonu w 1711 roku Dlaczego gwizdek za wszystkie pieniądze nauczył go więcej niż rok w szkole Co działo się w domu, gdzie liczyła się treść rozmowy, nie treść talerza Jak prymus klasy wylądował przy przycinaniu knotów świec I dlaczego umowa, którą podpisał w wieku 12 lat, była jednocześnie klatką i kluczemTo opowieść o tym, jak wygląda PRAWDZIWY początek drogi człowieka, który wymyślił siebie od zera. Bez pieniędzy, czy znanego nazwiska. Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę: suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA Źródła pierwotneBenjamin Franklin, Żywot własny (Autobiography), Część I (Twyford, 1771). Polskie tłumaczenie: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960Benjamin Franklin, The Whistle — list do Madame Brillon, 10 listopada 1779 (jedna z paryskich „bagatelles”)Benjamin Franklin, On the Art of Swimming – opis ręcznych płetw pływackichCotton Mather, Bonifacius, or Essays to Do Good (Boston, 1710)Relacja Williama Temple’a Franklina (wnuka) – żart o solonych rybachAkta Old South Meeting House – rejestr chrztów; głosowanie na diakona (odkryte przez Nicka Bunkera)Wzorcowa umowa czeladnicza z 1742 roku – Gilder Lehrman Institute of American HistoryBiografie i opracowania historyczneWalter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life (Simon & Schuster, 2003), rozdz. 1-2Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity (Knopf, 2018), część IH.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (Doubleday, 2000), część ICarl Van Doren, Benjamin Franklin (Viking, 1938) – nagroda PulitzeraNian-Sheng Huang, Franklin’s Father Josiah: Life of a Colonial Boston Tallow Chandler, 1657–1745 (American Philosophical Society, 2000)Archiwa i źródła internetoweAmericanLiterature.com – pełny tekst eseju The WhistleMassachusetts Historical Society (masshist.org) – rejestry chrztów Old South, korespondencja FranklinaBenjamin Franklin Historical Society (benjamin-franklin-history.org)International Swimming Hall of Fame (ishof.org) – wprowadzenie pośmiertne, 1968American Battlefield Trust – „Boston and Benjamin Franklin” (battlefields.org)Boston Public Library – Research Guide „Great Fires of Boston”Leventhal Map & Education Center – mapa kapitana Johna Bonnera z 1722 rokuBostonian Society / Old State House – kolekcja oryginalnego szyldu Niebieskiej KuliTOTA – „The Boston of Franklin’s Boyhood” (tota.world)EH.net – „Apprenticeship in the United States”USHistory.org – biografia Franklina i historia New-England Courant
Transcribe →PLT #422 Tadeusz Kościuszko (Cz. 7): Krytyk Napoleona. Przyjaciel biednych.
Apr 2900:39:39Tap to summarizeSiódmy i ostatni odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce.1798 rok. Kościuszko wraca potajemnie z Ameryki do Europy z fałszywym paszportem.W Paryżu czeka na niego Napoleon Bonaparte z propozycją nie do odrzucenia.A w Berville pod Fontainebleau czeka na niego coś zupełnie innego.15 lat ciszy, które zmienią jego legendę na zawsze. Naczelnik kontra cesarz Francuzów Sfałszowany manifest, który wywołał burzę Obietnica cara, która skończyła się milczeniem Szwajcaria, której Kościuszko nie planował Serce, które przeżyło więcej niż jego właścicielJak wygląda życie bohatera, którego nikt już nie potrzebuje?Co robi generał, który nie może walczyć?I dlaczego to właśnie te lata, a nie bitwy, decydują o tym, kim Kościuszko jest dla nas dzisiaj?Finał serii.Przygotuj się na zakończenie, którego się nie spodziewasz. Słuchaj, inspiruj się i żyj lepiej teraz.Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią:Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKABiografie podstawowe:Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (St. Martin’s Press, 2009)Monica M. Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, dostępna na Wikisource), zwłaszcza rozdział 9Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Feliks Koneczny, Święci w dziejach Narodu Polskiego (dostępne na NonPossumus.pl)James S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1998)Sławomir Leśniewski, Kościuszko. Rysa na pomniku? (Wydawnictwo Literackie, 2023)Gary Nash i Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)Korespondencja i źródła pierwotne:Founders Online, National Archives (founders.archives.gov)List Tadeusza Kościuszki do Thomasa Jeffersona, kwiecień 1816List Pierre’a Josepha Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 30 października 1818List Franza Xavera Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 29 października 1817List Kościuszki do A. J. Czartoryskiego, Wiedeń 1815 (cyt. za Gardner)Spotkania z Napoleonem:napoleon.org, biografia: Kosciuszko, Tadeusz Andrzej Bonawenturatadeuszkosciuszko.com, „The difficult story of Tadeusz Kosciuszko and Napoleon Bonaparte”WielkaHistoria.pl, „Kościuszko i Napoleon. Cesarz Francuzów gotował się ze złości, gdy usłyszał warunki polskiego bohatera”WP Film, „To niebezpieczny despota. Posłał na śmierć ponad 100 tys. Polaków”Barbara Grochulska, Księstwo Warszawskie (PWN)Odezwa Dąbrowskiego i Wybickiego do Wielkopolan z 6 XI 1806, historia.interia.plBerville i Zeltnerowie:Wikipedia, Peter Josef ZeltnerDziennik Polski, „Tadeusz Kościuszko prywatnie”Historia Poszukaj, „Czy Tadeusz Kościuszko lubił haftować?”tombeauxpolonais.eu, „gen. Kościuszko”fr-academic.com, biografia KościuszkiKongres Wiedeński i Aleksander I:Tygodnik Powszechny, prof. Franciszek Ziejka, „Naczelnika życie po życiu”TheCollector.com, „Tadeusz Kościuszko: 6 Facts You Didn’t Know”Solura, choroba, śmierć:dr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno, 2017, s. 596–603prawdajestciekawa.pl, „Kościuszko w Solurze”Schweizerbote, 10 kwietnia 1817 (cyt. za Muzeum Kościuszki w Solurze)mabpz.org, „Muzeum Kościuszki w Solurze”kosciuszko-solothurn.ch, oficjalna strona Kosciuszko Gesellschaft SolothurnWikipedia, Kościuszko Museum, Solothurndzieje.pl, „200 lat temu w Solurze zmarł Tadeusz Kościuszko”Pochówek na Wawelu, serce, kopiec:dzieje.pl, „200 lat temu Tadeusz Kościuszko został pochowany na Wawelu”pai.media.pl, „Ostatnia droga Tadeusza Kościuszki”Muzeum Historii Polski, kalendariumkopieckosciuszki.pl, oficjalna strona Kopca Kościuszki w KrakowieTestament siechnowicki i amerykański:Wikipedia, Wills of Tadeusz KościuszkoWikicytaty (pl), Tadeusz Kościuszkopolonika.pl, „Niezrealizowany testament Tadeusza Kościuszki”Smithsonian Magazine, „The Polish Patriot Who Helped Americans Beat the British” (2017)Pamięć i upamiętnienia:American Battlefield Trust, Andrzej Tadeusz Bonawentura Kosciuszkokosciuszkoheritage.com, „Thaddeus Kosciuszko Memorialised Worldwide”Wikipedia, Commemoration of Tadeusz KościuszkoBritannica, Tadeusz Kosciuszko
Transcribe →PLT #421 Tadeusz Kościuszko (Cz. 6): Niewola, podziw cara i tryumfalny powrót do Ameryki
Apr 1500:41:43Tap to summarizePetersburg, 1796. Car Rosji osobiście przychodzi do celi polskiego generała. Nie po to, żeby go upokorzyć. Po to, żeby mu się pokłonić. W szóstej części serii o Tadeuszu Kościuszce opowiadam o człowieku, którego podziwiał nawet jego wróg. O drodze z wilgotnego lochu do Filadelfii, gdzie tłumy witały go salwami z dział, a Thomas Jefferson nazwał go „najczystszym synem wolności”.Będzie o godności, której nie można odebrać.O odwadze, która nie pyta o wynik.I o jednym dokumencie napisanym o czwartej nad ranem, który mógł zmienić historię Ameryki.Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią: Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawoweAlex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution, St. Martin’s Press, 2009Monica Gardner, Kościuszko: A Biography, 1920 (Wikisource)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta, 1894/1896Tadeusz Korzon, Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta, t. IVJames S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty, Hippocrene Books, 1998Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile, 1946/1977Gary Nash, Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull, Basic Books, 2008Źródła pierwotne i pamiętnikiJulian Ursyn Niemcewicz, Notes of My Captivity in Russia, tłum. Alexander Laski, 1844 (Wikisource)Founders Online, National Archives (founders.archives.gov): korespondencja Jefferson-Kościuszko, testament z 5 maja 1798The Papers of Thomas Jefferson, t. 30, red. Barbara B. Oberg, Princeton UP, 2003Insurekcja kościuszkowska i Uniwersał PołanieckiKazimierz Bartoszewicz, Dzieje Insurekcji Kościuszkowskiej, 1913 (reprint 2002)Bartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, 2001Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Maciejowice, Battle of Szczekociny, Proclamation of Połaniec, Warsaw Uprising (1794)Kresy.pl: „Wynikał z Konstytucji 3 Maja. 7 maja 1794 roku Tadeusz Kościuszko ogłosił Uniwersał połaniecki”Wprost Historia: „Kościuszko obiecał chłopom wolność”Ośrodek Myśli Obywatelskiej i Patriotycznej: „Uniwersał połaniecki, 7 maja 1794 r.”„Finis Poloniae”, analiza źródłowaJózef Tretiak, O Finis Poloniae, 1921Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie: „Finis Poloniae! Kościuszko w niewoli”Wikipedia (pl): Finis PoloniaeNiewola, uwolnienie i car Paweł IEdward P. Alexander, „Jefferson and Kosciuszko: Friends of Liberty and of Man”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, XCII, nr 1, 1968Bibliotekarz Podlaski: „Prisons, politics and the gift of freedom: Kosciuszko, Niemcewicz and Paul I”Muzeum Historii Polski / Google Arts & Culture: „Tadeusz Kościuszko, a man of vision”Encyclopedia Britannica: Paul IWikipedia: Paul I of Russia, Peter and Paul FortressPrawa kobiet i Emilia ZeltnerDr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno 2017, s. 596-603Muzeum Kościuszki w SolothurnGeni.com: Emilia Taddea Zeltner (1804-1875)Wikimedia CH: Emilia Morosini ZeltnerAlex Storozynski, wywiad dla Polish WeeklyPowrót do Ameryki i testament abolicjonistycznyNPS: Thaddeus Kosciuszko National Memorial (nps.gov/thko)ushistory.org / Independence Hall AssociationAmerican Battlefield TrustThe Philadelphia Inquirer: „Jefferson’s missed opportunity to free his slaves”, 2017New Eastern Europe: „General Kosciuszko, a man ahead of his time”, 2018Kontekst historyczny: III rozbiór i LegionyJerzy Lukowski, Hubert Zawadzki, A Concise History of Poland, Cambridge UP, 2001Norman Davies, God’s Playground: A History of Poland, Oxford UP, 2005Wikipedia: Third Partition of Poland, Mazurek DąbrowskiegoMuzyka KościuszkiAleksander Janta, Polski Ośrodek Muzyczny USC (polishmusic.usc.edu)
Transcribe →PLT #420 Tadeusz Kościuszko (Cz. 5): Żydowski pułkownik i zdrada biskupów
Apr 100:52:52Tap to summarizeBohater dwóch kontynentów wraca do ojczyzny. Ale zamiast owacji czeka go bieda, zapomniane zasługi i kraj rozpadający się na kawałki. Pięć lat na wsi. Puste kieszenie. Ameryka wciąż nie zapłaciła mu za siedem lat walki. Co robi generał, którego nikt nie potrzebuje?Spotkanie, które odbiera mowę. Konstytucja, która przeraża trzy imperia.I zdrada, która przychodzi stamtąd, skąd nikt się nie spodziewał.A potem: krakowski Rynek, podniesiona szabla i przysięga, od której wstrzymuje oddech cała Europa.Chłopi z kosami kontra rosyjskie armaty.Żydowski kupiec z Litwy, który zostaje pułkownikiem. I sukmana, która mówi więcej niż tysiąc przemówień.Piąty odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce to historia o tym, że wolność albo jest dla wszystkich, albo nie ma jej dla nikogo.Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storozynski: The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Tadeusz Korzon: Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner: Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)James S. Pula: Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Miecisław Haiman: Kosciuszko: Leader and Exile (1946)Konstytucja 3 Maja i reformy:Norman Davies: God’s Playground: A History of Poland (Oxford, 2005)Richard Butterwick: The Polish Revolution and the Catholic Church, 1788-1792 (Oxford, 2012)Adam Zamoyski: The Last King of Poland (2012)Wikipedia: Constitution of 3 May 1791, Great SejmPolish Presidency of the EU Council: „About the Constitution of 3 May”Targowica, zdrada i rozbiory:Wikipedia: Targowica Confederation, Second Partition of PolandRobert Howard Lord: The Second Partition of Polandhistoria.dorzeczy.pl: „Zdrada narodowa. Zawiązanie konfederacji targowickiej”Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)Jerzy Łojek: Dzieje zdrajcy oraz Upadek Konstytucji 3 MajaBitwa pod Dubienką:Wikipedia: Battle of DubienkaPiotr Derdej: Zieleńce – Mir – Dubienka 1792 (Bellona, 2008)twojahistoria.pl: „Bitwa pod Dubienką”Google Arts & Culture / Muzeum Historii PolskiInsurekcja kościuszkowska i Racławice:Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Racławicepolishhistory.pl: „The Battle of Racławice: How did Kościuszko defeat the Russians?”Bartłomiej Szyndler: Powstanie kościuszkowskie 1794 (2001)bliskopolski.pl: „1794 r.: Insurekcja kościuszkowska”dzieje.pl: „Insurekcja Kościuszkowska – ostatnia próba ratowania Rzeczpospolitej”Polskie Radio: „Wojciech Bartosz Głowacki. Bohater spod Racławic”Wikisource: Gardner, Kościuszko: A Biography, Chapter 4Zdrada kleru i rola Kościoła:Otton Beiersdorf (oprac.): Papiestwo wobec sprawy polskiej w latach 1772-1864. Wybór źródeł (Wrocław 1960)Richard Butterwick: Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792 (Arcana, Kraków 2012)Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)Andrzej Woltanowski: „Śmierć prymasa Poniatowskiego”, Kwartalnik Historyczny (1987)Wikipedia: Józef Kossakowski, Ignacy Massalski, Michał Jerzy PoniatowskiBrewe papieża Piusa VI do Katarzyny II z 24 lutego 1792 r.Akta nuncjatury warszawskiej (Ferdinando Maria Saluzzo)„Papiery ambasady rosyjskiej” (archiwum Igelströma)Żydzi w Polsce – tło historyczne:Wikipedia (pl): Statut kaliski, Privilegium de non tolerandis JudaeisWikipedia: History of the Jews in PolandPOLIN Museum: „Statut kaliski – 750-lecie pierwszego przywileju Żydów”polishfreedom.pl: „Przywilej Generalny dla Żydów w Wielkopolsce – Statut Kaliski”sztetl.org.pl: „Historia społeczności” (Warszawa)Żydowski Instytut Historyczny: „Żydowskie ulice w Warszawie” (Eleonora Bergman)Żydowski Instytut Historyczny: „Pociejów – żydowskie centrum handlowe dawnej Warszawy”Berek Joselewicz i Pułk Lekkokonny Starozakonny:Wikipedia: Berek Joselewicz, Pułk Lekkokonny StarozakonnyVirtual Shtetl (sztetl.org.pl): biogram „Joselewicz Berek”Virtual Shtetl: „Polish Jews at the times of the Great Sejm and the Kościuszko Uprising”Polityka, Pomocnik Historyczny: „Odezwa Berka Joselewicza”ANU Museum of the Jewish People: „The Story of the Jewish Warrior Who Became a Symbol of Bravery in Poland”histmag.org: „Dał nam przykład Joselewicz…”polishhistory.pl: „The Massacre of Warsaw’s Praga District (4 November 1794)”polishhistory.pl: „Kościuszko – a man before his time”dignitynews.eu: „Where is the oldest active synagogue in Poland located?”American Association for Polish-Jewish Studies: „Jewish Soldiers in Polish Armies 1794-1945″ (Dubicki & Łukomski)Alex Storozynski: The Peasant Prince, rozdział 12Emanuel Ringelblum: Żydzi w powstaniu Kościuszkowskim (1937/38)Derek Penslar: Jews and the Military: A History (Princeton University Press, 2013)Korespondencja i źródła pierwotne:Julian Ursyn Niemcewicz: pamiętniki (za Storożynskim)List Kościuszki do Adama Jerzego Czartoryskiego (1814)Henryk Mościcki (oprac.): Pisma Tadeusza KościuszkiLudwika Sosnowska: list przez Niemcewicza (za Gardner)Akt Insurekcji Kościuszkowskiej: tekst powszechnie dostępny: Gazeta Rządowa, nr 78 (1794)
Transcribe →PLT #419 Tadeusz Kościuszko (Cz. 4): Przyjaźń, która zawstydziła ojców założycieli USA
Mar 1800:36:24Tap to summarizeWest Point, 1779 rok.Polski pułkownik wraca z inspekcji fortyfikacji – zmęczony, w zabłoconych butach. Otwiera drzwi kwatery. Za jego biurkiem siedzi czarnoskóry ordynans. Ubrany w jego mundur. Z przyjaciółmi. Jedzą. Piją. Śmieją się. W XVIII-wiecznej armii kara za taką impertynencję to publiczna chłosta.Kościuszko roześmiał się. Zasalutował. I dołączył do zabawy.Ta jedna scena mówi o nim więcej niż wszystkie twierdze, które zbudował. W czwartym odcinku serii o Tadeuszu Kościuszce opowiadam o człowieku, który żył tak, jak mówił – w czasach, gdy mało kto to robił. Usłyszysz o tym, jak zbudował West Point, najważniejszą twierdzę rewolucji i dlaczego Brytyjczycy nigdy jej nie zaatakowali.Jak na Południu uratował całą armię generała Greene’a nie bronią, ale samym przygotowaniem.Poznasz czarnoskórego żołnierza, z którym Kościuszko służył ramię w ramię przez 6 lat.Odkryjesz historię indiańskiego wodza Małego Żółwia i pistoletu znalezionego przy jego kościach ponad sto lat po ich spotkaniu.Dowiesz się, komu w swoim testamencie Kościuszko przeznaczył całą amerykańską emeryturę.I dlaczego jego przyjaciel Thomas Jefferson nigdy tego testamentu nie wykonał.Wesprzyj mój podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę: suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)West Point – fortyfikacje, krajobraz i ogród:American Battlefield Trust – profil West Point (battlefields.org)Journal of the American Revolution – „Kosciuszko: Patron Saint of West Point” (allthingsliberty.com)Journal of the American Revolution – „The Limits of Environmental Mastery in the Highlands Department” (allthingsliberty.com, 2024)US Military Academy West Point – historia oficjalna (westpoint.edu)Francis A. Galgano, „The Revolutionary War in the Hudson Highlands: Fortifying West Point” (Middle States Geographer, 2010)DVIDS / US Army Corps of Engineers – „Historic Structures, Modern Solutions: Kosciuszko Garden” (2024)Historic Marker Database – Kosciuszko’s Garden (hmdb.org)American Garden History – „Kosciuszko’s Secret 1778 Garden at West Point” (americangardenhistory.blogspot.com)Życie codzienne armii kontynentalnej:Dr. James Thacher, A Military Journal During the American Revolutionary War (1823) – wpisy z 1778-1779American Battlefield Trust – „Food and Beverage of the Revolutionary War Era”Encyclopedia.com – „Soldiers’ Rations”Washington Crossing Historic Park – „Continental Army Soldiers’ Clothing”American Battlefield Trust – „Washington’s Encampment at Morristown and the Hard Winter of 1779-1780″Kampania Południowa i Wyścig do Dan:Andrew Waters, To the End of the World: Nathanael Greene, Charles Cornwallis, and the Race to the Dan (Westholme Publishing, 2020)John Buchanan, The Road to Guilford Courthouse (John Wiley & Sons, 1997)Richard K. Showman et al., eds., The Papers of General Nathanael Greene, vol. 7 (UNC Press, 1994)Halifax County Historical Society – „Crossing of the Dan”Agrippa Hull i przyjaźnie:Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty (2008) – główne źródło relacji Hull-KościuszkoBidwell House Museum – „Agrippa Hull and Tadeusz Kosciuszko” (2023)Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa (kontekst polskiej pańszczyzny)Zdrada Arnolda:Nathaniel Philbrick, Valiant Ambition: George Washington, Benedict Arnold, and the Fate of the American Revolution (2016)Testament Kościuszki:Nash & Hodges, Friends of Liberty – najszczegółowsze opracowanie testamentu i roli JeffersonaMonticello / Thomas Jefferson Foundation – biogram Kościuszki i kontekst testamentuStorozynski, The Peasant Prince – rozdział o testamencieKrajobraz i przyroda Hudson Highlands:New York State Department of State – „Hudson Highlands Scenic Area of Statewide Significance”New York Natural Heritage Program – Chestnut Oak Forest Guide; Hemlock-Northern Hardwood Forest GuideLamont-Doherty Earth Observatory, Columbia University – „Hudson River Estuary Basics”Źródła pierwotne – korespondencja:List Kościuszki do Johna Taylora, 14 września 1778 – za Journal of the American Revolution (allthingsliberty.com); oryginał w kolekcji Gates Papers / New-York Historical Society„najważniejsza pozycja strategiczna w Ameryce” – Washington o West Point, za Kajenckim i Storożynskim„armia w opłakanym stanie” – Greene po przyjeździe do Charlotte, za Showmanem, Papers of Nathanael Greene„jest osobą o wiedzy i zasługach” – Washington do Henry’ego Laurensa, 10 listopada 1777, Founders Online„niedostępny dla niczego poza kozami” – Lord Stirling o terenie Highlands, za Galgano (2010)Dziennik oficera Brygady Parsonsa (styczeń 1778) – za Storożynskim i KajenckimAnegdota o Hullu w mundurze – Nash & Hodges, Friends of Liberty; powtarzana przez Storożynskiego i PulęSpotkanie z Małym Żółwiem i odkrycie pistoletu w 1914 – Storożynski, The Peasant Prince; Pula, The Purest Son of Liberty
Transcribe →PLT #418 Tadeusz Kościuszko (Cz. 3): Genialny plan Polaka, który umożliwił zwycięstwo pod Saratogą
Mar 400:35:51Tap to summarizeJesień 1777. Wzgórza nad rzeką Hudson w stanie Nowy York.7 tysięcy najlepszych brytyjskich żołnierzy maszeruje na Albany. Jeśli tam dotrą, Ameryka wraca pod koronę. Na ich drodze pozornie nic nie stoi.W tym odcinku zobaczysz, co się dzieje, gdy kompetencja spotyka ignorancję. Gdy jedna zignorowana rada prowadzi do katastrofy, a jedna wysłuchana zmienia losy wojny. I zadasz sobie pytanie: Czy potrafisz budować w ciszy, gdy nikt nie patrzy?To historia o porażce zamienionej w zwycięstwo. O samotności, która nie złamała. I o okopach, które okazały się ważniejsze niż szarże kawalerii.Słuchaj teraz — trzeci rozdział niesamowitej podróży Kościuszki przez Amerykę.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storożyński, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)Źródła pierwotne – korespondencja i dokumenty:George Washington do Henry’ego Laurensa, 10 listopada 1777 (Founders Online: Washington/03-12-02-0185): „Cosieski, I think his name is… is a person of knowledge and merit”Raport Gatesa do Kongresu: „Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” (za Gardnerą i Kajenckim)Gates o Kościuszce – zdanie przypisywane przez Storożyńskiego, Kajenckiego i Pulę: „the great tacticians of the campaign were hills and forests, which a young Polish Engineer was skillful enough to select for my encampment” (oryginał nie zlokalizowany w archiwach cyfrowych)Artykuły i źródła akademiczne:Smithsonian Magazine, marzec 2017 – profil KościuszkiAmerican Battlefield Trust – profile bitew pod Saratogą (battlefields.org)National Park Service – Saratoga National Historical ParkMuseum of the American Revolution – wirtualny spacer po śladach Kościuszki (amrevmuseum.org)National Museum of the United States Army – biogram Kościuszki (thenmusa.org)Angry Staff Officer (blog) – „Thaddeus Kosciusko: The Polish Engineer You Never Heard of Who Saved America” (2019)Ambasador RP Piotr Wilczek, cytowany za Richmond Times-Dispatch (2018)Monticello / Thomas Jefferson Foundation – biogram KościuszkiBritannica – hasła: Tadeusz Kościuszko, Battles of Saratoga, American RevolutionKontekst historyczny Rewolucji Amerykańskiej:American Battlefield Trust – American Revolution FAQNational Army Museum (UK) – American War of Independence: OutbreakU.S. Department of State, Office of the Historian – „The Declaration of Independence, 1776″The American Yawp (podręcznik akademicki, open source) – rozdział 5: The American RevolutionCytaty źródłowe:„ziemny fort został zbudowany pod doświadczonym okiem polskiego inżyniera” – American Battlefield Trust„Cosieski, I think his name is…” – Washington do Laurensa, Founders Online„Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” – raport Gatesa do Kongresu„The great tacticians of the campaign were hills and forests…” – Gates, za Storożyńskim/Kajenckim/Pulą„I would say his influence is even more significant than Lafayette” – Alex Storożyński, Smithsonian Magazine„nie zgodził się i ostatecznie nie pozwolił mu zbudować umocnień na Sugar Loaf” – American Battlefield Trust, za St. ClairKajencki o Bemis Heights„Wjechał na wzgórze i zbadał teren…” – Thaddeus Kosciuszko:Military Engineer of the American RevolutionStorożyński o taktyce opóźniania: „Kościuszko ocalił uciekającą armię…” – The Peasant Prince
Transcribe →