Từ ngày 27/11 đến 9/12 năm 2025, nghệ sĩ piano Pháp-Rumani Dana Ciocarlie đã thực hiện chuyến lưu diễn tại Việt Nam, đưa khán giả đi qua những dòng sông, nơi âm nhạc gợi lên hình ảnh chuyển động của nước và tạo thành những kết nối giữa các thế hệ, các nền văn hóa.

Chuyến lưu diễn nằm trong khuôn khổ dự án Vivre avec les fleuves của Viện Pháp và danh hiệu Living with Rivers của hiệp hội Novelette, thể hiện tinh thần hợp tác nghệ thuật và ý thức về môi trường, biến mỗi buổi trình diễn thành một hành trình khám phá đầy cảm hứng.

Việt Nam là một đất nước được hình thành và được nuôi dưỡng nhờ nước. Các con sông không chỉ tạo nên địa hình và cảnh quan, mà còn đóng vai trò trung tâm trong đời sống kinh tế, xã hội và văn hóa. Từ miền Bắc đến miền Nam, sông ngòi kết nối các vùng đất, định hình đô thị, điều tiết mùa màng và lưu giữ ký ức tập thể. Tại Hà Nội, nhịp sống đô thị dày đặc, liên tục vận động, gợi cảm giác dòng chảy không ngừng. Ở phía Nam, sông nước mênh mông, chia nhánh, tạo thành vùng châu thổ rộng lớn của sông Mê Kông. Trong bối cảnh ấy, chuyến lưu diễn của Dana Ciocarlie gợi lên hình ảnh một cuộc hành trình xuôi theo dòng nước, nơi âm nhạc đối thoại với không gian, lịch sử và con người.

Dự án này không chỉ xuất phát từ một chủ đề hay một lãnh thổ, mà còn từ một tình bạn Pháp–Việt được xây dựng qua thời gian. Trước chuyến lưu diễn, đó là một quá trình trao đổi lâu dài, dựa trên sự tin cậy, những câu chuyện được chia sẻ và « dịch chuyển » theo nghĩa rộng : dịch chuyển trong ngôn ngữ, văn hóa và ý tưởng sáng tạo nghệ thuật. Âm nhạc dần trở thành phương tiện chung, kết nối sông Loire – biểu tượng di sản của Pháp – với sông Mê Kông, nguồn sống thiết yếu của Việt Nam, và rộng hơn là kết nối các dân tộc với nhau. Dana cho biết : « Ở Pháp, chúng tôi có một con sông lớn mang tên Loire, đồng thời cũng là nơi khai sinh hiệp hội Novelette mà tôi tham gia thành lập. Và năm 2025 lại được chọn là Năm Quốc tế về sông nước, nên điều này thật hiển nhiên khi chúng tôi nghĩ đến việc tạo nên một chương trình âm nhạc và hành trình khám phá Việt Nam, bắt đầu từ Loire sau đó hướng về Mê Kông. Hai dòng sông này thậm chí còn được chính thức kết nghĩa với nhau. »

Chuyến lưu diễn được triển khai với sự hỗ trợ của Viện Pháp tại Việt Nam và hiệp hội Novelette, đơn vị đạt danh hiệu Living with Rivers. Dự án là những suy tư về nước không chỉ như một yếu tố tự nhiên, mà như một mối liên kết sống động giữa con người, văn hóa và sáng tạo. Trong khuôn khổ đó, sông trở thành một không gian gặp gỡ giữa các lĩnh vực, các thế hệ và các chương trình nghệ thuật khác nhau.

Một trong những khoảnh khắc đáng nhớ của chuyến lưu diễn là cuộc gặp gỡ với nhóm nghiên cứu CARE (Center Asian Research on Water) trên sông Sài Gòn, nơi Dana Ciocarlie trao đổi về tình trạng của các hệ thống sông ngòi đô thị với các nhà khoa học Pháp và Việt Nam. Những cuộc trao đổi này giúp bà nhận thức được rằng nước không chỉ là nguồn cảm hứng âm nhạc, mà còn là một thực thể mong manh, gắn với trách nhiệm chung, khiến mỗi buổi hòa nhạc trở thành một không gian chia sẻ và nâng cao nhận thức về môi trường.

Ngày 28/11, nghệ sĩ piano Dana Ciocarlie tham gia buổi tổng duyệt đầu tiên với dàn nhạc VNSO, dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Honna Tetsuji. Trong chương trình biểu diễn tối 29 tháng 11 tại Phòng Hòa nhạc Quốc gia Hà Nội, bà trình diễn Concerto số 5 của Camille Saint-Saëns. Dana Ciocarlie chia sẻ : « Concerto số 5 là một tác phẩm khá đặc biệt, còn được gọi là ‘Egyptien’ (Ai Cập), lấy cảm hứng từ đất nước, con người Ai Cập và phương Đông. Văn hóa Pháp thường xuyên hướng cái nhìn về các lục địa khác, các nền văn hóa khác. Camille Saint-Saëns là một nhà soạn nhạc thuộc trường phái Lãng mạn vào thế kỷ 19. Tác phẩm này mang ý nghĩa của một hành trình khám phá.» Bà cho biết thêm: « Tác phẩm có mạch chảy xuyên suốt và đồng thời giàu tính kỹ thuật, càng rực rỡ qua tiếng dương cầm, đưa người nghe qua nhiều tâm cảnh khác nhau.»

Trong buổi hòa nhạc, nghệ sĩ và dàn nhạc tạo nên một cuộc đối thoại sinh động. Kỹ thuật nhanh nhạy, linh hoạt và giàu năng lượng của Dana Ciocarlie trên phím dương cầm mang lại cho người nghe cảm giác chuyển động – lúc mềm mại, lúc dữ dội như những dòng chảy của nước - phù hợp với chủ đề trung tâm của chương trình.

Khán giả tại Học viện Âm nhạc Quốc gia đã dành cho nghệ sĩ những tràng pháo tay nồng nhiệt. Đáp lễ, bà biểu diễn thêm bản Hành khúc Thổ Nhĩ Kỳ của Mozart như một món quà đặc biệt ở phần cuối chương trình. Dana Ciocarlie hiện cũng đang thực hiện các bản thu trực tiếp các concerto của Mozart tại Paris, một số đã được phát hành và các phiên bản khác sắp ra mắt, mở rộng hành trình âm nhạc mà bà đã gửi đến người Việt Nam.

Từ Hà Nội, chuyến lưu diễn tiếp tục đến Huế, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Lạt. Mỗi chặng dừng là một dịp gặp gỡ với các ê-kíp địa phương, khán giả, cũng như sinh viên và giảng viên các nhạc viện. Chương trình được xây dựng như một hành trình xuyên thế hệ và truyền thống âm nhạc, kết nối các nhà soạn nhạc có chung nền tảng đào tạo như Maurice Ravel, Gabriel Fauré và Georges Enesco, với các nhà soạn nhạc đương đại, trong đó có Élise Bertrand, gương mặt trẻ đang được chú ý tại Pháp, Édith Canat de Chizy và Marie Jaëll. Dana Ciocarlie đặc biệt quan tâm đến việc giới thiệu các tác phẩm của các nhà sáng tác nữ, xem đó như một phần thiết yếu trong cam kết nghệ thuật của mình. Bên cạnh đó là sự hiện diện của nhà soạn nhạc Việt Nam Tôn Thất Tiết, sinh ra tại Huế, một tên tuổi quen thuộc trên các diễn đàn âm nhạc quốc tế, dù còn ít được biết đến trong nước.

Nói về tinh thần của chương trình, Dana Ciocarlie tâm sự với RFI : « Tôi nghĩ chương trình sẽ giống như một cơn lốc của những tương phản : có những bản nhạc nghe khá lạ lẫm, nhưng cũng có những giai điệu rất quen thuộc. Tôi mong đợi ở khán giả sự tò mò, sự quan tâm và cả sự thân thiện. »

Các tác phẩm trong chương trình được lựa chọn để đối thoại với chủ đề nước và lịch sử âm nhạc, từ những âm thanh linh hoạt, trong trẻo của Ravel hay Dutilleux, đến không gian tĩnh tại, chiêm nghiệm của Debussy, và thế giới nội tâm, đa chiều trong các tác phẩm của Marie Jaëll, Philippe Hersant hay Édith Canat de Chizy. Fauré gợi nhịp điệu đều đặn, nhẹ nhàng như thuyền trôi êm đềm trên dòng sông phẳng lặng, Bertrand nhắc về nguồn cội, còn Tôn Thất Tiết khép lại chương trình bằng một bức tranh âm thanh đa tầng, diễn đạt những trạng thái đối lập của biển và thiên nhiên.

Trả lời RFI Tiếng Việt, Dana Ciocarlie khẳng định âm nhạc là một ngôn ngữ chung, không cần lời nói, nhưng có khả năng kết nối con người và mở ra những cách nhìn mới về thế giới. Được công chúng Việt Nam đón nhận nồng nhiệt, dự án này cho thấy sự giao thoa chặt chẽ giữa nghệ thuật và ý thức môi trường. Sau hành trình tại Việt Nam, chương trình đã được giới thiệu tại Pháp, trong khuôn khổ lễ hội La Folle Journée ở Nantes, vào ngày 29/1/2026, nơi các dòng sông một lần nữa trở thành chất liệu âm nhạc và không gian suy ngẫm chung.