Trong những tuần lễ đầu tháng Giêng, người Pháp thường có truyền thống ăn Bánh Ba Vua « Galette des Rois » nhân mùa lễ Hiển Linh « Épiphanie ». Năm nay, ngoài các hương bánh phổ biến như hạnh nhân, quả táo hay hồ trăn, còn bắt đầu xuất hiện loại bánh galette nhân trà xanh matcha. Thế nhưng, loại bánh này không hề rẻ, gần 60 euro một ổ bánh 8 phần, do trà xanh matcha đang rơi vào tình trạng khan hiếm nguồn cung.

Matcha là loại bột trà xanh được làm bằng lá trà non (tencha) phơi khô, loại bỏ phần cuống và gân lá, rồi dùng cối đá để nghiền nhuyễn, xay mịn. Nổi tiếng là rất tốt cho sức khỏe, bột trà xanh matcha đã nhanh chóng trở thành biểu tượng của lối sống lành mạnh, được sử dụng rất nhiều trong ngành ẩm thực. Cô Andie Ella là một người gây ảnh hưởng ở Pháp với hơn nửa triệu người đăng ký theo dõi tài khoản trên mạng xã hội.

Trên kênh truyền hình France 24, cô cho biết cơn sốt trà matcha không phải là điều mới mẻ, nhưng các trào lưu trong giới tiêu dùng đã tăng nhanh gấp bội, nhờ tốc độ lan truyền của các mạng xã hội :

« Theo tôi, matcha trở nên thịnh hành phổ biến chủ yếu nhờ vào các mạng xã hội. Đầu tiên hết, màu sắc của matcha khá bắt mắt nên dễ thu hút giới thích chụp ảnh trên Instagram. Thật vậy, loại bột trà màu xanh nhuyễn mịn này, khi được khuấy đều hay được pha với sữa, tạo ra nhiều thức uống đẹp mắt, chỉ cần nhìn thoáng qua là người ta bỗng dưng thèm ngay, muốn uống thử loại trà này.

Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng là một điểm đến hấp dẫn trong mắt nhiều khách du lịch quốc tế. Hai hình ảnh bổ sung cho nhau, làm tăng thêm nét quyến rũ của matcha. Cuối cùng, matcha càng trở nên phổ biến vì thức uống truyền thống của Nhật Bản rất hợp với các xu hướng đề cao lối sống lành mạnh hiện thời : ẩm thực giúp nâng cao chất lượng cuộc sống, làm đẹp làn da, gìn giữ sức khỏe. Bột trà xanh của Nhật Bản đáp ứng các tiêu chuẩn này. »

Sau vài chuyến đi Nhật Bản, cô Andie Ella đã cho ra mắt thương hiệu « Milia Matcha », sử dụng loại trà xanh Okumidori với nhiều mùi thơm tự nhiên và hầu như không có vị đắng, được sản xuất tại miền nam quần đảo Nhật Bản. Bột trà xanh matcha giờ đây được khai thác dưới nhiều hình thức : ngoài các thức uống pha sữa (matcha latte) hay trân châu (bubble tea) còn có nhiều món tráng miệng như mochi, bánh flan, kem trà xanh... Giờ đây lại có thêm nhiều loại mỹ phẩm cũng như kem dưỡng da kết hợp với bột trà matcha.

Theo nhà sản xuất người Nhật Masahiro Okutomi sống trong một gia đình trồng trà từ 15 đời qua, sự khai thác quá mức này có nguy cơ tạo ra tình trạng khan hiếm, do nguồn cung không đuổi kịp mức cầu.

« Với tư cách là một người chế biến matcha, tôi rất vui mừng khi thấy bột trà xanh Nhật Bản thu hút được nhiều sự chú ý như vậy. Có thể nói là có rất nhiều người từ khắp nơi trên thế giới, dù không hẹn nhưng đều cùng quan tâm đến matcha của Nhật Bản. Tuy nhiên, mọi chuyện đang trở nên căng thẳng, nhu cầu của người tiêu dùng không ngừng gia tăng, tạo ra nhiều sức ép lên ngành sản xuất matcha : từ các nhà trồng trọt cho đến các gia đình thu hoạch trà xanh để sản xuất bột trà. Trước mắt, chuỗi cung ứng đang bị đe dọa, có nguy cơ bị thiếu hụt sản phẩm. Bản thân tôi cũng đang chịu nhiều áp lực và trong ngắn hạn, tôi cảm thấy dù có cố gắng cách mấy, tôi vẫn không thể đáp ứng nổi nhu cầu ngày càng lớn từ người tiêu dùng. »

Theo ông Shigehito Nishikida, nhà quản lý tiệm trà Jugetsudo nằm tại khu phố trung tâm Tsukiji ở Tokyo, cửa hàng này đang tìm cách hạn chế lượng trà trong mỗi lần mua bán. Trong vài năm qua, cơn sốt ghiền matcha ngày càng tăng mạnh, do nhiều khách hàng muốn mua thêm matcha để tự pha ở nhà, sau khi xem các đoạn video trên TikTok. Theo kênh truyền hình France 24, thị trường toàn cầu đang bị ảnh hưởng vì người tiêu dùng đang thay đổi thói quen dùng trà matcha. Chỉ trong năm qua, mức sản xuất đã không theo kịp đà tăng của mức cầu, khiến giá matcha đã tăng hơn 170% tại Nhật Bản.

Nhật Bản : matcha chủ yếu được dành cho xuất khẩu

Ông Zach Mangan, nhà sáng lập chuỗi quán trà « Kettl » ở Los Angeles và New York, giải thích trong số 25 loại matcha được bán ngoài tiệm, có đến khoảng 20 loại nay đã hết hàng. Bột trà xanh matcha thường được bán trong các gói 20 gram, giá cả tùy thuộc vào từng loại, từ 25 đến 140 euro, tức từ 1.250 đến 7.000 euro một kí lô. Vào đầu năm 2026, công ty Gozen Ui của Nhật Bản lập kỷ lục mới khi bán một túi trà 20 gram với giá 340 euro, tức gần 17.000 euro một kí matcha.

Theo Bộ Nông nghiệp Nhật Bản, trong năm qua, hơn một nửa sản lượng trà matcha (gần 9.000 tấn) được dành cho xuất khẩu. Cho dù các hộ trồng trọt ở Nhật đã mở rộng thêm đất canh tác, nhưng quá trình sản xuất với nhiều khâu thủ công đòi hỏi khá nhiều thời gian, cho nên nguồn cung vẫn còn chậm so với mức cầu. Nhà sản xuất Masahiro Okutomi, điều hành nông trại ở Sayama, cho biết :

« Các nhà sản xuất trà ở Nhật Bản đang gặp nhiều khó khăn, công việc của họ bị quá tải khi nhu cầu tăng nhanh. Gia đình tôi vẫn nhận được nhiều tin nhắn mỗi ngày, cho dù trên trang web của công ty, chúng tôi đã thông báo với khách hàng rằng công ty không còn nhận thêm bất kỳ đơn đặt hàng matcha nào nữa. »

Việc sản xuất bột trà xanh là một quá trình công phu và tỉ mỉ : lá trà non « tencha » được trồng trong bóng râm trong bốn tuần trước khi thu hoạch, sau đó được hái bằng tay, loại bỏ cuống trà và gân lá trước khi được cho vào cối đá xay mịn. Theo nhà sản xuất Masahiro Okutomi, quá trình thủ công này đòi hỏi thời gian và sự chịu khó, chưa kể đầu tư vào các loại máy móc dùng để sấy khô lá trà. Câu hỏi đặt ra là liệu các nhà chế biến có thể sản xuất trên quy mô lớn mà không làm giảm chất lượng của matcha hay không ?

Dù muốn hay không, cơn sốt trên toàn thế giới khiến giá trà xanh matcha tăng nhanh trong một thời gian ngắn. Ông Fumi Ueki, nhà điều hành Leaf Brand Group, thuộc tập đoàn Ito En, công ty phân phối lá trà hàng đầu ở Nhật Bản cho biết, hiện giờ người Nhật nói chung không uống nhiều matcha, trong khi thế giới lại « nghiện » loại trà xanh này hơn bao giờ hết. Đôi khi người tiêu dùng muốn thưởng thức matcha mà lại quên xem xuất xứ rõ ràng của sản phẩm. Trên thị trường quốc tế, bắt đầu xuất hiện nhiều gói trà bán lẻ, trong đó người bán có thể độn thêm những loại bột trà khác kém chất lượng, trộn với nhiều chất tạo mùi, tạo màu sao cho gần giống với các loại matcha thượng hạng, được bán với giá cao hơn !

Cơn sốt tiêu dùng khiến bột trà xanh matcha trở nên khan hiếm