Bohater dwóch kontynentów wraca do ojczyzny. Ale zamiast owacji czeka go bieda, zapomniane zasługi i kraj rozpadający się na kawałki.

Pięć lat na wsi. Puste kieszenie. Ameryka wciąż nie zapłaciła mu za siedem lat walki. Co robi generał, którego nikt nie potrzebuje?

Spotkanie, które odbiera mowę. Konstytucja, która przeraża trzy imperia.
I zdrada, która przychodzi stamtąd, skąd nikt się nie spodziewał.

A potem: krakowski Rynek, podniesiona szabla i przysięga, od której wstrzymuje oddech cała Europa.

Chłopi z kosami kontra rosyjskie armaty.
Żydowski kupiec z Litwy, który zostaje pułkownikiem. I sukmana, która mówi więcej niż tysiąc przemówień.

Piąty odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce to historia o tym, że wolność albo jest dla wszystkich, albo nie ma jej dla nikogo.

Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz

Postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

ŹRÓDŁA ODCINKA:

Biografie podstawowe:

Alex Storozynski: The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)
Tadeusz Korzon: Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)
Monica Gardner: Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)
James S. Pula: Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)
Miecisław Haiman: Kosciuszko: Leader and Exile (1946)

Konstytucja 3 Maja i reformy:

Norman Davies: God’s Playground: A History of Poland (Oxford, 2005)
Richard Butterwick: The Polish Revolution and the Catholic Church, 1788-1792 (Oxford, 2012)
Adam Zamoyski: The Last King of Poland (2012)
Wikipedia: Constitution of 3 May 1791, Great Sejm
Polish Presidency of the EU Council: „About the Constitution of 3 May”

Targowica, zdrada i rozbiory:

Wikipedia: Targowica Confederation, Second Partition of Poland
Robert Howard Lord: The Second Partition of Poland
historia.dorzeczy.pl: „Zdrada narodowa. Zawiązanie konfederacji targowickiej”
Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)
Jerzy Łojek: Dzieje zdrajcy oraz Upadek Konstytucji 3 Maja

Bitwa pod Dubienką:

Wikipedia: Battle of Dubienka
Piotr Derdej: Zieleńce – Mir – Dubienka 1792 (Bellona, 2008)
twojahistoria.pl: „Bitwa pod Dubienką”
Google Arts & Culture / Muzeum Historii Polski

Insurekcja kościuszkowska i Racławice:

Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Racławice
polishhistory.pl: „The Battle of Racławice: How did Kościuszko defeat the Russians?”
Bartłomiej Szyndler: Powstanie kościuszkowskie 1794 (2001)
bliskopolski.pl: „1794 r.: Insurekcja kościuszkowska”
dzieje.pl: „Insurekcja Kościuszkowska – ostatnia próba ratowania Rzeczpospolitej”
Polskie Radio: „Wojciech Bartosz Głowacki. Bohater spod Racławic”
Wikisource: Gardner, Kościuszko: A Biography, Chapter 4

Zdrada kleru i rola Kościoła:

Otton Beiersdorf (oprac.): Papiestwo wobec sprawy polskiej w latach 1772-1864. Wybór źródeł (Wrocław 1960)
Richard Butterwick: Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792 (Arcana, Kraków 2012)
Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)
Andrzej Woltanowski: „Śmierć prymasa Poniatowskiego”, Kwartalnik Historyczny (1987)
Wikipedia: Józef Kossakowski, Ignacy Massalski, Michał Jerzy Poniatowski
Brewe papieża Piusa VI do Katarzyny II z 24 lutego 1792 r.
Akta nuncjatury warszawskiej (Ferdinando Maria Saluzzo)
„Papiery ambasady rosyjskiej” (archiwum Igelströma)

Żydzi w Polsce – tło historyczne:

Wikipedia (pl): Statut kaliski, Privilegium de non tolerandis Judaeis
Wikipedia: History of the Jews in Poland
POLIN Museum: „Statut kaliski – 750-lecie pierwszego przywileju Żydów”
polishfreedom.pl: „Przywilej Generalny dla Żydów w Wielkopolsce – Statut Kaliski”
sztetl.org.pl: „Historia społeczności” (Warszawa)
Żydowski Instytut Historyczny: „Żydowskie ulice w Warszawie” (Eleonora Bergman)
Żydowski Instytut Historyczny: „Pociejów – żydowskie centrum handlowe dawnej Warszawy”

Berek Joselewicz i Pułk Lekkokonny Starozakonny:

Wikipedia: Berek Joselewicz, Pułk Lekkokonny Starozakonny
Virtual Shtetl (sztetl.org.pl): biogram „Joselewicz Berek”
Virtual Shtetl: „Polish Jews at the times of the Great Sejm and the Kościuszko Uprising”
Polityka, Pomocnik Historyczny: „Odezwa Berka Joselewicza”
ANU Museum of the Jewish People: „The Story of the Jewish Warrior Who Became a Symbol of Bravery in Poland”
histmag.org: „Dał nam przykład Joselewicz…”
polishhistory.pl: „The Massacre of Warsaw’s Praga District (4 November 1794)”
polishhistory.pl: „Kościuszko – a man before his time”
dignitynews.eu: „Where is the oldest active synagogue in Poland located?”
American Association for Polish-Jewish Studies: „Jewish Soldiers in Polish Armies 1794-1945″ (Dubicki & Łukomski)
Alex Storozynski: The Peasant Prince, rozdział 12
Emanuel Ringelblum: Żydzi w powstaniu Kościuszkowskim (1937/38)
Derek Penslar: Jews and the Military: A History (Princeton University Press, 2013)

Korespondencja i źródła pierwotne:

Julian Ursyn Niemcewicz: pamiętniki (za Storożynskim)
List Kościuszki do Adama Jerzego Czartoryskiego (1814)
Henryk Mościcki (oprac.): Pisma Tadeusza Kościuszki
Ludwika Sosnowska: list przez Niemcewicza (za Gardner)
Akt Insurekcji Kościuszkowskiej: tekst powszechnie dostępny: Gazeta Rządowa, nr 78 (1794)