Diễn ra hàng năm từ 20 năm qua tại Paris, triển lãm Art Capital là một trong những sự kiện quan trọng của giới nghệ thuật đương đại Pháp và quốc tế. Năm nay, Art Capital đã được tổ chức từ ngày 13 đến 15/02/2026 tại Grand Palais ( Cung điện lớn ), quy tụ hơn 3.000 nghệ sĩ nhằm tôn vinh sự sáng tạo trong mọi hình thức đa dạng, từ hội họa, điêu khắc, đến nhiếp ảnh, sắp đặt, tạo nên mối liên kết giữa truyền thống và sự sáng tạo đương đại.

Được chính các nghệ sĩ tổ chức, Art Capital dành ưu tiên cho sự tương tác gần gũi, khách tham quan có thể trò chuyện thoải mái với các nghệ sĩ, khám phá nguồn cảm hứng của họ, tìm hiểu quá trình sáng tạo của họ.

Triển lãm được chia thành bốn khu chính Salon des indépendants ( nghệ sĩ độc lập ), Salon des artistes français ( nghệ sĩ Pháp ), Salon Dessin & Peinture à l’Eau ( Tranh màu nước ) và đặc biệt là Salon des Comparaisons ( quy tụ các nhóm nghệ sĩ cùng khuynh hướng ). Năm nay, Salon des Comparaisons có 36 nhóm. Các nghệ sĩ do chính mỗi trưởng nhóm tuyển chọn và mời tham gia, như trường hợp của họa sĩ Nguyễn Kim Chi, một nghệ sĩ người Việt theo trường phái chủ nghĩa biểu hiện ( expressionisme ) mà tác phẩm được triển lãm rất nhiều tại Pháp hiện nay.

Bức tranh mà Kim Chi cho trưng bày tại Art Capital năm nay mang tên “A la table ovale”. Trả lời RFI, họa sĩ Kim Chi giải thích:

“Tác phẩm trưng bày ở đây có tên là “Ở Bàn Ovale”, gồm một nhóm người, đa phần là nu ( khỏa thân ). Ý của mình muốn nói là cảnh đó có thể ở bất cứ đâu: Từ gia đình đến xã hội hoặc bất cứ quốc gia nào thì con người ta là bình đẳng. Trong tác phẩm của mình có khoảng sáu bảy người đang trò chuyện với nhau. Tác phẩm của mình bao giờ cũng mang một hướng mở. Họ trò chuyện về cuộc sống của họ. Họ chất vấn hay hoài nghi, lo âu, tất cả được thể hiện trong hành vi, trạng thái của nhân vật trong tác phẩm. Khi đến trước tác phẩm, người xem cảm thấy chính họ trong tác phẩm.”

Nguyên là giảng viên Khoa Mỹ thuật Đại học Đồng Tháp, Kim Chi đã sang Pháp định cư từ năm 2012, hiện sống tại vùng Normandie. Kim Chi điểm lại con đường nghệ thuật của cô:

“Con đường nghệ thuật mình bắt đầu từ rất sớm. Từ năm 11 tuổi, mình đã được gia đình, nhà trường đưa vào trường nghệ thuật dành cho trẻ em.Sau đó thì cơ duyên đưa mình tới Đại học Mỹ thuật, rồi trở thành giảng viên Đại học Đồng Tháp, chuyên ngành mỹ thuật.

Con đường của mình gắn liền từ rất lâu và cứ sáng tác thôi. Mình tới Pháp khoảng năm 2012 và bắt đầu con đường nghệ thuật từ lúc đó. Ngay lúc đầu vừa tới Pháp thì có một sự giao thoa mới về văn hóa, cho nên sáng tác của mình lúc đầu mang xu hướng chủ nghĩa ấn tượng giống như Claude Monet chẳng hạn.

Đó là sự giao thoa thôi. Mình muốn tìm hiểu cái gì mới hơn, nhưng cuối cùng mình vẫn quay trở lại con đường chủ nghĩa biểu hiện. Mình muốn thể hiện nội tâm của mình, có nghĩa là thể hiện những gì người khác không thể hiện được. Mình có thể bày tỏ cảm xúc đó qua nhân vật được trình bày trên tác phẩm.”

Kim Chi hiện sống ở vùng Normandie, tức là vùng không quá xa Paris, nên thủ đô của văn hóa thế giới ảnh hưởng rất nhiều đến nghệ thuật của nữ họa sĩ:

“Tác động rất lớn, tại vì Paris là một nơi rất rộng lớn về giao thoa văn hóa khắp nơi trên thế giới. Được trưng bày tác phẩm của mình ở một nơi như thế này là một điều rất là may mắn. Một số họa sĩ Việt Nam cũng như các họa sĩ ở đây nói mình chọn con đường nghệ thuật này là khó khăn. Chẳng hạn khó có ai mà treo một tác phẩm buồn trong nhà của mình, trừ những nhà sưu tập lớn. Đa phần người ta thích, nhưng người ta lại chưa dám mua để treo. Nói chung cũng tùy sở thích của mỗi người, mình không biết được.

Để nổi tiếng, có tài cũng chưa đủ, mà còn phải có duyên. Đầu tiên là mình vẽ cho mình trước, mình thể hiện những gì mình muốn nói, rồi sau đó để cho những khán giả nhìn tác phẩm, tiếp cận với mình thông qua tác phẩm. May mắn là tranh của mình được trưng bày, được người ta thưởng lãm và có những bình luận rất tích cực.

Con đường mới khám phá thì rất là nhiều, quá rộng lớn, còn mình là một họa sĩ thì mình giống như một hạt cát nhỏ trong một môi trường nghệ thuật vô cùng rộng lớn ở đây. Khó khăn là ở Pháp có quá nhiều họa sĩ, rất, rất nhiều họa sĩ. Khó khăn lớn nhất đó là tìm ra con đường của chính mình và phải đi đúng hướng. Cho tới lúc này mình đã tìm được con đường đi của mình và đang đi đúng hướng. Bằng chứng là mình đang ở Art Capital.

Đây là lần thứ tư mình triển lãm ở Art Capital. Bên cạnh đó, có những salon khác đã mời mình triển lãm, ví dụ như Figuration critique vừa rồi ở Bastille và Biennale 109 ở Bastille. Những salon khác thì mời mình làm “họa sĩ danh dự” cho salon của họ và một số gallery.”

Năm 2025, họa sĩ Kim Chi đã có dịp trở lại Việt Nam và lần đầu tiên đã có một cuộc triển lãm ở Việt Nam mang tên “Gió”, chủ yếu cũng xoay quanh chủ đề về thân phận con người. Vì sao đó vẫn là chủ đề bao trùm các tác phẩm của cô, Kim Chi giải thích:

“Lần đầu tiên trở về triển lãm ở Việt Nam, mình chọn chủ đề là Gió. Gió của mình có đa nghĩa: gió ở trong lòng, gió quê hương và gió của những cái mà mình gọi là những mảnh đời. Triển lãm lúc đó là đa phần là gam tối. Gió có nghĩa là ngày trở về, tìm lại những ký ức tuổi thơ ở quê hương của mình. Trong những tác phẩm tối đó, ai cũng nói là tối rất buồn, nhưng thực sự đó là ấn tượng từ hồi trẻ thơ của mình, sống ở một vùng ngoại ô nghèo. Đa phần người ta dùng đèn dầu để thắp sáng, thì ánh sáng đó phản chiếu bóng của cha mẹ mình, người thân của mình, người đi làm đồng về, hay những người ở ngoài chợ. Cái bóng của họ buồn bã, xiêu vẹo, như của những người nghèo chẳng hạn. Ấn tượng đối với mình nó sâu sắc từ lúc đó cho tới bây giờ.

Kỷ niệm lớn nhất đối với mình đó là mỗi lần đạp xe đi học, tới trường cấp ba ở trung tâm thị xã Cầu Lãnh. Trong thời gian đó, đi học về thì mình vẽ. Tự mình thích thì mình vẽ thôi. Kỷ niệm tiếp theo khó mà quên, đó là mình hay đi dạo trên bờ đê. Ông ngoại của mình là cũng là một nông dân. Khi ông ngoại xách cây đèn dầu, đi phía sau mình thấy cái bóng của ông phản chiếu. Những hình ảnh đó luôn ở trong trong tâm trí của mình và nó được thể hiện trên tác phẩm. Cho nên trong các tác phẩm của mình luôn có những nhóm người đi ngược sáng.

Ngày về quê của mình năm vừa rồi có triển lãm tại Bảo Tàng Mỹ Thuật Thành phố Hồ Chí Minh với 65 tác phẩm mang chủ đề "Gió" và thể hiện những thân phận con người nghèo như vậy.

Thật ra ý đồ là nhằm biểu hiện về chiều sâu, thứ nhất là chiều sâu về tâm hồn, chiều sâu phản ánh cuộc sống. Cho nên đa phần là màu tối. Cái gu của mình là thích sự tương phản mạnh, sự mạnh mẽ trong tác phẩm”.

Năm 2015, Kim Chi đã thành lập Hội Mỹ thuật La Seine et le Mekong (Sông Seine và sông Mekong), như là một nhịp cầu văn hóa, tạo điều kiện để các nghệ sĩ Việt Nam sang Pháp và các nghệ sĩ Pháp đến với Việt Nam, giúp họa sĩ có cơ hội khám phá nền văn hóa của mỗi nước. Nhưng kể từ đại dịch Covid-19, Hội tạm ngưng hoạt động. Họa sĩ Kim Chi cho biết:

“Hội La Seine Mekong của mình là một chiếc cầu nối giao lưu văn hóa giữa hai nước Pháp Việt. Nhưng trước tiên là mình cần rất nhiều sự tài trợ. Mình được sự tài trợ của Département de la Seine - Maritime và một thành phố lân cận. Đã có 4 édition ( Triển lãm Giao lưu văn hóa nghệ thuật ) được thực hiện. Edition thứ năm thì bị gián đoạn do Covid, tới hôm nay thì vẫn chưa redémarrer ( khởi động lại ) được. Hi vọng là Hội sẽ sớm tổ chức lại hoạt động. Họa sĩ thì đã sẵn sàng nhưng trước tiên phải tìm nhà tài trợ. Và thứ hai là hiện giờ con gái mình còn nhỏ, cho nên vẫn chưa thực hiện được lúc này.

Việt Nam rất sẵn sàng và ở Pháp cũng vậy. Nói chung là giữa hai bên mình có những bình luận, những ý kiến rất là tích cực và luôn muốn thúc đẩy Hội phát triển càng ngày càng mạnh hơn nữa.”

Sống xa quê hương từ nhiều năm nay, Kim Chi cho biết cô vẫn cố duy trì vốn tiếng Việt và mối liên hệ với quê hương :

“Thứ nhất là mình thích nghe nhạc Việt Nam để mình giữ ( tiếng Việt ), vì mình không có nhiều cơ hội để nói tiếng Việt ở đây. Nghe nhạc Việt Nam, xem hài kịch Việt Nam để mình nhớ lại những từ vựng tiếng Việt.Thứ hai là cứ hai năm mình về Việt Nam một lần để giữ mối liên lạc với bạn bè. Tại vì đi đâu cũng vậy, đi khắp nơi trên thế giới, mình vẫn là người Việt Nam.”

Pháp: Họa sĩ Kim Chi và những trăn trở về thân phận con người